
Llwybrau thema
Llwybrau drwy hanes Cymru
Dilynwch un edefyn drwy’r canrifoedd.
Llun: Clawdd a ffos Clawdd Offa yn rhedeg ar hyd llethr ar y ffin · Aloys5268 at Dutch Wikipedia, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Pob llwybr
Brenhinoedd a thywysogion
Am fil o flynyddoedd bu Cymru dan ei brenhinoedd a’i thywysogion ei hun. Fe wnaethant ddal y Saeson, y Llychlynwyr a’r Normaniaid draw, rhoi ei chyfreithiau i’r wlad, a chadw Cymru’n Gymreig.
10 arhosfanCymru Arthur
Arweiniodd Arthur y Brythoniaid i’w buddugoliaeth fwyaf, ym Maddon, a dal y Saeson draw am genhedlaeth. Cymru a’i cofiodd gyntaf, ganrifoedd cyn rhamantau Ffrainc a Lloegr.
10 arhosfanSeintiau a ffynhonnau sanctaidd
Roedd Cymru’n wlad y saint ymhell cyn i Loegr droi’n Gristnogol. Sefydlodd mynachod a meudwyaid y llannau sy’n dal i gario eu henwau, a thynnodd eu ffynhonnau bererinion am fil o flynyddoedd.
10 arhosfanY frwydr dros yr iaith
Mae’r Gymraeg yn un o ieithoedd byw hynaf Ewrop. Daeth drwy’r Deddfau Uno, y Llyfrau Gleision a’r Welsh Not am fod pobl wedi ymladd drosti.
10 arhosfanCestyll Cymru
Dywedir yn aml fod gan Gymru fwy o gestyll o ystyried ei maint nag unrhyw wlad arall yn Ewrop. Cododd tywysogion Cymru eu cestyll eu hunain yn y mynyddoedd, a chododd y Normaniaid ac Edward I eu rhai hwythau i geisio dal gwlad na ellid ei dal.
10 arhosfanCymru a Rhufain
Bu Rhufain wrthi am fwy na deng mlynedd ar hugain yn concro pobloedd Cymru. Daliodd y Silwriaid a’r Ordofigiaid ati i ymladd ymhell wedi i dde-ddwyrain Prydain syrthio.
10 arhosfanTirwedd y Mabinogi
Mae chwedlau’r Mabinogion wedi’u gosod mewn lleoedd go iawn ledled Cymru, o Arberth yn Nyfed i Harlech, Ardudwy a Dinas Emrys.
10 arhosfanGwrthryfelwyr a gwrthryfeloedd
Ni fu Cymru erioed yn dawel dan feistr. Cododd tywysogion, beirdd, ffermwyr a gweithwyr haearn dro ar ôl tro dros eu gwlad, eu hiaith a chwarae teg.
10 arhosfanBeirdd a phrydyddion
Mae barddoniaeth Gymraeg ymhlith yr hynaf yn Ewrop. Am bedair canrif ar ddeg mae’r beirdd wedi canu clod brenhinoedd, galaru am y meirw a chadw’r iaith yn finiog.
10 arhosfanCymru a’r byd
Mae’r Cymry wedi cario eu gwlad gyda nhw i bob cwr o’r byd: i America, Patagonia, Awstralia a thu hwnt. A bob blwyddyn ers 1922 mae plant Cymru wedi anfon neges heddwch i’r byd.
10 arhosfanY bobl gyntaf
Mae pobl wedi byw yng Nghymru ers mwy na 230,000 o flynyddoedd. Ymhell cyn bod ysgrifen, roedden nhw’n claddu eu meirw ag anrhydedd, yn codi meini mawr, yn cloddio copr ac yn gweithio aur.
10 arhosfanCymru’n gyntaf
Gwlad fach sydd ag arfer mawr o fod yn gyntaf. Dechreuodd yr arwydd hafal, y locomotif stêm ar gledrau, y gell danwydd a’r Gwasanaeth Iechyd gyda phobl o Gymru neu ar dir Cymru.
10 arhosfanY Tuduriaid
Cododd teulu o Benmynydd ar Ynys Môn i orsedd Lloegr. Pan laniodd Harri Tudur ym Mill Bay yn 1485 cyfarchodd y beirdd ef fel y mab darogan, ac aeth y Cymry gydag ef i Bosworth.
10 arhosfanCymru’r campau
Rygbi, pêl-droed, bocsio a seiclo: prin yw’r cenhedloedd mor fach sydd wedi ennill cymaint, na chanu mor uchel wrth wneud hynny.
10 arhosfanMenywod Cymru
Prin yw’r menywod yn yr hen groniclau, ond fe luniasant Gymru bob cam o’r ffordd: arwain byddinoedd, nyrsio’r clwyfedig, achub yr iaith a newid gwleidyddiaeth.
10 arhosfanCymru a’r môr
Mae gan Gymru fwy na 2,700 cilometr o arfordir, a daeth y môr â seintiau, goresgynwyr, brenhinoedd a masnach.
10 arhosfanCapel a chân
Gelwir Cymru’n wlad y gân, a daeth llawer o’r gân honno o ffydd: emynau, cyfieithu’r Beibl, diwygiad a’r eisteddfod.
10 arhosfanHaearn a glo
Am ddwy ganrif bu cymoedd y de yn pweru’r byd. Daeth haearn a glo â chyfoeth, mewnfudo a chymunedau cryf, ond hefyd perygl, protest a cholled.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

















