Hanes Cymru

I athrawon

Hanes Cymru yn y dosbarth

Deuddeg pecyn athrawon am ddim ar gyfer y Cwricwlwm i Gymru, syniadau gwersi, cwestiynau ymholi a thaflenni cwis i’w hargraffu ar gyfer pob oes.

Llun: Hen Goleg Gothig Prifysgol Aberystwyth ar bromenâd glan y môr · Ray Jones, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Mae Hanes Cymru am ddim i’w ddefnyddio yn y dosbarth. Mae pob tudalen yn gweithio yn Gymraeg ac yn Saesneg, ac mae pob digwyddiad yn cysylltu â ffynhonnell, fel y gall disgyblion ymarfer gwirio tystiolaeth.

Rhennir y testun dan drwydded Creative Commons BY-NC 4.0, felly gallwch ei gopïo, ei argraffu a’i addasu ar gyfer gwersi a thaflenni gwaith, cyn belled â’ch bod yn cydnabod Hanes Cymru ac yn rhoi dolen i’r dudalen. Mae gan y ffotograffau eu trwyddedau eu hunain, a ddangosir gyda phob un.

Mae’r syniadau isod yn addas ar gyfer Maes Dysgu a Phrofiad y Dyniaethau yng Nghwricwlwm i Gymru, gyda’i bwyslais ar gynefin, ymholi a straeon amrywiol Cymru. Addaswch nhw fel y mynnwch.

Ar y taflenni gwaith ac yn y pecynnau, mae label bach ar bob digwyddiad a pherson sy’n dweud sut rydyn ni’n gwybod amdanyn nhw: archaeoleg, cronicl cynnar neu wedi’i gofnodi. Maen nhw’n argraffu hefyd, fel y gall disgyblion drafod y gwahanol fathau o dystiolaeth.

Syniadau gwersi

230,000 – 2500 CC

Oes y Cerrig

Cwestiwn ymholi: Sut rydyn ni’n gwybod am bobl na adawodd ysgrifen?

  1. Cymharwch Ogof Pafiland a Phentre Ifan: beth mae claddedigaeth a beddrod yn ei ddweud wrthym am gredoau pobl?
  2. Defnyddiwch y map i ddod o hyd i’r siambr gladdu agosaf at eich ysgol, a chynlluniwch ymweliad.
  3. Dadl: sut y symudodd pobl y cerrig gleision o’r Preseli i Gôr y Cewri?

2500 CC – 48 OC

Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Cwestiwn ymholi: Pwy oedd Brythoniaid Oes yr Efydd ac Oes yr Haearn, a beth a adawsant inni?

  1. Edrychwch yn fanwl ar fantell aur yr Wyddgrug: pwy allai fod wedi’i gwisgo, a beth mae’n ei ddweud am y bobl a’i gwnaeth?
  2. Dewch o hyd i’r fryngaer agosaf at eich ysgol ar y map. Pam y’i codwyd yn y fan honno?
  3. Dadl: beth all Cesar a Tacitus ei ddweud wrthym am y Brythoniaid, a beth allen nhw ei gael yn anghywir?

48 – 410 OC

Cymru Rufeinig

Cwestiwn ymholi: Beth newidiodd y Rhufeiniaid yng Nghymru, a beth adawsant heb ei gyffwrdd?

  1. Defnyddiwch y map i ddod o hyd i’r gaer, y ffordd neu’r dref Rufeinig agosaf at eich ysgol, a cheisiwch esbonio pam y’i codwyd yno.
  2. Casglwch ddeg gair Cymraeg a ddaeth o’r Lladin, fel pont, ffenestr a llyfr. Beth maen nhw’n ei ddweud am yr hyn a ddaeth gyda’r Rhufeiniaid?
  3. Dadl: oedd Caradog yn iawn i ymladd, neu a fyddai heddwch â Rhufain wedi bod yn well i’w bobl?

410 – 800

Oes y Seintiau

Cwestiwn ymholi: Sut luniodd Oes y Seintiau Gymru?

  1. Dewch o hyd i dri lle yn agos atoch sy’n dechrau â Llan, a darganfod ar ôl pa sant yr enwyd pob un.
  2. Darllenwch ran o’r Gododdin a thrafodwch beth mae’n ei ddweud am yr hyn roedd rhyfelwyr yn ei werthfawrogi.
  3. Dadl: ydy Clawdd Offa’n dal yn bwysig heddiw?

800 – 1100

Oes y Brenhinoedd

Cwestiwn ymholi: Sut cadwodd brenhinoedd Cymru eu teyrnasoedd ynghyd?

  1. Defnyddiwch fap y Teyrnasoedd i weld sut newidiodd Rhodri Mawr, Hywel Dda a Gruffudd ap Llywelyn siâp Cymru.
  2. Darllenwch am gyfreithiau Hywel Dda: dewiswch un gyfraith a phenderfynwch a oedd hi’n deg.
  3. Dewch o hyd i enwau lleoedd Llychlynnaidd ar fap Cymru ac esboniwch o ble y daethant.

1100 – 1282

Oes y Tywysogion

Cwestiwn ymholi: Sut y daliodd tywysogion Cymru eu gwlad am ddau gan mlynedd?

  1. Rhowch y trobwyntiau o 1100 i 1282 mewn trefn a phenderfynwch pa un oedd bwysicaf.
  2. Darllenwch am Wenllian a Llywelyn ap Gruffudd, ac ysgrifennwch gerdd neu farwnad fer yn null un o feirdd y tywysogion.
  3. Ymchwiliwch i un o gestyll tywysogion Cymru, fel Dolbadarn neu Gastell y Bere: ble y’i codwyd, a pham yno?

1282 – 1485

Cymru Glyndŵr

Cwestiwn ymholi: Pam y daliodd y Cymry i godi ar ôl 1282, a beth oedd Owain Glyndŵr ei eisiau i Gymru?

  1. Ymchwiliwch i gestyll Edward I: ai i amddiffyn, i reoli neu i greu argraff y’u codwyd?
  2. Ysgrifennwch Lythyr Pennal Owain Glyndŵr yn eich geiriau eich hun. Beth oedd ei eisiau i’r eglwys ac i ddysg yng Nghymru?
  3. Darllenwch gywydd gan Ddafydd ap Gwilym mewn cyfieithiad, ac ysgrifennwch eich cerdd eich hun i ganmol lle rydych yn ei garu.

1485 – 1700

Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

Cwestiwn ymholi: Ai helpu Cymru neu ei niweidio wnaeth y Tuduriaid?

  1. Cymharwch y Deddfau Uno â Beibl Cymraeg 1588: gwthiodd y naill y Gymraeg o’r llysoedd, a rhoddodd y llall hi ym mhob eglwys. Pa un oedd bwysicaf?
  2. Darganfyddwch am y capel Cymraeg cyntaf yn Llanfaches yn 1639. Pam roedd pobl eisiau addoli yn eu ffordd eu hunain?
  3. Ysgrifennwch lythyr adref gan filwr o Gymro ar ôl brwydr Sain Ffagan yn 1648.

1700 – 1800

Oes yr Adfywiad

Cwestiwn ymholi: Sut y daeth Cymru’n genedl o ddarllenwyr, cantorion emynau ac eisteddfodau?

  1. Darganfyddwch sut roedd ysgolion cylchynol Griffith Jones yn gweithio, a chynlluniwch eich ysgol dri mis eich hun.
  2. Canwch neu darllenwch emyn gan Bantycelyn a thrafodwch y lluniau yn ei eiriau.
  3. Darganfyddwch beth wnaeth Cymdeithas y Gwyneddigion dros yr eisteddfod, a chynlluniwch gadair farddol i’ch dosbarth.

1800 – 1914

Y Gymru Ddiwydiannol

Cwestiwn ymholi: Sut newidiodd diwydiant Gymru, a phwy dalodd y pris?

  1. Cymharwch Feibl 1588 a’r Llyfrau Gleision 1847: sut newidiodd agweddau at y Gymraeg?
  2. Defnyddiwch hanes Merthyr i esbonio pam tyfodd poblogaeth y cymoedd mor gyflym.
  3. Cynhaliwch achos llys: oedd Dic Penderyn yn euog?
  4. Camwch i mewn i’r caban: pam roedd chwarelwyr llechi’n treulio’u hawr ginio yn dadlau am farddoniaeth a gwleidyddiaeth? Darllenwch yr erthygl hir am lechi a chynhaliwch ddadl caban eich hun.

1914 – 1997

Cymru’r Ugeinfed Ganrif

Cwestiwn ymholi: Sut enillodd Cymru ei llais ei hun yn ôl?

  1. Lluniwch linell amser o’r mudiad iaith o Dynged yr Iaith i’r Senedd.
  2. Holwch berthynas neu gymydog hŷn am Aberfan, Tryweryn, streic y glowyr neu 1997.
  3. Archwiliwch eich cynefin: ymchwiliwch i un digwyddiad a ddigwyddodd yn agos atoch chi, a’i gyflwyno i’r dosbarth.

1997 – heddiw

Cymru Heddiw

Cwestiwn ymholi: Pa wahaniaeth mae datganoli wedi’i wneud i Gymru?

  1. Dewch o hyd i un gyfraith a wnaed yn y Senedd sy’n effeithio ar eich bywyd bob dydd, a’i hesbonio i’r dosbarth.
  2. Cymharwch ganlyniadau refferenda 1979, 1997 a 2011. Pam newidiodd y farn?
  3. Cynhaliwch eich dadl Senedd eich hun: pa un gyfraith newydd fyddech chi’n ei phasio i Gymru?

Archifau Cymreig i ymchwilio ynddynt

Ar gyfer ymchwil y disgyblion eu hunain, mae’r archifau Cymreig hyn am ddim ac wedi’u hysgrifennu neu eu gwirio gan arbenigwyr. Mae ein tudalennau’n cysylltu â nhw lle mae ganddyn nhw gofnod.

  • Y Bywgraffiadur Cymreig

    Bywgraffiadau rhad ac am ddim o filoedd o Gymry, gan haneswyr, yn Gymraeg ac yn Saesneg. Mae ein tudalennau pobl yn cysylltu ag ef lle mae ganddo gofnod.

    Y Bywgraffiadur Cymreig ↗
  • Coflein

    Cofnod cenedlaethol lleoedd hanesyddol Cymru, gan y Comisiwn Brenhinol, gyda chynlluniau, awyrluniau ac arolygon.

    Coflein ↗
  • Cadw

    Gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cymru: y cestyll, yr abatai a’r henebion yn ei ofal, gydag adnoddau am ddim i ysgolion.

    Cadw ↗
  • Casgliad y Werin Cymru

    Ffotograffau, dogfennau, recordiadau a straeon Cymru, wedi’u rhannu gan amgueddfeydd, archifau a phobl Cymru.

    Casgliad y Werin Cymru ↗
  • Llyfrgell Genedlaethol Cymru

    Llawysgrifau mawr Cymru, hen bapurau newydd a mapiau, llawer ohonynt am ddim i’w darllen ar-lein.

    Llyfrgell Genedlaethol Cymru ↗

Taflenni cwis i’w hargraffu

Yn argraffu yn yr iaith a ddewiswyd. Mae’r atebion yn gudd nes eu hagor.

Oes y Cerrig: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A c. 230,000 CC · B c. 31,000 CC · C c. 11,000 CC · D c. 9,600 CC · E c. 8,000 CC · F c. 5,000 CC · G c. 4,000 CC · H c. 3,800 CC · I c. 3,500 CC · J c. 2,900 CC

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Celf yn Ogof Kendrick (archaeoleg)
2Codwyr y cromlechi (archaeoleg)
3Olion traed yn llaid Hafren (archaeoleg)
4Neanderthaliaid Pontnewydd (archaeoleg)
5Dynes Goch Pafiland (archaeoleg)
6Gwneuthurwyr gleiniau Nab Head (archaeoleg)
7Cerrig gleision y Preselau (archaeoleg)
8Y ffermwyr cyntaf (archaeoleg)
9Yr iâ yn cilio (archaeoleg)
10Tinkinswood (archaeoleg)
Atebion

1C, 2I, 3F, 4A, 5B, 6E, 7J, 8G, 9D, 10H

Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A c. 2,400 CC · B c. 2,000 CC · C c. 1,900 CC · D c. 1,800 CC · E c. 1,100 CC · F c. 650 CC · G c. 600 CC · H c. 400 CC · I 54 CC · J c. 50 CC

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Castell Henllys (archaeoleg)
2Caswallon yn erbyn Cesar (wedi’i gofnodi)
3Copr Mynydd Parys (archaeoleg)
4Copr o’r Gogarth (archaeoleg)
5Disg haul Banc Tynddol (archaeoleg)
6Powlen Caergwrle (archaeoleg)
7Clogyn aur yr Wyddgrug (archaeoleg)
8Derwyddon Môn (wedi’i gofnodi)
9Yr haearn cyntaf (archaeoleg)
10Llwythau’r bryngaerau (archaeoleg)
Atebion

1H, 2I, 3D, 4B, 5A, 6E, 7C, 8J, 9F, 10G

Cymru Rufeinig: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A 43 OC · B 48 OC · C 51 OC · D 52 OC · E c. 55 OC · F c. 58 OC · G 60 OC · H 61 OC · I c. 63 OC · J 74 OC

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Caer ym Mrynbuga (archaeoleg)
2Brân Fendigaid yn dod â’r ffydd o Rufain (cronicl cynnar:Trioedd Ynys Prydain, Myvyrian Archaiology, 1801)
3Caradog yn ymladd yr ymosodiad (wedi’i gofnodi)
4Caradog yn siarad yn Rhufain (wedi’i gofnodi)
5Frontinus a’r Silwriaid (wedi’i gofnodi)
6Joseff o Arimathea yn dod i Ynys Wydrin (cronicl cynnar:hanes Glastonbury, y 13eg ganrif)
7Buddug yn achub Môn (wedi’i gofnodi)
8Rhufain yn ymosod ar Ynys Môn (wedi’i gofnodi)
9Rhufain yn cwrdd â’r Decangli (wedi’i gofnodi)
10Y Silwriaid yn trechu lleng (wedi’i gofnodi)
Atebion

1E, 2F, 3A, 4C, 5J, 6I, 7H, 8G, 9B, 10D

Oes y Seintiau: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A 410 OC · B c. 415 OC · C 429 OC · D c. 432 OC · E c. 450 OC · F c. 495 OC · G 537 OC · H c. 589 OC · I c. 600 OC · J c. 784 OC

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Camlan (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif)
2Cunedda’n dod i Wynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)
3Marw Dewi Sant (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif)
4Clawdd Offa (archaeoleg)
5Padrig yn mynd i Iwerddon (wedi’i gofnodi)
6Pelagius (wedi’i gofnodi)
7Rhufain yn gollwng gafael (wedi’i gofnodi)
8Buddugoliaeth Haleliwia (cronicl cynnar:Buchedd Garmon, tua 480)
9Y fuddugoliaeth ym Maddon (cronicl cynnar:Gildas, y 6ed ganrif; Annales Cambriae, y 10fed ganrif)
10Y Gododdin (cronicl cynnar:Llyfr Aneirin, tua 1250)
Atebion

1G, 2E, 3H, 4J, 5D, 6B, 7A, 8C, 9F, 10I

Oes y Brenhinoedd: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A c. 820 OC · B c. 825 OC · C c. 829 OC · D 844 OC · E c. 850 OC · F 855 OC · G 856 OC · H c. 945 OC · I 1055 · J c. 1090

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Cymraeg ysgrifenedig cynnar (wedi’i gofnodi)
2Merfyn Frych (wedi’i gofnodi)
3Un brenin i Gymru gyfan (wedi’i gofnodi)
4Rhodri Mawr yn trechu’r Llychlynwyr (wedi’i gofnodi)
5Rhodri ap Merfyn (wedi’i gofnodi)
6Rhodri yn ennill Powys (wedi’i gofnodi)
7Ysgrifennu’r Pedair Cainc (wedi’i gofnodi)
8Hanes y Brythoniaid (wedi’i gofnodi)
9Colofn Eliseg (wedi’i gofnodi)
10Cyfraith Hywel Dda (wedi’i gofnodi)
Atebion

1A, 2B, 3I, 4G, 5D, 6F, 7J, 8C, 9E, 10H

Oes y Tywysogion: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A c. 1100 · B 1109 · C 1116 · D c. 1125 · E 1131 · F 1136 · G c. 1136 · H c. 1165 · I 1176 · J 1282

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Marwolaeth yng Nghilmeri (wedi’i gofnodi)
2Gruffudd ap Cynan yn ailadeiladu Gwynedd (wedi’i gofnodi)
3Gruffudd ap Rhys yn dod adref (wedi’i gofnodi)
4Gwenllian a’r Gwrthryfel Mawr (wedi’i gofnodi)
5Nest a’r noson yng Nghenarth Bychan (wedi’i gofnodi)
6Llyfr Llandaf (wedi’i gofnodi)
7Hanes Brenhinoedd Prydain (wedi’i gofnodi)
8Yr eisteddfod gyntaf (wedi’i gofnodi)
9Y brenin a ddaeth yn dywysog (wedi’i gofnodi)
10Abaty Tyndyrn (wedi’i gofnodi)
Atebion

1J, 2A, 3C, 4F, 5B, 6D, 7G, 8I, 9H, 10E

Cymru Glyndŵr: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A 1284 · B 1287 · C 1294 · D 1301 · E 1316 · F c. 1340 · G 1400 · H 1404 · I 1406 · J c. 1415

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Tywysog Cymru o Sais (wedi’i gofnodi)
2Dafydd ap Gwilym (wedi’i gofnodi)
3Gwrthryfel Glyndŵr (wedi’i gofnodi)
4Llywelyn Bren yn codi (wedi’i gofnodi)
5Gwrthryfel Madog ap Llywelyn (wedi’i gofnodi)
6Ni ddaliwyd Owain byth (wedi’i gofnodi)
7Senedd Machynlleth (wedi’i gofnodi)
8Statud Rhuddlan (wedi’i gofnodi)
9Llythyr Pennal (wedi’i gofnodi)
10Gwrthryfel Rhys ap Maredudd (wedi’i gofnodi)
Atebion

1D, 2F, 3G, 4E, 5C, 6J, 7H, 8A, 9I, 10B

Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A 1485 · B 1486 · C 1497 · D 1507 · E 1523 · F 1536–1543 · G 1542 · H 1546 · I 1557 · J 1588

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Brenin o Gymro (wedi’i gofnodi)
2Tywysog o’r enw Arthur (wedi’i gofnodi)
3Richard Amerike a Cabot (wedi’i gofnodi)
4Eisteddfod Caerwys (wedi’i gofnodi)
5Llys y Sesiwn Fawr (wedi’i gofnodi)
6Y Deddfau Uno (wedi’i gofnodi)
7Y Beibl Cymraeg (wedi’i gofnodi)
8Yr hafalnod (wedi’i gofnodi)
9Y llyfr Cymraeg cyntaf (wedi’i gofnodi)
10Y twrnamaint yng Nghaeriw (wedi’i gofnodi)
Atebion

1A, 2B, 3C, 4E, 5G, 6F, 7J, 8I, 9H, 10D

Oes yr Adfywiad: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A 1703 · B 1707 · C 1716 · D 1718 · E 1719 · F 1731 · G 1735 · H 1744 · I 1789 · J 1792

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Barti Ddu (wedi’i gofnodi)
2Lhuyd yn dangos bod gan y Gymraeg chwaer-ieithoedd (wedi’i gofnodi)
3Emynau cyntaf Pantycelyn (wedi’i gofnodi)
4Argraffu’n dod i Gymru (wedi’i gofnodi)
5Eisteddfod Corwen (wedi’i gofnodi)
6Y diwygiad Methodistaidd (wedi’i gofnodi)
7Drych y Prif Oesoedd (wedi’i gofnodi)
8Gweledigaetheu y Bardd Cwsc (wedi’i gofnodi)
9Yr ysgolion cylchynol (wedi’i gofnodi)
10Yr Orsedd gyntaf (wedi’i gofnodi)
Atebion

1E, 2B, 3H, 4D, 5I, 6G, 7C, 8A, 9F, 10J

Y Gymru Ddiwydiannol: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A 1800 · B 1804 · C 1805 · D 1831 · E 1842 · F 1858 · G c. 1870 · H 1904 · I 1908 · J 1913

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Taith Mary Jones (wedi’i gofnodi)
2Detholiad naturiol (wedi’i gofnodi)
3Agor Pontcysyllte (wedi’i gofnodi)
4Senghennydd (wedi’i gofnodi)
5Gwrthryfel Merthyr (wedi’i gofnodi)
6Y Welsh Not (wedi’i gofnodi)
7Y Gamp Lawn gyntaf (wedi’i gofnodi)
8Y siec filiwn punt gyntaf (wedi’i gofnodi)
9Y locomotif rheilffordd cyntaf (wedi’i gofnodi)
10Y gell danwydd (wedi’i gofnodi)
Atebion

1A, 2F, 3C, 4J, 5D, 6G, 7I, 8H, 9B, 10E

Cymru’r Ugeinfed Ganrif: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A 1914 · B 1916 · C 1917 · D 1918 · E 1940 · F 1948 · G 1959 · H 1965 · I 1966 · J 1980

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Prif weinidog o Gymro (wedi’i gofnodi)
2Trychineb Aberfan (wedi’i gofnodi)
3Freddie Welsh, pencampwr y byd (wedi’i gofnodi)
4Gwynfor ac S4C (wedi’i gofnodi)
5Y Gwasanaeth Iechyd (wedi’i gofnodi)
6Y Gadair Ddu (wedi’i gofnodi)
7Clirio Epynt (wedi’i gofnodi)
8Y gynnau’n tewi (wedi’i gofnodi)
9Y ddraig goch yn swyddogol (wedi’i gofnodi)
10Boddi Tryweryn (wedi’i gofnodi)
Atebion

1B, 2I, 3A, 4J, 5F, 6C, 7E, 8D, 9G, 10H

Cymru Heddiw: parwch y digwyddiad â’r dyddiad

Enw: ____________________   Dosbarth: ________

A 1997 · B 1998 · C 1999 · D 2003 · E 2004 · F 2005 · G 2012 · H 2020 · I 2021 · J 2026

Sut rydyn ni’n gwybod: archaeoleg yr hyn a wyddom o’r hyn a gafwyd yn y ddaear a’r henebion sy’n dal i sefyll · cronicl cynnar wedi’i drosglwyddo yn y croniclau cynnar, y cerddi, y storïau, yr achau a bucheddau’r seintiau (enwir y ffynhonnell a phryd y’i hysgrifennwyd wrth ymyl y label) · wedi’i gofnodi wedi’i ysgrifennu ar y pryd neu’n fuan wedyn.

#DigwyddiadLlythyren
1Y Gamp Lawn (wedi’i gofnodi)
2Hanner a hanner (wedi’i gofnodi)
3Plaid Cymru yn arwain Cymru (wedi’i gofnodi)
4Senedd Cymru (wedi’i gofnodi)
5Deddf Llywodraeth Cymru (wedi’i gofnodi)
6Llwybr Arfordir Cymru (wedi’i gofnodi)
7Canolfan Mileniwm Cymru (wedi’i gofnodi)
8Etholiad cyntaf y Cynulliad (wedi’i gofnodi)
9Tirwedd llechi, Treftadaeth y Byd (wedi’i gofnodi)
10Ie i ddatganoli (wedi’i gofnodi)
Atebion

1F, 2D, 3J, 4H, 5B, 6G, 7E, 8C, 9I, 10A

Wedi gweld camgymeriad, neu am rannu adnodd? Anfonwch e-bost at hello@historyofwales.cymru.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf