Hanes Cymru / Llwybrau

Llwybr

Cymru a Rhufain

Llun: Yr amffitheatr Rufeinig yng Nghaerllion (Isca), o un o’i mynedfeydd · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Bu Rhufain wrthi am fwy na deng mlynedd ar hugain yn concro pobloedd Cymru. Daliodd y Silwriaid a’r Ordofigiaid ati i ymladd ymhell wedi i dde-ddwyrain Prydain syrthio.

Dilynwch ffordd y llengoedd o ryfel Caradog i Facsen Wledig, yr ymerawdwr y mae Cymru’n ei gofio fel un o’i phobl ei hun.

Yr hyn a adawodd Rhufain

Cadwodd y teyrnasoedd a gododd wedi Rhufain ei chof. Cafodd Gwent ei henw o Venta Silurum, tref Rufeinig y Silwriaid a ddaeth yn Gaer-went. Ym Mhowys parhaodd tref Rufeinig Viroconium, Wroxeter, ymhell i’r chweched ganrif, ac olrheiniai Piler Eliseg linach frenhinol Powys yn ôl at Sevira, merch Macsen Wledig. Yn y gogledd, ar Traprain Law, cartref y Gododdin, cafodd Alexander Curle yn 1919 dros 24 cilogram o arian Rhufeinig wedi’i dorri. Ac yn Efrog, Caer Efrog, cyhoeddodd y milwyr Gystennin Fawr yn ymerawdwr.

Arosfannau ar y llwybr

  1. Caradog yn ymladd yr ymosodiad (wedi’i gofnodi)

    Mae pedair lleng Rufeinig yn glanio yng Nghaint. Mae Caradog, mab y Brenin Cynfelyn, a’i frawd Togodumnus yn eu hymladd wrth groesfan afon fawr ac ar afon Tafwys. Mae Togodumnus yn syrthio, ac mae Caradog yn mynd tua’r gorllewin i barhau’r rhyfel o fynyddoedd Cymru.

    Caradog yn ymladd yr ymosodiad
  2. Caradog yn siarad yn Rhufain (wedi’i gofnodi)

    Wedi’i ddwyn mewn cadwyni i Rufain, mae Caradog yn siarad mor falch o flaen yr ymerawdwr Clawdiws nes bod hwnnw’n ei ryddhau ef a’i deulu.

    Caradog yn siarad yn Rhufain
  3. Y Silwriaid yn trechu lleng (wedi’i gofnodi)

    Hyd yn oed wedi i Garadog gael ei ddal, mae’r Silwriaid yn dal i ymladd. Mae Tacitus yn cofnodi iddynt drechu lleng Rufeinig a blino’r fyddin am flynyddoedd.

    Y Silwriaid yn trechu lleng
  4. Rhufain yn ymosod ar Ynys Môn (wedi’i gofnodi)

    Mae milwyr Rhufain yn croesi’r Fenai i ddinistrio cadarnle’r derwyddon. Erbyn tua 78 OC mae Cymru dan reolaeth Rhufain.

    Rhufain yn ymosod ar Ynys Môn
  5. Buddug yn achub Môn (wedi’i gofnodi)

    Yn union wrth i’r Rhufeiniaid gipio Ynys Môn, daw newyddion fod Buddug wedi codi yn y dwyrain. Mae’r fyddin yn ymdeithio ymaith a gadewir Môn yn rhydd am gyfnod.

    Buddug yn achub Môn
  6. Caer Caerllion (archaeoleg)

    Mae’r Ail Leng Awgwstaidd yn codi Isca, caer i 5,000 o filwyr gyda baddondai ac amffitheatr, i gadw’r Silwriaid dan reolaeth.

    Caer Caerllion
  7. Caer Segontium (archaeoleg)

    Mae Rhufain yn codi caer uwchben Afon Menai lle mae Caernarfon heddiw. Yn ôl traddodiad Cymru, yma y priododd Macsen Wledig ag Elen.

    Caer Segontium
  8. Aur Rhufeinig Dolaucothi (archaeoleg)

    Mae peirianwyr Rhufeinig yn cloddio am aur yn nyffryn Cothi, gan ddefnyddio dyfrffosydd i olchi’r llethrau. Dyma’r unig fwynglawdd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain.

    Aur Rhufeinig Dolaucothi
  9. Caer-went, tref y Silwriaid (archaeoleg)

    Mae Venta Silurum yn tyfu’n dref farchnad â fforwm, baddondai a theml, wedi’i rhedeg gan y Silwriaid eu hunain.

    Caer-went, tref y Silwriaid
  10. Macsen Wledig: yr ymerawdwr o Brydain a geni Cymru

    Yn 383 gwnaeth milwyr Prydain eu cadfridog yn ymerawdwr Rhufain. Rheolodd y Gorllewin am bum mlynedd, ac nid yw Cymru erioed wedi gollwng gafael arno. Gwnaeth traddodiad Cymru Facsen yn ŵr i Elen o Gaernarfon, yn dad llinachau brenhinol, yn sylfaenydd Llydaw, ac yn ŵr y mae stori cenedl y Cymry’n dechrau gydag ef.

    Macsen Wledig: yr ymerawdwr o Brydain a geni Cymru

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf