Ar 6 Tachwedd 1282 croesodd byddin Seisnig o Fôn i’r tir mawr ar bont o gychod. Roedd gwŷr Llywelyn yn aros, a’r llanw’n codi.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282; wedi cipio Môn, adeiladodd gwŷr Luke de Tany bont o gychod dros y Fenai, a orffennwyd ym Medi 1282; pan groeson nhw, rhybuddiodd sgowtiaid Llywelyn ef a daeth allan gyda byddin fawr; torrodd y llanw oedd yn codi’r Saeson oddi wrth y bont a boddodd llawer, wedi’u llusgo i lawr gan eu harfwisg; lladdwyd Luke de Tany, Roger de Clifford yr ieuengaf, Philip a William Burnell, un ar bymtheg o farchogion a dros 400 o wŷr; roedd gan y Saeson tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion; ysgafn oedd colledion y Cymry.
| Pryd | 6 Tachwedd 1282 |
|---|---|
| Ble | Afon Menai, ger Moel-y-don |
| Arweinydd y Saeson | Luke de Tany |
Y bont gychod#
Wedi cipio Môn, adeiladodd gwŷr Luke de Tany bont o gychod dros y Fenai, a’i gorffen ym Medi. Croeson nhw tra oedd yr archesgob yn dal i drafod heddwch.FfynonellauBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282; wedi cipio Môn, adeiladodd gwŷr Luke de Tany bont o gychod dros y Fenai, a orffennwyd ym Medi 1282; pan groeson nhw, rhybuddiodd sgowtiaid Llywelyn ef a daeth allan gyda byddin fawr; torrodd y llanw oedd yn codi’r Saeson oddi wrth y bont a boddodd llawer, wedi’u llusgo i lawr gan eu harfwisg; lladdwyd Luke de Tany, Roger de Clifford yr ieuengaf, Philip a William Burnell, un ar bymtheg o farchogion a dros 400 o wŷr; roedd gan y Saeson tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion; ysgafn oedd colledion y Cymry.Conquest of Wales by Edward I ↗Wikipedia (Saesneg)Torrodd rhyfel allan eto yn 1282 gyda gwrthryfel Dafydd ap Gruffudd, ar y cyd â rheolwyr y Deheubarth a gogledd Powys; ymunodd Llywelyn ac arweinwyr y De, a daeth yn frwydr genedlaethol; trechwyd iarll Caerloyw yn Llandeilo Fawr ym Mehefin 1282; daeth Moel-y-don yn ystod trafodaethau heddwch yr Archesgob Peckham; lladdwyd Llywelyn ger Pont Irfon ar 11 Rhagfyr 1282; yn Ionawr 1283 cipiodd Edward Ddolwyddelan; daliwyd Dafydd, a ddilynodd Lywelyn yn dywysog, ym Mehefin 1283 a’i ddienyddio yn Amwythig; drwy Statud Rhuddlan cysylltwyd ac unwyd y tiroedd â choron Lloegr.
Y llanw’n codi#
Rhybuddiodd sgowtiaid Llywelyn ef a daeth allan gyda byddin fawr. Torrodd y llanw’r Saeson oddi wrth eu pont, a boddodd llawer, wedi’u llusgo i lawr gan eu harfwisg.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282; wedi cipio Môn, adeiladodd gwŷr Luke de Tany bont o gychod dros y Fenai, a orffennwyd ym Medi 1282; pan groeson nhw, rhybuddiodd sgowtiaid Llywelyn ef a daeth allan gyda byddin fawr; torrodd y llanw oedd yn codi’r Saeson oddi wrth y bont a boddodd llawer, wedi’u llusgo i lawr gan eu harfwisg; lladdwyd Luke de Tany, Roger de Clifford yr ieuengaf, Philip a William Burnell, un ar bymtheg o farchogion a dros 400 o wŷr; roedd gan y Saeson tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion; ysgafn oedd colledion y Cymry.

Y meirw#
Lladdwyd Luke de Tany, Roger de Clifford yr ieuengaf, un ar bymtheg o farchogion a thros bedwar cant o wŷr. Ychydig a gollodd y Cymry.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282; wedi cipio Môn, adeiladodd gwŷr Luke de Tany bont o gychod dros y Fenai, a orffennwyd ym Medi 1282; pan groeson nhw, rhybuddiodd sgowtiaid Llywelyn ef a daeth allan gyda byddin fawr; torrodd y llanw oedd yn codi’r Saeson oddi wrth y bont a boddodd llawer, wedi’u llusgo i lawr gan eu harfwisg; lladdwyd Luke de Tany, Roger de Clifford yr ieuengaf, Philip a William Burnell, un ar bymtheg o farchogion a dros 400 o wŷr; roedd gan y Saeson tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion; ysgafn oedd colledion y Cymry.
Brwydr y Bont Gychod#
Gelwir yr ymladd hefyd yn frwydr y Bont Gychod. Yn ôl pob tebyg fe’i hymladdwyd ymhellach i’r gogledd ar hyd y Fenai na Moel-y-don ei hun.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282, ar Afon Menai, a elwir hefyd yn Frwydr y Bont Gychod, a ymladdwyd yn ôl pob tebyg nid ger Moel-y-don ond ymhellach i’r gogledd; buddugoliaeth i Gymru dan Lywelyn ap Gruffudd; arweinydd y Saeson oedd Luke de Tany, cyn-gwnstabl Gasgwyn, a laddwyd yn y frwydr; anfonwyd ei lu o tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion i gipio Môn, i dorri cyflenwad grawn y Cymry a dod o’r tu ôl i’r Cymry a ddaliai Gonwy; bwriadai Edward groesi Conwy tra croesai Tany’r Fenai, ond ymosododd Tany ar ei ben ei hun, gan gredu y gallai ennill heb y brenin; dilynai sgowtiaid a gwylwyr Cymru symudiadau’r Saeson; dywed Walter o Guisborough i’r llanw ddod i mewn ‘gyda llif mawr, fel na allent fynd yn ôl at y bont’, ac iddynt ‘fynd i’r môr ond, dan bwysau eu harfau, boddi ar unwaith’; mae cronicl Caer yn rhestru un marchog ar bymtheg a laddwyd, yn eu plith William de Audley, Luke de Tany, Richard de Wells, Philip a William Burnell, brodyr y canghellor Robert Burnell, Roger de Clifford yr ieuaf, Amaury Burdet, Peter de Lamare, Henry Tyeis, William de Lindsey, William le Butler a Thomas de Halton; dihangodd Otto de Grandson ‘gydag anhawster mawr’ ac aeth y gweddill yn ôl i Fôn; gyda brwydr Llandeilo Fawr daliodd goncwest Gwynedd yn ôl am gyfnod, ac o fewn deufis daeth Otto de Grandson a John de Vesci â milwyr newydd o Gasgwyn; y brif ffynhonnell yw Historie of Cambria David Powel (1584), gydag Annales Cestrienses a Walter o Guisborough; mae David Stephenson yn adrodd yr hanes yn The Last Prince of Wales (1983).
Cynllun Edward#
Arweiniai Luke de Tany, a fu’n gwnstabl Gasgwyn i’r brenin, tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion. Bwriad cipio Môn oedd torri ar rawn Môn a dod o’r tu ôl i’r Cymry a ddaliai linell Conwy.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282, ar Afon Menai, a elwir hefyd yn Frwydr y Bont Gychod, a ymladdwyd yn ôl pob tebyg nid ger Moel-y-don ond ymhellach i’r gogledd; buddugoliaeth i Gymru dan Lywelyn ap Gruffudd; arweinydd y Saeson oedd Luke de Tany, cyn-gwnstabl Gasgwyn, a laddwyd yn y frwydr; anfonwyd ei lu o tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion i gipio Môn, i dorri cyflenwad grawn y Cymry a dod o’r tu ôl i’r Cymry a ddaliai Gonwy; bwriadai Edward groesi Conwy tra croesai Tany’r Fenai, ond ymosododd Tany ar ei ben ei hun, gan gredu y gallai ennill heb y brenin; dilynai sgowtiaid a gwylwyr Cymru symudiadau’r Saeson; dywed Walter o Guisborough i’r llanw ddod i mewn ‘gyda llif mawr, fel na allent fynd yn ôl at y bont’, ac iddynt ‘fynd i’r môr ond, dan bwysau eu harfau, boddi ar unwaith’; mae cronicl Caer yn rhestru un marchog ar bymtheg a laddwyd, yn eu plith William de Audley, Luke de Tany, Richard de Wells, Philip a William Burnell, brodyr y canghellor Robert Burnell, Roger de Clifford yr ieuaf, Amaury Burdet, Peter de Lamare, Henry Tyeis, William de Lindsey, William le Butler a Thomas de Halton; dihangodd Otto de Grandson ‘gydag anhawster mawr’ ac aeth y gweddill yn ôl i Fôn; gyda brwydr Llandeilo Fawr daliodd goncwest Gwynedd yn ôl am gyfnod, ac o fewn deufis daeth Otto de Grandson a John de Vesci â milwyr newydd o Gasgwyn; y brif ffynhonnell yw Historie of Cambria David Powel (1584), gydag Annales Cestrienses a Walter o Guisborough; mae David Stephenson yn adrodd yr hanes yn The Last Prince of Wales (1983).
Nid dyma’r tro cyntaf i Fôn gael ei chipio. Yn rhyfel 1277 roedd llu Seisnig wedi meddiannu’r ynys a’i chynhaeaf.FfynhonnellLlywelyn ap Gruffudd ↗Wikipedia (Saesneg)Am gydnabyddiaeth yn Nhrefaldwyn roedd Llywelyn i dalu 24,000 o farciau i’r goron fesul rhandaliad, cytundeb a gadarnhawyd gan y Pab, a gallai brynu gwrogaeth Maredudd ap Rhys am 5,000 o farciau; yn 1274 ffodd Dafydd a Gruffudd ap Gwenwynwyn i Loegr, lle cynhaliwyd hwy gan y brenin; yn 1275 galwodd Edward Lywelyn i Gaer i wneud gwrogaeth, ac nid aeth; yn 1276 cyhoeddodd Edward ef yn wrthryfelwr; yn 1277 symudodd lluoedd Edward o Gaer i Ddegannwy, cipiodd llu arall Fôn a’i chynhaeaf, daeth Henry de Lacy o Amwythig a Sir Drefaldwyn, Roger Mortimer tua Buellt a Gruffudd ap Gwenwynwyn i Gyfeiliog; ystyriodd Edward rannu Gwynedd i’r gorllewin o Gonwy rhwng Dafydd ac Owain, neu gymryd Môn a rhannu’r tir mawr yn unig; aeth Llywelyn i’r bryniau ac enillodd y Cymry rai brwydrau bychain; yn Aberconwy cadwodd Fôn a rhannau o Eryri, gan reoli fel Tywysog Cymru gyda gwrogaeth pum arglwydd, ac ildiodd ei ran o rent Môn i’r goron; aeth Llŷn i Owain; aeth y Berfeddwlad i Ddafydd, gydag addewid o ran o Wynedd Uwch Conwy os byddai Llywelyn farw heb etifedd; gwnaeth Llywelyn wrogaeth yn Llundain adeg Nadolig 1277; priododd Eleanor de Montfort wrth ddrws Eglwys Gadeiriol Caerwrangon ar 13 Hydref 1278, gyda brenhinoedd yr Alban a Lloegr ac iarll Lancaster yno; yn 1280 cyfarfu’r Archesgob Peckham â Llywelyn i setlo anghydfod ynghylch trin materion eglwys a chyfraith Cymru gan y Saeson, ac ni wrandawyd ar achos Llywelyn dros gyfraith Cymru; yna cymododd Llywelyn â Dafydd a chynllunio’r gwrthryfel gydag ef; ysgrifennodd yr Archesgob Peckham at Edward: ‘Arglwydd, gwybydd fod y rhai a oedd yno pan fu farw Llywelyn wedi cael rhai pethau bychain cudd ar ei gorff’. Dros y dŵr safai llys Llywelyn ei hun yn Aber, a warchodai’r groesfan i Fôn dros Draeth Lafan.FfynhonnellAber, Abergwyngregyn (NPRN 33000) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, CofleinAnheddiad o bwys cyn y goresgyniad, yn gwarchod y groesfan i Fôn dros Draeth Lafan, lle croesai’r ffordd Rufeinig o Gaer yr afon; cartref Llywelyn ap Gruffudd, lle ganed Gwenllian a lle bu farw Elinor yn 1282; daliwyd Dafydd ap Gruffudd ar fynydd y Bera gerllaw yn 1283.
Bwriadai Edward groesi Conwy tra croesai Tany’r Fenai, fel y trewid Gwynedd o ddwy ochr ar unwaith. Ni arhosodd Tany. Yn sicr y gallai ennill heb y brenin, ymosododd ar ei ben ei hun.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282, ar Afon Menai, a elwir hefyd yn Frwydr y Bont Gychod, a ymladdwyd yn ôl pob tebyg nid ger Moel-y-don ond ymhellach i’r gogledd; buddugoliaeth i Gymru dan Lywelyn ap Gruffudd; arweinydd y Saeson oedd Luke de Tany, cyn-gwnstabl Gasgwyn, a laddwyd yn y frwydr; anfonwyd ei lu o tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion i gipio Môn, i dorri cyflenwad grawn y Cymry a dod o’r tu ôl i’r Cymry a ddaliai Gonwy; bwriadai Edward groesi Conwy tra croesai Tany’r Fenai, ond ymosododd Tany ar ei ben ei hun, gan gredu y gallai ennill heb y brenin; dilynai sgowtiaid a gwylwyr Cymru symudiadau’r Saeson; dywed Walter o Guisborough i’r llanw ddod i mewn ‘gyda llif mawr, fel na allent fynd yn ôl at y bont’, ac iddynt ‘fynd i’r môr ond, dan bwysau eu harfau, boddi ar unwaith’; mae cronicl Caer yn rhestru un marchog ar bymtheg a laddwyd, yn eu plith William de Audley, Luke de Tany, Richard de Wells, Philip a William Burnell, brodyr y canghellor Robert Burnell, Roger de Clifford yr ieuaf, Amaury Burdet, Peter de Lamare, Henry Tyeis, William de Lindsey, William le Butler a Thomas de Halton; dihangodd Otto de Grandson ‘gydag anhawster mawr’ ac aeth y gweddill yn ôl i Fôn; gyda brwydr Llandeilo Fawr daliodd goncwest Gwynedd yn ôl am gyfnod, ac o fewn deufis daeth Otto de Grandson a John de Vesci â milwyr newydd o Gasgwyn; y brif ffynhonnell yw Historie of Cambria David Powel (1584), gydag Annales Cestrienses a Walter o Guisborough; mae David Stephenson yn adrodd yr hanes yn The Last Prince of Wales (1983).
Y gwylwyr ar y lan#
Dilynai sgowtiaid a gwylwyr Cymru bob symudiad gan y Saeson, felly gwyddai Llywelyn yr eiliad y dechreuodd y croesi.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282, ar Afon Menai, a elwir hefyd yn Frwydr y Bont Gychod, a ymladdwyd yn ôl pob tebyg nid ger Moel-y-don ond ymhellach i’r gogledd; buddugoliaeth i Gymru dan Lywelyn ap Gruffudd; arweinydd y Saeson oedd Luke de Tany, cyn-gwnstabl Gasgwyn, a laddwyd yn y frwydr; anfonwyd ei lu o tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion i gipio Môn, i dorri cyflenwad grawn y Cymry a dod o’r tu ôl i’r Cymry a ddaliai Gonwy; bwriadai Edward groesi Conwy tra croesai Tany’r Fenai, ond ymosododd Tany ar ei ben ei hun, gan gredu y gallai ennill heb y brenin; dilynai sgowtiaid a gwylwyr Cymru symudiadau’r Saeson; dywed Walter o Guisborough i’r llanw ddod i mewn ‘gyda llif mawr, fel na allent fynd yn ôl at y bont’, ac iddynt ‘fynd i’r môr ond, dan bwysau eu harfau, boddi ar unwaith’; mae cronicl Caer yn rhestru un marchog ar bymtheg a laddwyd, yn eu plith William de Audley, Luke de Tany, Richard de Wells, Philip a William Burnell, brodyr y canghellor Robert Burnell, Roger de Clifford yr ieuaf, Amaury Burdet, Peter de Lamare, Henry Tyeis, William de Lindsey, William le Butler a Thomas de Halton; dihangodd Otto de Grandson ‘gydag anhawster mawr’ ac aeth y gweddill yn ôl i Fôn; gyda brwydr Llandeilo Fawr daliodd goncwest Gwynedd yn ôl am gyfnod, ac o fewn deufis daeth Otto de Grandson a John de Vesci â milwyr newydd o Gasgwyn; y brif ffynhonnell yw Historie of Cambria David Powel (1584), gydag Annales Cestrienses a Walter o Guisborough; mae David Stephenson yn adrodd yr hanes yn The Last Prince of Wales (1983).
Yn y croniclau#
‘Gyda llif mawr, fel na allent fynd yn ôl at y bont.’
Walter o Guisborough
Ysgrifennodd Walter o Guisborough i’r gwŷr ‘fynd i’r môr ond, dan bwysau eu harfau, boddi ar unwaith’.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282, ar Afon Menai, a elwir hefyd yn Frwydr y Bont Gychod, a ymladdwyd yn ôl pob tebyg nid ger Moel-y-don ond ymhellach i’r gogledd; buddugoliaeth i Gymru dan Lywelyn ap Gruffudd; arweinydd y Saeson oedd Luke de Tany, cyn-gwnstabl Gasgwyn, a laddwyd yn y frwydr; anfonwyd ei lu o tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion i gipio Môn, i dorri cyflenwad grawn y Cymry a dod o’r tu ôl i’r Cymry a ddaliai Gonwy; bwriadai Edward groesi Conwy tra croesai Tany’r Fenai, ond ymosododd Tany ar ei ben ei hun, gan gredu y gallai ennill heb y brenin; dilynai sgowtiaid a gwylwyr Cymru symudiadau’r Saeson; dywed Walter o Guisborough i’r llanw ddod i mewn ‘gyda llif mawr, fel na allent fynd yn ôl at y bont’, ac iddynt ‘fynd i’r môr ond, dan bwysau eu harfau, boddi ar unwaith’; mae cronicl Caer yn rhestru un marchog ar bymtheg a laddwyd, yn eu plith William de Audley, Luke de Tany, Richard de Wells, Philip a William Burnell, brodyr y canghellor Robert Burnell, Roger de Clifford yr ieuaf, Amaury Burdet, Peter de Lamare, Henry Tyeis, William de Lindsey, William le Butler a Thomas de Halton; dihangodd Otto de Grandson ‘gydag anhawster mawr’ ac aeth y gweddill yn ôl i Fôn; gyda brwydr Llandeilo Fawr daliodd goncwest Gwynedd yn ôl am gyfnod, ac o fewn deufis daeth Otto de Grandson a John de Vesci â milwyr newydd o Gasgwyn; y brif ffynhonnell yw Historie of Cambria David Powel (1584), gydag Annales Cestrienses a Walter o Guisborough; mae David Stephenson yn adrodd yr hanes yn The Last Prince of Wales (1983).
Y marchogion a syrthiodd#
Rhestrodd cronicl Caer un marchog ar bymtheg a fu farw. Yn eu plith roedd William de Audley, Richard de Wells, a Philip a William Burnell, brodyr y canghellor Robert Burnell, gydag Amaury Burdet, Peter de Lamare, Henry Tyeis, William de Lindsey, William le Butler a Thomas de Halton. Dihangodd Otto de Grandson ‘gydag anhawster mawr’, ac aeth gweddill y Saeson yn ôl i Fôn.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282, ar Afon Menai, a elwir hefyd yn Frwydr y Bont Gychod, a ymladdwyd yn ôl pob tebyg nid ger Moel-y-don ond ymhellach i’r gogledd; buddugoliaeth i Gymru dan Lywelyn ap Gruffudd; arweinydd y Saeson oedd Luke de Tany, cyn-gwnstabl Gasgwyn, a laddwyd yn y frwydr; anfonwyd ei lu o tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion i gipio Môn, i dorri cyflenwad grawn y Cymry a dod o’r tu ôl i’r Cymry a ddaliai Gonwy; bwriadai Edward groesi Conwy tra croesai Tany’r Fenai, ond ymosododd Tany ar ei ben ei hun, gan gredu y gallai ennill heb y brenin; dilynai sgowtiaid a gwylwyr Cymru symudiadau’r Saeson; dywed Walter o Guisborough i’r llanw ddod i mewn ‘gyda llif mawr, fel na allent fynd yn ôl at y bont’, ac iddynt ‘fynd i’r môr ond, dan bwysau eu harfau, boddi ar unwaith’; mae cronicl Caer yn rhestru un marchog ar bymtheg a laddwyd, yn eu plith William de Audley, Luke de Tany, Richard de Wells, Philip a William Burnell, brodyr y canghellor Robert Burnell, Roger de Clifford yr ieuaf, Amaury Burdet, Peter de Lamare, Henry Tyeis, William de Lindsey, William le Butler a Thomas de Halton; dihangodd Otto de Grandson ‘gydag anhawster mawr’ ac aeth y gweddill yn ôl i Fôn; gyda brwydr Llandeilo Fawr daliodd goncwest Gwynedd yn ôl am gyfnod, ac o fewn deufis daeth Otto de Grandson a John de Vesci â milwyr newydd o Gasgwyn; y brif ffynhonnell yw Historie of Cambria David Powel (1584), gydag Annales Cestrienses a Walter o Guisborough; mae David Stephenson yn adrodd yr hanes yn The Last Prince of Wales (1983).
Saib yn y goncwest#
Ynghyd â’r fuddugoliaeth yn Llandeilo Fawr yn y de, daliodd Moel-y-don goncwest Edward ar Wynedd yn ôl am gyfnod, buddugoliaeth a enillwyd dan arweiniad y tywysog ei hun. O fewn deufis roedd Otto de Grandson a John de Vesci yn dod â gwŷr newydd o Gasgwyn.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282, ar Afon Menai, a elwir hefyd yn Frwydr y Bont Gychod, a ymladdwyd yn ôl pob tebyg nid ger Moel-y-don ond ymhellach i’r gogledd; buddugoliaeth i Gymru dan Lywelyn ap Gruffudd; arweinydd y Saeson oedd Luke de Tany, cyn-gwnstabl Gasgwyn, a laddwyd yn y frwydr; anfonwyd ei lu o tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion i gipio Môn, i dorri cyflenwad grawn y Cymry a dod o’r tu ôl i’r Cymry a ddaliai Gonwy; bwriadai Edward groesi Conwy tra croesai Tany’r Fenai, ond ymosododd Tany ar ei ben ei hun, gan gredu y gallai ennill heb y brenin; dilynai sgowtiaid a gwylwyr Cymru symudiadau’r Saeson; dywed Walter o Guisborough i’r llanw ddod i mewn ‘gyda llif mawr, fel na allent fynd yn ôl at y bont’, ac iddynt ‘fynd i’r môr ond, dan bwysau eu harfau, boddi ar unwaith’; mae cronicl Caer yn rhestru un marchog ar bymtheg a laddwyd, yn eu plith William de Audley, Luke de Tany, Richard de Wells, Philip a William Burnell, brodyr y canghellor Robert Burnell, Roger de Clifford yr ieuaf, Amaury Burdet, Peter de Lamare, Henry Tyeis, William de Lindsey, William le Butler a Thomas de Halton; dihangodd Otto de Grandson ‘gydag anhawster mawr’ ac aeth y gweddill yn ôl i Fôn; gyda brwydr Llandeilo Fawr daliodd goncwest Gwynedd yn ôl am gyfnod, ac o fewn deufis daeth Otto de Grandson a John de Vesci â milwyr newydd o Gasgwyn; y brif ffynhonnell yw Historie of Cambria David Powel (1584), gydag Annales Cestrienses a Walter o Guisborough; mae David Stephenson yn adrodd yr hanes yn The Last Prince of Wales (1983). Yr un mis anfonodd Llywelyn, ei gyngor a gwŷr Eryri eu hatebion at yr archesgob.FfynhonnellRegistrum Epistolarum Fratris Johannis Peckham, Archiepiscopi Cantuariensisgolygwyd gan C. Trice Martin, cyfrol 2 (Rolls Series, 1884)Llyfr llythyrau’r archesgob ei hun, sy’n cadw atebion Llywelyn, ei gyngor a gwŷr Eryri ym mis Tachwedd 1282.
Sut y gwyddom#
Daw’r hanes llawnaf am y frwydr o Historie of Cambria David Powel yn 1584, ochr yn ochr â chronicl Caer, yr Annales Cestrienses, a chronicl Walter o Guisborough. Yn ein hoes ni mae David Stephenson yn adrodd yr hanes yn The Last Prince of Wales, a gyhoeddwyd yn 1983.FfynhonnellBattle of Moel-y-don ↗Wikipedia (Saesneg)6 Tachwedd 1282, ar Afon Menai, a elwir hefyd yn Frwydr y Bont Gychod, a ymladdwyd yn ôl pob tebyg nid ger Moel-y-don ond ymhellach i’r gogledd; buddugoliaeth i Gymru dan Lywelyn ap Gruffudd; arweinydd y Saeson oedd Luke de Tany, cyn-gwnstabl Gasgwyn, a laddwyd yn y frwydr; anfonwyd ei lu o tua 2,000 o wŷr traed a 200 o farchogion i gipio Môn, i dorri cyflenwad grawn y Cymry a dod o’r tu ôl i’r Cymry a ddaliai Gonwy; bwriadai Edward groesi Conwy tra croesai Tany’r Fenai, ond ymosododd Tany ar ei ben ei hun, gan gredu y gallai ennill heb y brenin; dilynai sgowtiaid a gwylwyr Cymru symudiadau’r Saeson; dywed Walter o Guisborough i’r llanw ddod i mewn ‘gyda llif mawr, fel na allent fynd yn ôl at y bont’, ac iddynt ‘fynd i’r môr ond, dan bwysau eu harfau, boddi ar unwaith’; mae cronicl Caer yn rhestru un marchog ar bymtheg a laddwyd, yn eu plith William de Audley, Luke de Tany, Richard de Wells, Philip a William Burnell, brodyr y canghellor Robert Burnell, Roger de Clifford yr ieuaf, Amaury Burdet, Peter de Lamare, Henry Tyeis, William de Lindsey, William le Butler a Thomas de Halton; dihangodd Otto de Grandson ‘gydag anhawster mawr’ ac aeth y gweddill yn ôl i Fôn; gyda brwydr Llandeilo Fawr daliodd goncwest Gwynedd yn ôl am gyfnod, ac o fewn deufis daeth Otto de Grandson a John de Vesci â milwyr newydd o Gasgwyn; y brif ffynhonnell yw Historie of Cambria David Powel (1584), gydag Annales Cestrienses a Walter o Guisborough; mae David Stephenson yn adrodd yr hanes yn The Last Prince of Wales (1983).
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗





