Flwyddyn wedi Hastings, dechreuodd yr arglwydd Normanaidd William FitzOsbern godi castell carreg ar y clogwyni uwch afon Gwy yng Nghas-gwent. Dyma’r amddiffynfa gerrig hynaf sy’n dal i sefyll a godwyd ym Mhrydain wedi’r Rhufeiniaid.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Dechreuwyd ei chodi yn 1067 i’r arglwydd Normanaidd William FitzOsbern; dyma’r amddiffynfa gerrig hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain wedi oes Rhufain, uwch clogwyni ar afon Gwy; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 mae’n debyg, gyda rhai cerrig o Gaer-went Rufeinig; yn ddiweddarach yn eiddo i William Marshal a Richard de Clare; dyddir pren drysau’r porthdy i 1159–89; yng ngofal Cadw ers 1984.
| Pryd | Dechreuwyd yn 1067 |
|---|---|
| Codwyd i | William FitzOsbern |
| Yng ngofal | Cadw, ers 1984 |
Y Tŵr Mawr#
Gorffennwyd ei Dŵr Mawr erbyn tua 1090 mae’n debyg, a daeth rhai o’i gerrig o adfeilion Caer-went Rufeinig.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Dechreuwyd ei chodi yn 1067 i’r arglwydd Normanaidd William FitzOsbern; dyma’r amddiffynfa gerrig hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain wedi oes Rhufain, uwch clogwyni ar afon Gwy; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 mae’n debyg, gyda rhai cerrig o Gaer-went Rufeinig; yn ddiweddarach yn eiddo i William Marshal a Richard de Clare; dyddir pren drysau’r porthdy i 1159–89; yng ngofal Cadw ers 1984.

Y Normaniaid yn dod i Gymru#
Cestyll oedd y ffordd y daliai’r Normaniaid dir yng Nghymru. O fewn deng mlynedd ar hugain roeddent yn eu codi ar draws y de a’r gorllewin, a’r Cymry yn eu chwalu eto.FfynhonnellBrut y Tywysogion, the years 1020 to 1097 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)1020: Llywelyn fab Seisyll, goruchaf frenin Gwynedd, a phennaf a chlotaf frenin yr holl Frythoniaid; ymestynnai ei deyrnas o’r naill fôr i’r llall, ac nid oedd na thlawd nac anghenus yn ei holl diroedd, na threflan wag; honnodd Ysgotyn yn gelwyddog ei fod yn fab i’r brenin Maredudd, a bu’r frwydr honno yn Aber Gwili. 1037: Brwydr gyntaf Gruffudd fab Llywelyn oedd yn Rhyd y Groes ar Hafren, lle bu’n fuddugol. 1061: Syrthiodd Gruffudd, pen a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid, drwy frad ei wŷr ei hun. Lladdwyd Bleddyn fab Cynfyn gan Rys fab Owain drwy dwyll penaethiaid drwg eu meddwl; bu’n dirion wrth ei geraint ac yn amddiffynnwr yr amddifaid, y gweiniaid a’r gweddwon, tirionaf a thrugarocaf o’r brenhinoedd, na wnâi niwed i neb oni chaid cam. 1079: Bu gwaith Mynydd Carn, a daeth Gwilym Fastard, brenin y Saeson a’r Ffrancod a’r Brythoniaid, ar bererindod i weddïo i Fynyw. 1089: Bu farw Sulien, esgob Mynyw, doethaf y Brythoniaid, ac enwog am ei fuchedd grefyddol; ger Llandudoch bu brwydr rhyngddynt, a Rhys a orfu. 1091: Lladdwyd Rhys ap Tewdwr, brenin y De, gan y Ffrancod a drigai ym Mrycheiniog. 1092: Dymchwelodd y Brythoniaid holl gestyll Ceredigion a Dyfed ond dau, a dymchwel eu cestyll yng Ngwynedd; gwrthwynebodd Brythoniaid Brycheiniog, Gwent a Gwynllŵg arglwyddiaeth y Ffrancod; ymosododd Cadwgan fab Bleddyn arnynt a’u gorchfygu; bu’r frwydr honno yng Nghoed Yspwys. 1096: Daeth Magnus, brenin Germania, hyd at Fôn, a chlwyfwyd iarll Huw yn ei wyneb gan law y brenin ei hun. 1097: Bu farw Rhygyfarch Ddoeth fab yr esgob Sulien, doethaf o ddoethion y Brythoniaid.
Arglwyddi diweddarach#
Yn ddiweddarach daliwyd Cas-gwent gan William Marshal a Richard de Clare. Mae drysau ei borthdy wedi’u gwneud o bren o rhwng 1159 a 1189.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Dechreuwyd ei chodi yn 1067 i’r arglwydd Normanaidd William FitzOsbern; dyma’r amddiffynfa gerrig hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain wedi oes Rhufain, uwch clogwyni ar afon Gwy; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 mae’n debyg, gyda rhai cerrig o Gaer-went Rufeinig; yn ddiweddarach yn eiddo i William Marshal a Richard de Clare; dyddir pren drysau’r porthdy i 1159–89; yng ngofal Cadw ers 1984.
Striguil#
Striguil oedd enw cyntaf y castell, o’r gair Cymraeg ystraigl, tro mewn afon, a dim ond tua’r bedwaredd ganrif ar ddeg y cymerodd enw’r dref farchnad.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten. Ystyr enw Cymraeg y dref, Cas-gwent, yw castell Gwent.FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru. Edrychai dros groesfan bwysig ar Wy ar y ffordd i mewn i’r wlad i Drefynwy a Henffordd, ac fe’i codwyd o gerrig o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren o hyd.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.
William FitzOsbern#
Roedd FitzOsbern yn berthynas ac yn gynghorydd agos i Wiliam Goncwerwr, a’i gwnaeth yn iarll yn 1067. Fe’i cydnabyddir am godi neu wella cestyll Carisbrooke, Snodhill, Wigmore, Clifford, Berkeley a Threfynwy yn ogystal â Chas-gwent. Wedi gwrthryfel 1069 gwthiodd tua’r gorllewin i Went, ond fe’i lladdwyd ym Mrwydr Cassel yn Fflandrys ar 22 Chwefror 1071.FfynhonnellWilliam FitzOsbern ↗Wikipedia (Saesneg)Perthynas a chynghorydd agos i Wiliam Goncwerwr, a wnaed yn iarll yn 1067; fe’i cydnabyddir am godi neu wella cestyll Carisbrooke, Cas-gwent (Striguil), Snodhill, Wigmore, Clifford, Berkeley a Threfynwy, gyda gwaith yn Henffordd ac Amwythig; wedi gwrthryfel 1069 gwthiodd tua’r gorllewin i Gymru, gan ddechrau concwest Normanaidd teyrnas Gwent; fe’i lladdwyd ym Mrwydr Cassel yn Fflandrys ar 22 Chwefror 1071.
Y Tŵr Mawr#
Efallai mai’r Brenin Wiliam ei hun a orchmynnodd y Tŵr Mawr yn ystod ei ymweliad â de Cymru yn 1081.FfynhonnellChepstow Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95237): safle amddiffynnol trawiadol ar glogwyni serth uwchben afon Gwy, a ddechreuwyd yn y cyfnod Normanaidd cynnar dan William fitzOsbern; efallai mai Wiliam I a gomisiynodd y tŵr mawr yn ystod ei ymweliad â De Cymru yn 1081; ail-luniodd William Marshal ef o ddechrau’r 1190au hyd ei farw yn 1219, gyda phorthdy newydd, amddiffynfeydd y beili isaf a chanol a thŵr newydd; yn yr 1270au gwnaeth Roger Bigod ef yn gadarnle palasaidd; rhoddwyd gwarchodlu ynddo adeg gwrthryfel Glyndŵr; erys paentiadau mur o darianau o’r drydedd ganrif ar ddeg. Efallai y bwriadwyd ef yn arddangosiad o rym yn ei ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten. Mae paentiadau mur o darianau o’r drydedd ganrif ar ddeg wedi goroesi yn y castell.FfynhonnellChepstow Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95237): safle amddiffynnol trawiadol ar glogwyni serth uwchben afon Gwy, a ddechreuwyd yn y cyfnod Normanaidd cynnar dan William fitzOsbern; efallai mai Wiliam I a gomisiynodd y tŵr mawr yn ystod ei ymweliad â De Cymru yn 1081; ail-luniodd William Marshal ef o ddechrau’r 1190au hyd ei farw yn 1219, gyda phorthdy newydd, amddiffynfeydd y beili isaf a chanol a thŵr newydd; yn yr 1270au gwnaeth Roger Bigod ef yn gadarnle palasaidd; rhoddwyd gwarchodlu ynddo adeg gwrthryfel Glyndŵr; erys paentiadau mur o darianau o’r drydedd ganrif ar ddeg.
Marshal a Bigod#
Ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a’r tyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219. Cododd Roger Bigod adain newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porth o gwmpas y dref tua 1274 i 1278, a’r tŵr a elwid yn ddiweddarach yn Dŵr Marten.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten. Mae llawer o Fur y Porth yn sefyll o hyd.FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru. Yn 1403 daliwyd y castell gan ugain gŵr arfog a thrigain o saethwyr, ac aeth lluoedd Owain Glyndŵr heibio iddo a chipio Castell Casnewydd yn ei le.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.
Porthladd a pheintwyr#
Yn yr Oesoedd Canol Cas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru, yn enwog am fewnforio gwin, ac yn 1816 agorwyd pont haearn bwrw dros Wy.FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru. Erbyn diwedd y ddeunawfed ganrif roedd y castell yn un o olygfeydd mawr taith Gwy. Ysgrifennodd Charles Heath o Drefynwy ei arweinlyfr cyntaf yn 1793, a pheintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794; prynodd Amgueddfa Cas-gwent y paentiad hwnnw yn 2023.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.
Gall ymwelwyr gerdded ar hyd y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten. Mae Llwybr Dyffryn Gwy yn cychwyn wrth y castell, ac mae Clawdd Offa yn dechrau yn Sedbury gerllaw. Y cae rasio, a agorwyd yn 1926, yw cartref y Welsh National ers 1949, a Eddie Parris, a aned yng Nghas-gwent, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed rhyngwladol dros Gymru.FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗





