
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Castell Cas-gwent
Y castell carreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain, a ddechreuwyd o fewn blwyddyn i’r Goncwest Normanaidd ar glogwyni uwchben afon Gwy.
Llun: Tyrau a llenfur Castell Cas-gwent · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Brenhinoedd a thywysogion Gwent →

Ystyr yr enw
Cas-gwent: y castell yng Ngwent
Cas-gwent
- Cas castell
- gwent Gwent
Saif Castell Cas-gwent ar glogwyni calchfaen uwchben afon Gwy, ar ffin Cymru. Fe’i dechreuwyd yn 1067, a dyma’r amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid.FfynonellauChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.Chepstow Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95237): safle amddiffynnol trawiadol ar glogwyni serth uwchben afon Gwy, a ddechreuwyd yn y cyfnod Normanaidd cynnar dan William fitzOsbern; efallai mai Wiliam I a gomisiynodd y tŵr mawr yn ystod ei ymweliad â De Cymru yn 1081; ail-luniodd William Marshal ef o ddechrau’r 1190au hyd ei farw yn 1219, gyda phorthdy newydd, amddiffynfeydd y beili isaf a chanol a thŵr newydd; yn yr 1270au gwnaeth Roger Bigod ef yn gadarnle palasaidd; rhoddwyd gwarchodlu ynddo adeg gwrthryfel Glyndŵr; erys paentiadau mur o darianau o’r drydedd ganrif ar ddeg.
| Dechreuwyd | 1067, dan William FitzOsbernFfynonellauChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.Chepstow Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95237): safle amddiffynnol trawiadol ar glogwyni serth uwchben afon Gwy, a ddechreuwyd yn y cyfnod Normanaidd cynnar dan William fitzOsbern; efallai mai Wiliam I a gomisiynodd y tŵr mawr yn ystod ei ymweliad â De Cymru yn 1081; ail-luniodd William Marshal ef o ddechrau’r 1190au hyd ei farw yn 1219, gyda phorthdy newydd, amddiffynfeydd y beili isaf a chanol a thŵr newydd; yn yr 1270au gwnaeth Roger Bigod ef yn gadarnle palasaidd; rhoddwyd gwarchodlu ynddo adeg gwrthryfel Glyndŵr; erys paentiadau mur o darianau o’r drydedd ganrif ar ddeg. |
|---|---|
| Enw cyntaf | Striguil, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afonFfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten. |
| Yng ngofal | Cadw, ers 1984FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten. |
Enw Cymraeg ar y clogwyni
Gwyliai’r castell groesfan bwysig ar afon Gwy, ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd. Daeth ei enw cyntaf, Striguil, o’r gair Cymraeg ystraigl, tro yn yr afon. Dim ond tua’r 14eg ganrif y cymerodd enw’r dref farchnad wrth ei ymyl, Cas-gwent, Chepstow yn Saesneg.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.
Y Tŵr Mawr
Codwyd Cas-gwent mewn carreg o’r cychwyn cyntaf, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll yr oes o bren. Gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym tuag at y brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr, brenin Deheubarth; mae’r Comisiwn Brenhinol yn nodi efallai iddo gael ei orchymyn yn ystod taith y Brenin Wiliam drwy Dde Cymru yn 1081.FfynonellauChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.Chepstow Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95237): safle amddiffynnol trawiadol ar glogwyni serth uwchben afon Gwy, a ddechreuwyd yn y cyfnod Normanaidd cynnar dan William fitzOsbern; efallai mai Wiliam I a gomisiynodd y tŵr mawr yn ystod ei ymweliad â De Cymru yn 1081; ail-luniodd William Marshal ef o ddechrau’r 1190au hyd ei farw yn 1219, gyda phorthdy newydd, amddiffynfeydd y beili isaf a chanol a thŵr newydd; yn yr 1270au gwnaeth Roger Bigod ef yn gadarnle palasaidd; rhoddwyd gwarchodlu ynddo adeg gwrthryfel Glyndŵr; erys paentiadau mur o darianau o’r drydedd ganrif ar ddeg.
Marshal a Bigod
O’r 1190au ychwanegodd William Marshal y porthdy mawr a thyrau crwn; mae pren ei ddrysau wedi’i ddyddio drwy gylchoedd coed i rhwng 1159 a 1189. Yn yr 1270au gwnaeth Roger Bigod y castell yn balas, gyda neuaddau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd o amgylch y dref a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten. Erys paentiadau mur o darianau o’r 13eg ganrif.FfynonellauChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.Chepstow Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95237): safle amddiffynnol trawiadol ar glogwyni serth uwchben afon Gwy, a ddechreuwyd yn y cyfnod Normanaidd cynnar dan William fitzOsbern; efallai mai Wiliam I a gomisiynodd y tŵr mawr yn ystod ei ymweliad â De Cymru yn 1081; ail-luniodd William Marshal ef o ddechrau’r 1190au hyd ei farw yn 1219, gyda phorthdy newydd, amddiffynfeydd y beili isaf a chanol a thŵr newydd; yn yr 1270au gwnaeth Roger Bigod ef yn gadarnle palasaidd; rhoddwyd gwarchodlu ynddo adeg gwrthryfel Glyndŵr; erys paentiadau mur o darianau o’r drydedd ganrif ar ddeg.
Yn nyddiau Glyndŵr
Pan gododd Owain Glyndŵr, rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr yng Nghas-gwent yn 1403. Aeth byddin Glyndŵr heibio iddo, a chipio Castell Casnewydd yn hytrach.FfynonellauChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.Chepstow Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95237): safle amddiffynnol trawiadol ar glogwyni serth uwchben afon Gwy, a ddechreuwyd yn y cyfnod Normanaidd cynnar dan William fitzOsbern; efallai mai Wiliam I a gomisiynodd y tŵr mawr yn ystod ei ymweliad â De Cymru yn 1081; ail-luniodd William Marshal ef o ddechrau’r 1190au hyd ei farw yn 1219, gyda phorthdy newydd, amddiffynfeydd y beili isaf a chanol a thŵr newydd; yn yr 1270au gwnaeth Roger Bigod ef yn gadarnle palasaidd; rhoddwyd gwarchodlu ynddo adeg gwrthryfel Glyndŵr; erys paentiadau mur o darianau o’r drydedd ganrif ar ddeg.
Taith afon Gwy
Erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yr adfeilion yn un o olygfeydd mawr taith afon Gwy, y teithiau cwch i lawr yr afon. Cyhoeddwyd yr arweinlyfr cyntaf, gan Charles Heath o Drefynwy, yn 1793, a pheintiodd J. M. W. Turner y castell yn 1794; prynodd Amgueddfa Cas-gwent ei lun yn 2023. Heddiw gall ymwelwyr gerdded y murfylchau a dringo i mewn i Dŵr Marten.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ddoe a heddiw


Cafodd ei ddechrau’n fuan ar ôl 1067, ac mae Cas-gwent yn un o’r cestyll carreg hynaf ym Mhrydain. Prin fod llinell hir ei furiau ar y clogwyn uwchben Gwy wedi newid ers y 1890au.
Ddoe: y castell ar ei glogwyn uwchben Gwy · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus, Wikimedia CommonsHeddiw: y castell o lan bellaf Gwy · Andy Dingley, CC BY-SA 3.0, Wikimedia CommonsBeth ddigwyddodd yma
Y Normaniaid yng Nghas-gwent (wedi’i gofnodi)
Mae William FitzOsbern yn dechrau codi castell carreg uwchben afon Gwy yng Nghas-gwent, un o’r cyntaf ym Mhrydain, wrth i’r Normaniaid wthio i mewn i Gymru.
Y Normaniaid yng Nghas-gwent
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf












