Hanes Cymru / Llwybrau

Llwybr

Cestyll Cymru

Llun: Castell Carreg Cennen ar ei graig galchfaen uwchben y caeau, a gwartheg yn pori islaw · Worldfootage, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Dywedir yn aml fod gan Gymru fwy o gestyll o ystyried ei maint nag unrhyw wlad arall yn Ewrop. Cododd tywysogion Cymru eu cestyll eu hunain yn y mynyddoedd, a chododd y Normaniaid ac Edward I eu rhai hwythau i geisio dal gwlad na ellid ei dal.

Mae’r llwybr hwn yn rhedeg o gaerau’r tywysogion i’r cestyll mawr, a’r Cymry a’u cipiodd.

Cestyll y Cymry

Roedd tywysogion Cymru hefyd yn adeiladwyr cestyll. Adeiladodd yr Arglwydd Rhys Gastell Aberteifi, y castell carreg cynharaf y gwyddys amdano a godwyd gan reolwr Cymreig, a Charreg Cennen yn uchel ar ei chlogwyn. Cipiodd Owain Gwynedd y castell yn yr Wyddgrug yn 1146. Ym Meirionnydd rheolid cwmwd Ystumanner o Gastell y Bere yn Llanfihangel-y-Pennant. Ac yn 1404 cipiodd Owain Glyndŵr Aberystwyth a Harlech ill dau.

Arosfannau ar y llwybr

  1. Pam mae cymaint o gestyll yng Nghymru?

    Mwy nag 800 o safleoedd cestyll mewn gwlad y gallwch yrru ar ei thraws mewn prynhawn. Mae pob un yn gofnod o rywun yn ceisio cipio Cymru, neu ei dal.

    Pam mae cymaint o gestyll yng Nghymru?
  2. Y Normaniaid yng Nghas-gwent (wedi’i gofnodi)

    Mae William FitzOsbern yn dechrau codi castell carreg uwchben afon Gwy yng Nghas-gwent, un o’r cyntaf ym Mhrydain, wrth i’r Normaniaid wthio i mewn i Gymru.

    Y Normaniaid yng Nghas-gwent
  3. Castell Dinefwr

    Llys tywysogion Deheubarth, yn uchel uwchben afon Tywi. Oddi yma y rheolai’r Arglwydd Rhys y de, gan ei wneud yn ganolfan cyfraith a barddoniaeth Gymraeg.

    Castell Dinefwr
  4. Castell Dolbadarn

    Castell a godwyd gan dywysog Cymreig, nid gan frenin Seisnig. Cododd Llywelyn Fawr ei dŵr crwn i warchod bwlch Llanberis wrth droed yr Wyddfa.

    Castell Dolbadarn
  5. Castell y Bere

    Cadarnle mynyddig Llywelyn Fawr dan Gader Idris. Yn 1283, hwn oedd castell olaf tywysogion Cymru i syrthio.

    Castell y Bere
  6. Castell Caerffili

    Castell mwyaf Cymru, a godwyd rhag ofn Llywelyn ap Gruffudd. Mae’r ffaith fod angen muriau a llynnoedd ar y raddfa hon ar un o arglwyddi’r Mers yn dangos mor gryf oedd y tywysog.

    Castell Caerffili
  7. Cylch haearn Edward

    Mae Edward I yn dechrau codi Conwy, Caernarfon a Harlech. Daw Statud Rhuddlan yn 1284.

    Cylch haearn Edward
  8. Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y Groglith

    Mae cefndryd Glyndŵr, Rhys a Gwilym ap Tudur, yn cipio Castell Conwy tra bo’r gwarchodlu yn yr eglwys.

    Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y Groglith
  9. Gwarchae Harlech

    Harlech yw’r castell Lancastraidd olaf i ildio yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, ar ôl gwarchae saith mlynedd a gofir yn y gân ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’.

    Gwarchae Harlech
  10. Cestyll Cymru

    Pob safle castell yng Nghymru ar un map: cestyll tywysogion Cymru, rhai’r Normaniaid a rhai Edward.

    Cestyll Cymru

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf