Yn 1283 dechreuodd Edward I gestyll a threfi caerog Conwy, Caernarfon a Harlech. Daeth Biwmares yn ddiweddarach. Gyda Rhuddlan gwnaethant ei ‘Gylch Haearn’ o gwmpas Gwynedd.FfynhonnellCastles and Town Walls of King Edward in Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1283 gorchmynnodd Edward I gestyll a threfi caerog newydd yng Nghaernarfon, Conwy a Harlech, a Biwmares yn ddiweddarach; roedd y gwaith dan Feistr James o San Siôr, Meistr Gweithfeydd y Brenin yng Nghymru; costiodd Conwy tua £15,000, Caernarfon £15,500 a Harlech £8,190; gwelai Arnold Taylor furiau Caergystennin yng nghynllun Caernarfon; Safle Treftadaeth y Byd ers 1986; rhan o’r ‘Cylch Haearn’ a godwyd wedi 1282.
| Dechrau | 1283 |
|---|---|
| Adeiladwr | Meistr James o San Siôr, Meistr Gweithfeydd y Brenin yng Nghymru |
| Heddiw | Safle Treftadaeth y Byd ers 1986 |
Y gost#
Costiodd Conwy tua £15,000, Caernarfon £15,500 a Harlech £8,190.FfynhonnellCastles and Town Walls of King Edward in Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1283 gorchmynnodd Edward I gestyll a threfi caerog newydd yng Nghaernarfon, Conwy a Harlech, a Biwmares yn ddiweddarach; roedd y gwaith dan Feistr James o San Siôr, Meistr Gweithfeydd y Brenin yng Nghymru; costiodd Conwy tua £15,000, Caernarfon £15,500 a Harlech £8,190; gwelai Arnold Taylor furiau Caergystennin yng nghynllun Caernarfon; Safle Treftadaeth y Byd ers 1986; rhan o’r ‘Cylch Haearn’ a godwyd wedi 1282.

Caernarfon a Chaergystennin#
Gwelai’r hanesydd Arnold Taylor furiau Caergystennin yn nhyrau rhesog Caernarfon.FfynhonnellCastles and Town Walls of King Edward in Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1283 gorchmynnodd Edward I gestyll a threfi caerog newydd yng Nghaernarfon, Conwy a Harlech, a Biwmares yn ddiweddarach; roedd y gwaith dan Feistr James o San Siôr, Meistr Gweithfeydd y Brenin yng Nghymru; costiodd Conwy tua £15,000, Caernarfon £15,500 a Harlech £8,190; gwelai Arnold Taylor furiau Caergystennin yng nghynllun Caernarfon; Safle Treftadaeth y Byd ers 1986; rhan o’r ‘Cylch Haearn’ a godwyd wedi 1282.

Statud Rhuddlan#
Ar 3 Mawrth 1284, yng Nghastell Rhuddlan, gwnaeth Edward Statud Rhuddlan. Creodd siroedd Môn, Meirionnydd, Caernarfon a’r Fflint a dod â chyfraith Lloegr i droseddau difrifol. Safodd hyd Ddeddfau 1535 ac 1542.FfynhonnellStatute of Rhuddlan ↗Wikipedia (Saesneg)Gwnaed gan Edward I ar 3 Mawrth 1284 a’i gyhoeddi gyntaf ar 19 Mawrth yng Nghastell Rhuddlan, un o’r ‘cylch haearn’ o gestyll; creodd siroedd Môn, Meirionnydd, Caernarfon a’r Fflint; daeth â chyfraith gyffredin Lloegr, gyda throseddau difrifol gerbron yr ustus, er i gymrodeddu a rhannu tir rhwng meibion barhau; safodd hyd Ddeddfau Uno 1535 ac 1542.

Y Fflint a Rhuddlan#
Y Fflint, a ddechreuwyd yn 1277, oedd y cyntaf o gylch cestyll brenhinol Edward yng Nghymru.FfynhonnellFlint, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Y Fflint, ar aber afon Dyfrdwy; yn 1277 dechreuodd Edward I Gastell y Fflint yn ei ymgyrch i oresgyn Cymru, y cyntaf o’i gylch o gestyll brenhinol yng Nghymru; yn 1399 trosglwyddwyd Richard II i’w gefnder Harri Bolingbroke yn y castell; poblogaeth 13,732 yn 2021. Codwyd Rhuddlan, a orffennwyd yn 1282, ar gynllun diemwnt gyda phyrth yng nghorneli’r wardiau, a sythwyd a charthwyd afon Clwyd fel y gallai llongau hwylio i fyny at ei muriau.FfynhonnellRhuddlan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhuddlan, yn Sir Ddinbych, a ddewiswyd yn safle castell gan Edward I yn 1277 ac a orffennwyd yn 1282, a’r gwaith dan ofal Meistr Bertram o Gasgwyn yn gyntaf ac yna James o St George; consentrig, â chynllun diemwnt unigryw, a’r porthdai ar gorneli’r wardiau sgwâr; yn ôl Thomas Pennant gelwid un tŵr yn Dŵr y Silod a’r llall yn Dŵr y Brenin; ffos ar dair ochr ac afon Clwyd ar y bedwaredd, a sythwyd a dyfnhawyd yr afon fel y gallai llongau hwylio at y castell; cyn y Normaniaid roedd Rhuddlan yng nghanol cantref Cymreig, ac oddi yma daliai arglwyddi Rhuddlan y Berfeddwlad dros Ruffudd ap Llywelyn; mae mwnt Normanaidd Twthill, 1086, ychydig i’r de; gosododd Edward fwrdeistref newydd i’r gogledd o’r castell, a gellir gweld cynllun ei strydoedd o’r 13eg ganrif o hyd; daeth Statud Rhuddlan 1284 â chyfraith Lloegr, ond parhaodd cyfraith Cymru yn lleol hyd 1536; ymosododd lluoedd Owain Glyndŵr arno yn 1400; dymchwelwyd yn rhannol yn 1648; yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Rhuddlan yn Saesneg. Daw’r enw o rhudd a glan, ac o 1055 hyd 1063 bu’n llys i’r brenin Cymreig Gruffudd ap Llywelyn.FfynhonnellRhuddlan ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuddlan, o’r Gymraeg rhudd a glan; o 1055 hyd 1063 sedd llywodraeth a phrifddinas Gwynedd i’r brenin Gruffudd ap Llywelyn; cododd y Norman Robert o Ruddlan gastell yn Nhwthill; codwyd Castell Rhuddlan i Edward I yn 1277–82, a llofnododd Statud Rhuddlan yno; poblogaeth 3,709 yn 2011.
Meistr James#
Daeth Meistr James o Safwy, wedi’i eni yn Saint-Prex tua 1230 yn ôl pob tebyg, a chafodd ei enw o Saint-Georges-d’Espéranche, lle bu’n gweithio. Tua 1285 daeth yn Feistr Gwaith y Brenin yng Nghymru, ar gyflog o 3 swllt y dydd.FfynhonnellJames of Saint George ↗Wikipedia (Saesneg)Meistr James o Saint George, o Safwy, a aned yn Saint-Prex tua 1230 yn ôl pob tebyg; cafodd ei enw o Saint-Georges-d’Espéranche yn y Viennois, ei weithle olaf yno, a enwyd ar ôl archesgob sanctaidd o Vienne; dechreuodd yn Yverdon i Pedr II, iarll Safwy, gyda’i dad John; galwyd ef i wasanaeth Edward I wedi rhyfel 1277, a’i gofnodi ym mis Ebrill 1278 yn mynd i Gymru i drefnu gwaith y cestyll; o 1277 hyd 1280 goruchwyliai Gastell Rhuddlan a thorri sianel newydd i afon Clwyd yn bennaf, yna’r Fflint; tua 1285 daeth yn Feistr Gwaith y Brenin yng Nghymru, ar gyflog o 3 swllt y dydd; dechreuwyd Conwy, Caernarfon a Harlech yn 1283 a Biwmares ym mis Ebrill 1295; roedd Harlech fwy neu lai’n orffenedig erbyn 1289; roedd Biwmares heb ei orffen pan fu farw; cwnstabl Harlech o 3 Gorffennaf 1290 hyd 14 Rhagfyr 1293; bu’n gweithio wedyn yn yr Alban, yn Linlithgow yn 1302 ac yn Stirling yn 1304; bu farw tua 1309; Ambrosia oedd ei wraig, a Giles a Tassin ei feibion; dangosodd Arnold Taylor yn 1950 mai’r un dyn oedd adeiladydd Safwy a Meistr James.
Harlech#
Yn 1286 roedd y gweithlu yn Harlech yn cyfrif 546 o labrwyr, 115 o chwarelwyr, 30 o ofaint, 22 o seiri coed a 227 o seiri maen. Mae grisiau o 127 o risiau yn rhedeg i lawr y graig at lle deuai’r môr unwaith, fel y gellid cyflenwi’r castell o long.FfynhonnellHarlech Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Harlech, castell canoloesol rhestredig Gradd I ar fryncyn creigiog ger Môr Iwerddon, a godwyd gan Edward I rhwng 1282 a 1289 am tua £8,190; consentrig, o dywodfaen llwydwyrdd lleol, â phorthdy anferth; deuai’r môr yn llawer nes ar un adeg, ac mae porth dŵr a grisiau o 127 o risiau’n arwain i lawr at yr hen draethlin, fel y gellid cyflenwi’r castell o’r môr; yn 1286 roedd y gweithlu’n cynnwys 546 o labrwyr, 115 o chwarelwyr, 30 o ofaint, 22 o seiri coed a 227 o seiri maen, dan James o St George, a fu’n gwnstabl o 1290 hyd 1293; ddiwedd 1404 daeth i ddwylo Owain Glyndŵr a bu’n gartref, yn gartref i’w deulu ac yn bencadlys milwrol iddo am bedair blynedd, a chynhaliodd ei ail senedd yno ym mis Awst 1405; rhwng 1461 a 1468 daliodd Dafydd ap Ieuan ef dros Lancaster, a daeth yn gadarnle mawr olaf Lancaster; glaniodd Siasbar Tudur yno gyda milwyr o Ffrainc yn 1468; credir i’r gwarchae ysbrydoli’r gân Gwŷr Harlech; yn y Rhyfel Cartref hwn oedd y gaer frenhinol olaf ar y tir mawr i ildio, ar 15 Mawrth 1647; fe’i paentiwyd gan Cotman, Sandby, Turner a Varley; yn 1343 roedd ei dyrau mewnol yn cynnwys Le Wedercoktour, a elwid erbyn 1564 yn Dŵr Bronwen; yng ngofal Cadw, Safle Treftadaeth y Byd ers 1986, a chyfrifa UNESCO ef ymhlith enghreifftiau gorau Ewrop o bensaernïaeth filwrol diwedd y 13eg a dechrau’r 14eg ganrif; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Harlech yn Saesneg hefyd. Meistr James ei hun oedd ei gwnstabl o 1290 hyd 1293.FfynhonnellJames of Saint George ↗Wikipedia (Saesneg)Meistr James o Saint George, o Safwy, a aned yn Saint-Prex tua 1230 yn ôl pob tebyg; cafodd ei enw o Saint-Georges-d’Espéranche yn y Viennois, ei weithle olaf yno, a enwyd ar ôl archesgob sanctaidd o Vienne; dechreuodd yn Yverdon i Pedr II, iarll Safwy, gyda’i dad John; galwyd ef i wasanaeth Edward I wedi rhyfel 1277, a’i gofnodi ym mis Ebrill 1278 yn mynd i Gymru i drefnu gwaith y cestyll; o 1277 hyd 1280 goruchwyliai Gastell Rhuddlan a thorri sianel newydd i afon Clwyd yn bennaf, yna’r Fflint; tua 1285 daeth yn Feistr Gwaith y Brenin yng Nghymru, ar gyflog o 3 swllt y dydd; dechreuwyd Conwy, Caernarfon a Harlech yn 1283 a Biwmares ym mis Ebrill 1295; roedd Harlech fwy neu lai’n orffenedig erbyn 1289; roedd Biwmares heb ei orffen pan fu farw; cwnstabl Harlech o 3 Gorffennaf 1290 hyd 14 Rhagfyr 1293; bu’n gweithio wedyn yn yr Alban, yn Linlithgow yn 1302 ac yn Stirling yn 1304; bu farw tua 1309; Ambrosia oedd ei wraig, a Giles a Tassin ei feibion; dangosodd Arnold Taylor yn 1950 mai’r un dyn oedd adeiladydd Safwy a Meistr James.
Conwy a llys y tywysogion#
Yng Nghonwy mae mur a thŵr o lys Llywelyn Fawr a’i ŵyr Llywelyn ap Gruffudd wedi’u cynnwys ym muriau’r dref, yr olion mwyaf cyflawn o unrhyw un o’u llysoedd. Drwy siarter 1284 cwnstabl y castell oedd maer y dref, a hyd heddiw y maer yw cwnstabl y castell.FfynhonnellConwy Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Conwy, a godwyd gan Edward I rhwng 1283 a 1287 gyda’r dref furiog, am tua £15,000 rhyngddynt; cyn codi’r dref roedd ar y safle Abaty Aberconwy, tŷ Sistersaidd a ffefrid gan y tywysogion Cymreig, a llys i’r tywysogion; mae mur a thŵr llys Llywelyn Fawr a’i ŵyr Llywelyn ap Gruffudd, o ddechrau’r 13eg ganrif, â thŵr crwn a phedair ffenestr, wedi’u cynnwys ym muriau’r dref, a dyma’r darn mwyaf cyflawn o unrhyw un o’i lysoedd; symudodd Edward yr abaty wyth milltir i fyny’r dyffryn i Faenan; wyth tŵr mawr a dau farbican, â phorth cefn at yr afon fel y gellid ei gyflenwi o’r môr; ynddo mae’r machicolations carreg cynharaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain ac, yng ngeiriau Jeremy Ashbee, y gyfres orau o ystafelloedd preifat brenhinol canoloesol yng Nghymru a Lloegr; yng ngwrthryfel Madog ap Llywelyn bu’r Cymry’n gwarchae ar Edward yng Nghonwy o Ragfyr 1294 hyd Ionawr 1295, ac o’r môr yn unig y cafodd fwyd; ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd Rhys ap Tudur a’i frawd Gwilym, cefndryd Owain Glyndŵr, gan esgus bod yn seiri coed, y castell, cymerodd y Cymry’r dref furiog, a daliasant ef tua thri mis gan ennill pardwn brenhinol yn yr amodau; trwy siarter 1284 y cwnstabl oedd maer y dref, a hyd heddiw maer Conwy yw cwnstabl y castell; fe’i paentiwyd gan Girtin, Moses Griffith, Ibbetson, Sandby a Turner; aeth i’r dref yn 1865; Safle Treftadaeth y Byd ers 1986; wedi’i efeillio â Chastell Himeji yn Japan ar 29 Hydref 2019; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Conwy yn Saesneg.
Caernarfon a Macsen#
Saif Caernarfon, y gaer yn Arfon, ger caer Rufeinig Segontium, ac roedd Llywelyn Fawr a Llywelyn ap Gruffudd ill dau wedi aros yno o dro i dro. Dywed y Flores Historiarum i gorff yr ymerawdwr Magnus Maximus, Macsen Wledig, gael ei ganfod wrth godi’r castell, ac i Edward ei gladdu eto mewn eglwys gyfagos.FfynhonnellCaernarfon Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caernarfon, caer ganoloesol yng Ngwynedd; y gaer gyntaf ger y safle oedd Segontium Rufeinig, ger afon Seiont, ac ohoni y daw enw’r dref, y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn; wedi’r Goncwest Normanaidd cododd Hugh d’Avranches, iarll Caer, fwnt a beili yma; adenillodd y Cymry Wynedd yn 1115 a daeth y castell i’r tywysogion Cymreig, a dengys dogfennau a ysgrifennwyd yn y castell i Lywelyn Fawr ac yn ddiweddarach Lywelyn ap Gruffudd aros yma o dro i dro; dechreuodd Edward I y castell carreg yn 1283, gyda muriau’r dref, a pharhaodd y gwaith hyd 1330 ar gost o £20,000 i £25,000; yn ôl y Flores Historiarum darganfuwyd corff yr ymerawdwr Rhufeinig Magnus Maximus yn ystod y gwaith ac ailgladdodd Edward ef mewn eglwys leol; mae’r muriau’n dwyn i gof furiau Caergystennin; ym mis Medi 1294 cipiodd lluoedd Madog ap Llywelyn y dref a’r castell; yng ngwrthryfel Glyndŵr bu gwarchae ar y dref a’r castell yn 1401, ac yn 1403 a 1404 gan filwyr Cymreig gyda chymorth Ffrainc; wedi 1485 aeth â’i ben iddo; daliodd y Brenhinwyr ef yn y Rhyfel Cartref; atgyweiriwyd ag arian y wladwriaeth o’r 19eg ganrif; defnyddiwyd ar gyfer arwisgo Tywysog Cymru yn 1911 a 1969; yng ngofal Cadw, rhan o Safle Treftadaeth y Byd Cestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd.
Coed o Ddolbadarn#
Yn 1284 cymerodd Edward goed o gastell Llywelyn Fawr yn Nolbadarn ar gyfer ei gastell newydd yng Nghaernarfon.FfynhonnellDolbadarn Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dolbadarn, a godwyd gan Lywelyn Fawr yn yr 1220au neu’r 1230au wrth droed Bwlch Llanberis, uwchben Llyn Padarn; pwysig yn filwrol ac fel symbol o rym Llywelyn; ei orthwr crwn yw, yng ngeiriau’r hanesydd Richard Avent, ‘the finest surviving example of a Welsh round tower’; rheolai fwlch mynydd pwysig, ac efallai i Lywelyn ddewis y safle fel arglwydd mynyddoedd ac arfordiroedd Cymru; efallai ei fod ar safle caer hŷn Maelgwn Gwynedd, er na chafwyd olion; erbyn Mai 1283 roedd llywodraeth Dafydd ap Gruffudd yn Nolbadarn; yn 1284 cymerodd Edward I goed ohono i’w gastell newydd yng Nghaernarfon; o’r 1760au roedd yn hoff destun i arlunwyr yr Aruchel a’r Darluniadwy, ac mae Dolbadarn Castle J. M. W. Turner o 1800 yn ei ddangos â’r golau y tu ôl iddo yn gwgu dros y tirwedd; rhoddwyd i’r Wladwriaeth gan Syr Michael Duff yn 1941, ac mae yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Dolbadarn yn Saesneg; codwyd o lechfaen porffor a gwyrdd, heb forter gan mwyaf ond yn y gorthwr; mae drws y gorthwr ar y llawr cyntaf, gyda phorthcwlis, a gellir dringo’r grisiau o hyd i’r brif siambr gyda’i lle tân mawr.
Biwmares, y gors deg#
Dechreuwyd Biwmares, o’r Ffrangeg Normanaidd Beau Mareys, ‘cors deg’, mor ddiweddar â 1295. Yn ei haf cyntaf roedd tua 1,800 o weithwyr, 450 o seiri maen a 375 o chwarelwyr wrth eu gwaith, a symudwyd pobl Gymreig Llan-faes tua deuddeg milltir i dref newydd, Niwbwrch. Ni chafodd erioed ei orffen.FfynhonnellBeaumaris Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Biwmares, ar Ynys Môn; fe’i cynlluniwyd efallai yn 1284 ger Llan-faes, y fwrdeistref gyfoethocaf yng Nghymru a’r fwyaf ei phoblogaeth, porthladd masnach ar y ffordd i Iwerddon, ond ni ddechreuwyd ef hyd 1295 wedi gwrthryfel Madog ap Llywelyn; daw’r enw o’r Ffrangeg Normanaidd Beau Mareys, ‘cors deg’, yn Lladin de Bello Marisco; symudwyd Cymry Llan-faes tua 12 milltir i’r de-orllewin, lle gwnaed Niwbwrch iddynt; yn yr haf cyntaf roedd cyfartaledd o 1,800 o weithwyr, 450 o seiri maen a 375 o chwarelwyr ar y safle, dan Feistr James o St George, y mae ei lythyr o 1296 wedi goroesi; peidiodd y gwaith erbyn 1300 pan dynnodd rhyfel yn yr Alban yr arian ymaith, ailddechreuodd yn 1306 a daeth i ben tua 1330, wedi gwario £15,000 a’r castell heb ei orffen; cipiodd lluoedd Cymreig ef yn 1403 yng ngwrthryfel Owain Glyndŵr a’i ddal hyd 1405; carcharwyd yr offeiriad Cymreig William Davies yma o fis Mawrth 1592 a’i roi i farwolaeth yma ar 27 Gorffennaf 1593; daeth y Dywysoges Victoria i eisteddfod yma yn 1832 a phaentiodd Turner ef yn 1835; yng ngofal Comisiynwyr y Gweithfeydd o 1925, rhestredig Gradd I yn 1950, Safle Treftadaeth y Byd ers 1986; galwodd Arnold Taylor ef yn enghraifft fwyaf perffaith Prydain o gynllunio consentrig cymesur; mae gan y ward allanol ddeuddeg tŵr a dau borthdy o fewn ffos, a’r ward fewnol ddau borthdy mawr siâp D a chwe thŵr; gellid cyrraedd y porth deheuol ar long.
Dan y Statud#
Cyhoeddwyd Statud Rhuddlan gyntaf ar 19 Mawrth 1284. Dan y Statud parhaodd setlo anghydfod drwy gymrodeddu, a rhannu tir rhwng meibion.FfynhonnellStatute of Rhuddlan ↗Wikipedia (Saesneg)Gwnaed gan Edward I ar 3 Mawrth 1284 a’i gyhoeddi gyntaf ar 19 Mawrth yng Nghastell Rhuddlan, un o’r ‘cylch haearn’ o gestyll; creodd siroedd Môn, Meirionnydd, Caernarfon a’r Fflint; daeth â chyfraith gyffredin Lloegr, gyda throseddau difrifol gerbron yr ustus, er i gymrodeddu a rhannu tir rhwng meibion barhau; safodd hyd Ddeddfau Uno 1535 ac 1542. Parhawyd i ddefnyddio cyfraith Cymru yn lleol hyd 1536.FfynhonnellRhuddlan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhuddlan, yn Sir Ddinbych, a ddewiswyd yn safle castell gan Edward I yn 1277 ac a orffennwyd yn 1282, a’r gwaith dan ofal Meistr Bertram o Gasgwyn yn gyntaf ac yna James o St George; consentrig, â chynllun diemwnt unigryw, a’r porthdai ar gorneli’r wardiau sgwâr; yn ôl Thomas Pennant gelwid un tŵr yn Dŵr y Silod a’r llall yn Dŵr y Brenin; ffos ar dair ochr ac afon Clwyd ar y bedwaredd, a sythwyd a dyfnhawyd yr afon fel y gallai llongau hwylio at y castell; cyn y Normaniaid roedd Rhuddlan yng nghanol cantref Cymreig, ac oddi yma daliai arglwyddi Rhuddlan y Berfeddwlad dros Ruffudd ap Llywelyn; mae mwnt Normanaidd Twthill, 1086, ychydig i’r de; gosododd Edward fwrdeistref newydd i’r gogledd o’r castell, a gellir gweld cynllun ei strydoedd o’r 13eg ganrif o hyd; daeth Statud Rhuddlan 1284 â chyfraith Lloegr, ond parhaodd cyfraith Cymru yn lleol hyd 1536; ymosododd lluoedd Owain Glyndŵr arno yn 1400; dymchwelwyd yn rhannol yn 1648; yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Rhuddlan yn Saesneg.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗





