
Hanes Cymru / Brenhinoedd a thywysogion
tua 470–620
Brenhinoedd a thywysogion Ergyng
Y deyrnas Gymreig i’r dwyrain o’r Mynydd Du, man geni Sant Dyfrig.
Llun: Bwâu pigfain corff adfeiliedig Priordy Llanddewi Nant Hodni yn Nyffryn Ewias · Philip Pankhurst, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Ergyng: o Ariconium, y dref Rufeinig ger Rhosan ar Wy
Roedd Ergyng i’r dwyrain o’r Mynydd Du, o gwmpas hen dref Rufeinig Ariconium, yn yr hyn sydd heddiw yn Swydd Henffordd. Siaradwyd Cymraeg yno am ganrifoedd wedi iddi ddod dan reolaeth Lloegr.
Yno y ganed Sant Dyfrig, ŵyr y Brenin Peibio. Drwy Onbrawst, merch Gwrgan Fawr, ymunodd llinach Ergyng â thŷ brenhinol Gwent.
Gwlad Dyfrig
Gorweddai calon Ergyng rhwng Mynwy a Gwy, ac efallai mai tref Rufeinig Ariconium, yn Weston under Penyard, a roddodd ei henw iddi ac mai hi oedd ei phrifddinas gyntaf. Ei brenin Peibio Clafrog oedd taid Dyfrig Sant, esgob cyntaf Ergyng, a sefydlodd dai dysg mawr yn Llanfrother, ger Hoarwithy, ac ym Mochros. Roedd Gwrgan Fawr, a deyrnasodd tua 619 hyd 645, yn un o’i brenhinoedd mwyaf.FfynhonnellErgyng ↗Wikipedia (Saesneg)Ei chalon rhwng Mynwy a Gwy, yn bennaf yng ngorllewin Swydd Henffordd; efallai mai tref Rufeinig Ariconium, yn Weston under Penyard, a roddodd ei henw iddi ac mai hi oedd ei phrifddinas gyntaf; Peibio Clafrog oedd taid Dyfrig Sant, esgob cyntaf Ergyng, a sefydlodd dai dysg mawr yn Llanfrother, ger Hoarwithy, ac ym Mochros; teyrnasodd Gwrgan Fawr tua 619–645, un o’i brenhinoedd mwyaf; priododd Onbrawst o Ergyng Feurig o Went, a’u mab Athrwys oedd brenin y ddwy; roedd y Gymraeg yn dal i’w siarad yn gyffredin yno yn hanner cyntaf y 19eg ganrif, a gosodid hysbysiadau’r eglwys yn Gymraeg a Saesneg hyd tua 1860.
Cymraeg yn Erging
Cadwodd Ergyng ei hiaith ymhell wedi iddi ddod dan reolaeth Lloegr. Roedd y Gymraeg yn dal i’w siarad yn gyffredin yno yn hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a gosodid hysbysiadau’r eglwys yn Gymraeg a Saesneg hyd tua 1860.FfynhonnellErgyng ↗Wikipedia (Saesneg)Ei chalon rhwng Mynwy a Gwy, yn bennaf yng ngorllewin Swydd Henffordd; efallai mai tref Rufeinig Ariconium, yn Weston under Penyard, a roddodd ei henw iddi ac mai hi oedd ei phrifddinas gyntaf; Peibio Clafrog oedd taid Dyfrig Sant, esgob cyntaf Ergyng, a sefydlodd dai dysg mawr yn Llanfrother, ger Hoarwithy, ac ym Mochros; teyrnasodd Gwrgan Fawr tua 619–645, un o’i brenhinoedd mwyaf; priododd Onbrawst o Ergyng Feurig o Went, a’u mab Athrwys oedd brenin y ddwy; roedd y Gymraeg yn dal i’w siarad yn gyffredin yno yn hanner cyntaf y 19eg ganrif, a gosodid hysbysiadau’r eglwys yn Gymraeg a Saesneg hyd tua 1860.
Y rheolwyr, yn eu trefn
Erb
Brenin cyntaf Ergyng yn siarteri Llandaf.
Peibio Clafrog ab Erb
Taid Sant Dyfrig.
Cynfyn ap Peibio
Gwrgan Fawr ap Cynfyn
‘Mawr’. Priododd ei ferch Onbrawst â Meurig ap Tewdrig, a hi oedd mam Athrwys.
Ar ôl Gwrgan, unwyd Ergyng â Gwent drwy Feurig ac Onbrawst.
Dyddiadau bras yw’r rhai a nodir ‘tua’. I’r brenhinoedd cynharaf, yr hen achau brenhinol a siarteri Llyfr Llandaf yw’r prif dystion, ac amcangyfrif yw eu dyddiadau. Lle rhannodd brenhinoedd deyrnas, rhestrir y ddau.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf