
Hanes Cymru / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
Castell Rhaglan
Y castell mawr olaf a godwyd yng Nghymru, cartref yr Herbertiaid, noddwyr beirdd Cymru. Syrthiodd i’r Senedd yn 1646 ar ôl un o warchaeau hiraf y Rhyfel Cartref.
Llun: Porthdy Mawr Castell Rhaglan · Bob McCaffrey, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Rhaglan: y glan o’r blaen (rhag + glan)
Rhaglan
- Rhag o flaen
- lan glan, clawddo glan (treiglad meddal: g → –)
Saif Castell Rhaglan ychydig i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, â’i Dŵr Mawr chweochrog, Tŵr Melyn Gwent. Fe’i codwyd gan deulu Cymreig, Syr William ap Thomas a’i fab William Herbert, y Cymro cyntaf i’w wneud yn iarll, ac yn ei ddydd fe’i hystyrid yn gyfartal ag unrhyw gastell yng Nghymru neu Loegr.FfynonellauRaglan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaglan, castell o ddiwedd yr Oesoedd Canol ychydig i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, a godwyd rhwng y 15fed ganrif a dechrau’r 17eg gan yr Herbertiaid a’r teulu Somerset, â gorthwr chweochrog mawr a elwid y Tŵr Mawr neu Dŵr Melyn Gwent; wedi’i amgylchynu gan barcdir, gerddi dŵr a therasau, fe’i hystyrid gan bobl y cyfnod yn gyfartal ag unrhyw gastell yng Nghymru neu Loegr; fe’i dechreuwyd gan Syr William ap Thomas, o deulu Cymreig bychan, a briododd Gwladus, gwraig rymus yn ei hawl ei hun; cymerodd ei fab yr enw William Herbert, y Cymro cyntaf i’w wneud yn iarll, a’i ddisgrifio gan feirdd ei ddydd fel y gwaredwr cenedlaethol a allai ennill annibyniaeth i Gymru; yn y 1460au ailgododd Raglan ar raddfa lawer mwy, ac efallai fod ei dyrau amlochrog yn adleisio Caernarfon; galwodd Anthony Emery ef yn un o’r arddangosfeydd olaf o bensaernïaeth amddiffynnol ganoloesol aruthrol; ychwanegodd William ac Edward Somerset, gwŷr cyfoethog, disglair a diwylliedig, yr Oriel Hir a gerddi Dadeni a gyfrifid yn gyfartal ag unrhyw rai yn y deyrnas; adeiladodd Edward, yr Arglwydd Herbert, beiriant i reoli dŵr yn y Tŵr Mawr a ddefnyddiai ager i yrru dŵr yn uchel i’r awyr o’r ffos; yn 1646 bu gwarchae ar y castell ac ildiodd ar 19 Awst, a chollwyd ei lyfrgell, â chasgliad pwysig o ddogfennau a llyfrau Cymraeg; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw.Raglan Castle, Raglan ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93387): efallai’n fwnt a beili yng nghyfnod concwest Normanaidd Gwent; tua 1435 dechreuodd Syr William ap Thomas, cyn-filwr o ryfeloedd Ffrainc, y castell presennol; yn 1461 daeth ei fab William Herbert yn Farwn Herbert o Raglan a dechrau rhaglen adeiladu foethus, ag ystafelloedd o gwmpas Cwrt y Ffynnon, Cwrt y Cerrig Palmant a’r porthdy; rhoddodd y teulu Somerset, ieirll Caerwrangon, ei ffurf derfynol iddo: ail-luniodd William Somerset res y neuadd, codi oriel hir, a gwneud gardd â therasau muriog hir a llyn, ac ychwanegodd ei fab barterre dŵr a gosod cerfluniau o ymerawdwyr Rhufain ar hyd rhodfa’r ffos; bu dan warchae am ddeg wythnos yn 1646.
| Dechreuwyd | Tua 1435FfynonellauRaglan Castle, Raglan ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93387): efallai’n fwnt a beili yng nghyfnod concwest Normanaidd Gwent; tua 1435 dechreuodd Syr William ap Thomas, cyn-filwr o ryfeloedd Ffrainc, y castell presennol; yn 1461 daeth ei fab William Herbert yn Farwn Herbert o Raglan a dechrau rhaglen adeiladu foethus, ag ystafelloedd o gwmpas Cwrt y Ffynnon, Cwrt y Cerrig Palmant a’r porthdy; rhoddodd y teulu Somerset, ieirll Caerwrangon, ei ffurf derfynol iddo: ail-luniodd William Somerset res y neuadd, codi oriel hir, a gwneud gardd â therasau muriog hir a llyn, ac ychwanegodd ei fab barterre dŵr a gosod cerfluniau o ymerawdwyr Rhufain ar hyd rhodfa’r ffos; bu dan warchae am ddeg wythnos yn 1646.Castell Rhaglan ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Rhaglan, i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, nodweddiadol o gestyll diwedd yr Oesoedd Canol; mae ei wreiddiau yn y ddeuddegfed ganrif, ond mae’r hyn sydd i’w weld heddiw yn dyddio o’r bymthegfed ganrif ymlaen; ar ei gryfaf a’i fwyaf ysblennydd yn y 15fed a’r 16eg ganrif dan y teulu Herbert; dechreuwyd y castell presennol yn 1435 i Syr William ap Thomas, a briododd etifeddes Rhaglan, Elizabeth Bloet, yn 1406; ar ei farwolaeth cymerodd ei fab William Herbert y gwaith; yn yr 16eg ganrif trawsnewidiwyd ef yn blasty crand gan y teulu Somerset, ieirll Caerwrangon; defnyddiwyd ef yn lleoliad ffilmio i ffilm Led Zeppelin The Song Remains the Same a Time Bandits Terry Gilliam. |
|---|---|
| Gwarchae | Deg wythnos yn 1646FfynhonnellRaglan Castle, Raglan ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93387): efallai’n fwnt a beili yng nghyfnod concwest Normanaidd Gwent; tua 1435 dechreuodd Syr William ap Thomas, cyn-filwr o ryfeloedd Ffrainc, y castell presennol; yn 1461 daeth ei fab William Herbert yn Farwn Herbert o Raglan a dechrau rhaglen adeiladu foethus, ag ystafelloedd o gwmpas Cwrt y Ffynnon, Cwrt y Cerrig Palmant a’r porthdy; rhoddodd y teulu Somerset, ieirll Caerwrangon, ei ffurf derfynol iddo: ail-luniodd William Somerset res y neuadd, codi oriel hir, a gwneud gardd â therasau muriog hir a llyn, ac ychwanegodd ei fab barterre dŵr a gosod cerfluniau o ymerawdwyr Rhufain ar hyd rhodfa’r ffos; bu dan warchae am ddeg wythnos yn 1646. |
| Rhestredig | Gradd IFfynhonnellRaglan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaglan, castell o ddiwedd yr Oesoedd Canol ychydig i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, a godwyd rhwng y 15fed ganrif a dechrau’r 17eg gan yr Herbertiaid a’r teulu Somerset, â gorthwr chweochrog mawr a elwid y Tŵr Mawr neu Dŵr Melyn Gwent; wedi’i amgylchynu gan barcdir, gerddi dŵr a therasau, fe’i hystyrid gan bobl y cyfnod yn gyfartal ag unrhyw gastell yng Nghymru neu Loegr; fe’i dechreuwyd gan Syr William ap Thomas, o deulu Cymreig bychan, a briododd Gwladus, gwraig rymus yn ei hawl ei hun; cymerodd ei fab yr enw William Herbert, y Cymro cyntaf i’w wneud yn iarll, a’i ddisgrifio gan feirdd ei ddydd fel y gwaredwr cenedlaethol a allai ennill annibyniaeth i Gymru; yn y 1460au ailgododd Raglan ar raddfa lawer mwy, ac efallai fod ei dyrau amlochrog yn adleisio Caernarfon; galwodd Anthony Emery ef yn un o’r arddangosfeydd olaf o bensaernïaeth amddiffynnol ganoloesol aruthrol; ychwanegodd William ac Edward Somerset, gwŷr cyfoethog, disglair a diwylliedig, yr Oriel Hir a gerddi Dadeni a gyfrifid yn gyfartal ag unrhyw rai yn y deyrnas; adeiladodd Edward, yr Arglwydd Herbert, beiriant i reoli dŵr yn y Tŵr Mawr a ddefnyddiai ager i yrru dŵr yn uchel i’r awyr o’r ffos; yn 1646 bu gwarchae ar y castell ac ildiodd ar 19 Awst, a chollwyd ei lyfrgell, â chasgliad pwysig o ddogfennau a llyfrau Cymraeg; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw. |
Syr William ap Thomas
Priododd Syr William ap Thomas, o deulu Cymreig bychan a chyn-filwr o ryfeloedd Ffrainc, Elizabeth Bloet, etifeddes Rhaglan, a phriododd hefyd Gwladus, gwraig rymus yn ei hawl ei hun. Tua 1435 dechreuodd y castell sy’n sefyll heddiw.FfynonellauRaglan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaglan, castell o ddiwedd yr Oesoedd Canol ychydig i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, a godwyd rhwng y 15fed ganrif a dechrau’r 17eg gan yr Herbertiaid a’r teulu Somerset, â gorthwr chweochrog mawr a elwid y Tŵr Mawr neu Dŵr Melyn Gwent; wedi’i amgylchynu gan barcdir, gerddi dŵr a therasau, fe’i hystyrid gan bobl y cyfnod yn gyfartal ag unrhyw gastell yng Nghymru neu Loegr; fe’i dechreuwyd gan Syr William ap Thomas, o deulu Cymreig bychan, a briododd Gwladus, gwraig rymus yn ei hawl ei hun; cymerodd ei fab yr enw William Herbert, y Cymro cyntaf i’w wneud yn iarll, a’i ddisgrifio gan feirdd ei ddydd fel y gwaredwr cenedlaethol a allai ennill annibyniaeth i Gymru; yn y 1460au ailgododd Raglan ar raddfa lawer mwy, ac efallai fod ei dyrau amlochrog yn adleisio Caernarfon; galwodd Anthony Emery ef yn un o’r arddangosfeydd olaf o bensaernïaeth amddiffynnol ganoloesol aruthrol; ychwanegodd William ac Edward Somerset, gwŷr cyfoethog, disglair a diwylliedig, yr Oriel Hir a gerddi Dadeni a gyfrifid yn gyfartal ag unrhyw rai yn y deyrnas; adeiladodd Edward, yr Arglwydd Herbert, beiriant i reoli dŵr yn y Tŵr Mawr a ddefnyddiai ager i yrru dŵr yn uchel i’r awyr o’r ffos; yn 1646 bu gwarchae ar y castell ac ildiodd ar 19 Awst, a chollwyd ei lyfrgell, â chasgliad pwysig o ddogfennau a llyfrau Cymraeg; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw.Raglan Castle, Raglan ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93387): efallai’n fwnt a beili yng nghyfnod concwest Normanaidd Gwent; tua 1435 dechreuodd Syr William ap Thomas, cyn-filwr o ryfeloedd Ffrainc, y castell presennol; yn 1461 daeth ei fab William Herbert yn Farwn Herbert o Raglan a dechrau rhaglen adeiladu foethus, ag ystafelloedd o gwmpas Cwrt y Ffynnon, Cwrt y Cerrig Palmant a’r porthdy; rhoddodd y teulu Somerset, ieirll Caerwrangon, ei ffurf derfynol iddo: ail-luniodd William Somerset res y neuadd, codi oriel hir, a gwneud gardd â therasau muriog hir a llyn, ac ychwanegodd ei fab barterre dŵr a gosod cerfluniau o ymerawdwyr Rhufain ar hyd rhodfa’r ffos; bu dan warchae am ddeg wythnos yn 1646.Castell Rhaglan ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Rhaglan, i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, nodweddiadol o gestyll diwedd yr Oesoedd Canol; mae ei wreiddiau yn y ddeuddegfed ganrif, ond mae’r hyn sydd i’w weld heddiw yn dyddio o’r bymthegfed ganrif ymlaen; ar ei gryfaf a’i fwyaf ysblennydd yn y 15fed a’r 16eg ganrif dan y teulu Herbert; dechreuwyd y castell presennol yn 1435 i Syr William ap Thomas, a briododd etifeddes Rhaglan, Elizabeth Bloet, yn 1406; ar ei farwolaeth cymerodd ei fab William Herbert y gwaith; yn yr 16eg ganrif trawsnewidiwyd ef yn blasty crand gan y teulu Somerset, ieirll Caerwrangon; defnyddiwyd ef yn lleoliad ffilmio i ffilm Led Zeppelin The Song Remains the Same a Time Bandits Terry Gilliam.
William Herbert, y gwaredwr cenedlaethol
Cymerodd ei fab yr enw William Herbert. Yn 1461 daeth yn Farwn Herbert o Raglan ac ailgodi’r castell ar raddfa lawer mwy, o gwmpas Cwrt y Ffynnon a Chwrt y Cerrig Palmant, â phorthdy mawr. Cyfarchodd beirdd ei ddydd ef fel y gwaredwr cenedlaethol a allai ennill annibyniaeth i Gymru, a magwyd yr Harri Tudur ifanc yma.FfynonellauRaglan Castle, Raglan ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93387): efallai’n fwnt a beili yng nghyfnod concwest Normanaidd Gwent; tua 1435 dechreuodd Syr William ap Thomas, cyn-filwr o ryfeloedd Ffrainc, y castell presennol; yn 1461 daeth ei fab William Herbert yn Farwn Herbert o Raglan a dechrau rhaglen adeiladu foethus, ag ystafelloedd o gwmpas Cwrt y Ffynnon, Cwrt y Cerrig Palmant a’r porthdy; rhoddodd y teulu Somerset, ieirll Caerwrangon, ei ffurf derfynol iddo: ail-luniodd William Somerset res y neuadd, codi oriel hir, a gwneud gardd â therasau muriog hir a llyn, ac ychwanegodd ei fab barterre dŵr a gosod cerfluniau o ymerawdwyr Rhufain ar hyd rhodfa’r ffos; bu dan warchae am ddeg wythnos yn 1646.Raglan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaglan, castell o ddiwedd yr Oesoedd Canol ychydig i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, a godwyd rhwng y 15fed ganrif a dechrau’r 17eg gan yr Herbertiaid a’r teulu Somerset, â gorthwr chweochrog mawr a elwid y Tŵr Mawr neu Dŵr Melyn Gwent; wedi’i amgylchynu gan barcdir, gerddi dŵr a therasau, fe’i hystyrid gan bobl y cyfnod yn gyfartal ag unrhyw gastell yng Nghymru neu Loegr; fe’i dechreuwyd gan Syr William ap Thomas, o deulu Cymreig bychan, a briododd Gwladus, gwraig rymus yn ei hawl ei hun; cymerodd ei fab yr enw William Herbert, y Cymro cyntaf i’w wneud yn iarll, a’i ddisgrifio gan feirdd ei ddydd fel y gwaredwr cenedlaethol a allai ennill annibyniaeth i Gymru; yn y 1460au ailgododd Raglan ar raddfa lawer mwy, ac efallai fod ei dyrau amlochrog yn adleisio Caernarfon; galwodd Anthony Emery ef yn un o’r arddangosfeydd olaf o bensaernïaeth amddiffynnol ganoloesol aruthrol; ychwanegodd William ac Edward Somerset, gwŷr cyfoethog, disglair a diwylliedig, yr Oriel Hir a gerddi Dadeni a gyfrifid yn gyfartal ag unrhyw rai yn y deyrnas; adeiladodd Edward, yr Arglwydd Herbert, beiriant i reoli dŵr yn y Tŵr Mawr a ddefnyddiai ager i yrru dŵr yn uchel i’r awyr o’r ffos; yn 1646 bu gwarchae ar y castell ac ildiodd ar 19 Awst, a chollwyd ei lyfrgell, â chasgliad pwysig o ddogfennau a llyfrau Cymraeg; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw.Being loyal to the royals rewards ambitious Welshman (Raglan Castle) ↗Cadw, cadw.gov.wales (Saesneg)Syr Wiliam Herbert a gododd y rhan fwyaf o’r castell sy’n sefyll heddiw, gan ychwanegu porthdy newydd a dau gwrt mawr o ystafelloedd at waith ei dad; canmolodd y bardd Dafydd Llwyd ei ‘gant o ystafelloedd’ yn llawn gwledd; magwyd y Harri Tudur ifanc yn Rhaglan; yn 1468 fe’i gwnaed yn iarll Penfro am gipio Harlech, y cyntaf o uchelwyr Cymru i ddod yn un o arglwyddi Lloegr; wedi’i ddal yn Edgecote yn 1469 a’i ddienyddio drannoeth, fe’i claddwyd yn Nhyndyrn.
Cant o ystafelloedd yn llawn arlwy gŵyl.
Dafydd Llwyd, am RaglanFfynhonnellBeing loyal to the royals rewards ambitious Welshman (Raglan Castle) ↗Cadw, cadw.gov.wales (Saesneg)Syr Wiliam Herbert a gododd y rhan fwyaf o’r castell sy’n sefyll heddiw, gan ychwanegu porthdy newydd a dau gwrt mawr o ystafelloedd at waith ei dad; canmolodd y bardd Dafydd Llwyd ei ‘gant o ystafelloedd’ yn llawn gwledd; magwyd y Harri Tudur ifanc yn Rhaglan; yn 1468 fe’i gwnaed yn iarll Penfro am gipio Harlech, y cyntaf o uchelwyr Cymru i ddod yn un o arglwyddi Lloegr; wedi’i ddal yn Edgecote yn 1469 a’i ddienyddio drannoeth, fe’i claddwyd yn Nhyndyrn.
Y tyrau amlochrog
Efallai fod ei dyrau amlochrog yn adleisio rhai Caernarfon, a galwodd Anthony Emery y castell yn un o’r arddangosfeydd olaf o bensaernïaeth amddiffynnol ganoloesol aruthrol.FfynhonnellRaglan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaglan, castell o ddiwedd yr Oesoedd Canol ychydig i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, a godwyd rhwng y 15fed ganrif a dechrau’r 17eg gan yr Herbertiaid a’r teulu Somerset, â gorthwr chweochrog mawr a elwid y Tŵr Mawr neu Dŵr Melyn Gwent; wedi’i amgylchynu gan barcdir, gerddi dŵr a therasau, fe’i hystyrid gan bobl y cyfnod yn gyfartal ag unrhyw gastell yng Nghymru neu Loegr; fe’i dechreuwyd gan Syr William ap Thomas, o deulu Cymreig bychan, a briododd Gwladus, gwraig rymus yn ei hawl ei hun; cymerodd ei fab yr enw William Herbert, y Cymro cyntaf i’w wneud yn iarll, a’i ddisgrifio gan feirdd ei ddydd fel y gwaredwr cenedlaethol a allai ennill annibyniaeth i Gymru; yn y 1460au ailgododd Raglan ar raddfa lawer mwy, ac efallai fod ei dyrau amlochrog yn adleisio Caernarfon; galwodd Anthony Emery ef yn un o’r arddangosfeydd olaf o bensaernïaeth amddiffynnol ganoloesol aruthrol; ychwanegodd William ac Edward Somerset, gwŷr cyfoethog, disglair a diwylliedig, yr Oriel Hir a gerddi Dadeni a gyfrifid yn gyfartal ag unrhyw rai yn y deyrnas; adeiladodd Edward, yr Arglwydd Herbert, beiriant i reoli dŵr yn y Tŵr Mawr a ddefnyddiai ager i yrru dŵr yn uchel i’r awyr o’r ffos; yn 1646 bu gwarchae ar y castell ac ildiodd ar 19 Awst, a chollwyd ei lyfrgell, â chasgliad pwysig o ddogfennau a llyfrau Cymraeg; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw.
Gerddi’r teulu Somerset
Yn ddiweddarach roedd y castell yn eiddo i’r teulu Somerset, ieirll Caerwrangon, a gododd oriel hir a gosod terasau muriog, llyn a pharterre dŵr, â cherfluniau o ymerawdwyr Rhufain ar hyd rhodfa’r ffos. Adeiladodd Edward, yr Arglwydd Herbert, beiriant i reoli dŵr yn y Tŵr Mawr a ddefnyddiai ager i yrru dŵr yn uchel i’r awyr.FfynonellauRaglan Castle, Raglan ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93387): efallai’n fwnt a beili yng nghyfnod concwest Normanaidd Gwent; tua 1435 dechreuodd Syr William ap Thomas, cyn-filwr o ryfeloedd Ffrainc, y castell presennol; yn 1461 daeth ei fab William Herbert yn Farwn Herbert o Raglan a dechrau rhaglen adeiladu foethus, ag ystafelloedd o gwmpas Cwrt y Ffynnon, Cwrt y Cerrig Palmant a’r porthdy; rhoddodd y teulu Somerset, ieirll Caerwrangon, ei ffurf derfynol iddo: ail-luniodd William Somerset res y neuadd, codi oriel hir, a gwneud gardd â therasau muriog hir a llyn, ac ychwanegodd ei fab barterre dŵr a gosod cerfluniau o ymerawdwyr Rhufain ar hyd rhodfa’r ffos; bu dan warchae am ddeg wythnos yn 1646.Raglan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaglan, castell o ddiwedd yr Oesoedd Canol ychydig i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, a godwyd rhwng y 15fed ganrif a dechrau’r 17eg gan yr Herbertiaid a’r teulu Somerset, â gorthwr chweochrog mawr a elwid y Tŵr Mawr neu Dŵr Melyn Gwent; wedi’i amgylchynu gan barcdir, gerddi dŵr a therasau, fe’i hystyrid gan bobl y cyfnod yn gyfartal ag unrhyw gastell yng Nghymru neu Loegr; fe’i dechreuwyd gan Syr William ap Thomas, o deulu Cymreig bychan, a briododd Gwladus, gwraig rymus yn ei hawl ei hun; cymerodd ei fab yr enw William Herbert, y Cymro cyntaf i’w wneud yn iarll, a’i ddisgrifio gan feirdd ei ddydd fel y gwaredwr cenedlaethol a allai ennill annibyniaeth i Gymru; yn y 1460au ailgododd Raglan ar raddfa lawer mwy, ac efallai fod ei dyrau amlochrog yn adleisio Caernarfon; galwodd Anthony Emery ef yn un o’r arddangosfeydd olaf o bensaernïaeth amddiffynnol ganoloesol aruthrol; ychwanegodd William ac Edward Somerset, gwŷr cyfoethog, disglair a diwylliedig, yr Oriel Hir a gerddi Dadeni a gyfrifid yn gyfartal ag unrhyw rai yn y deyrnas; adeiladodd Edward, yr Arglwydd Herbert, beiriant i reoli dŵr yn y Tŵr Mawr a ddefnyddiai ager i yrru dŵr yn uchel i’r awyr o’r ffos; yn 1646 bu gwarchae ar y castell ac ildiodd ar 19 Awst, a chollwyd ei lyfrgell, â chasgliad pwysig o ddogfennau a llyfrau Cymraeg; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw.
Gwarchae 1646
Yn 1646 safodd Rhaglan warchae o ddeg wythnos, nes iddo ildio ar 19 Awst. Collwyd ei lyfrgell, â chasgliad pwysig o ddogfennau a llyfrau Cymraeg.FfynonellauRaglan Castle, Raglan ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93387): efallai’n fwnt a beili yng nghyfnod concwest Normanaidd Gwent; tua 1435 dechreuodd Syr William ap Thomas, cyn-filwr o ryfeloedd Ffrainc, y castell presennol; yn 1461 daeth ei fab William Herbert yn Farwn Herbert o Raglan a dechrau rhaglen adeiladu foethus, ag ystafelloedd o gwmpas Cwrt y Ffynnon, Cwrt y Cerrig Palmant a’r porthdy; rhoddodd y teulu Somerset, ieirll Caerwrangon, ei ffurf derfynol iddo: ail-luniodd William Somerset res y neuadd, codi oriel hir, a gwneud gardd â therasau muriog hir a llyn, ac ychwanegodd ei fab barterre dŵr a gosod cerfluniau o ymerawdwyr Rhufain ar hyd rhodfa’r ffos; bu dan warchae am ddeg wythnos yn 1646.Raglan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaglan, castell o ddiwedd yr Oesoedd Canol ychydig i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, a godwyd rhwng y 15fed ganrif a dechrau’r 17eg gan yr Herbertiaid a’r teulu Somerset, â gorthwr chweochrog mawr a elwid y Tŵr Mawr neu Dŵr Melyn Gwent; wedi’i amgylchynu gan barcdir, gerddi dŵr a therasau, fe’i hystyrid gan bobl y cyfnod yn gyfartal ag unrhyw gastell yng Nghymru neu Loegr; fe’i dechreuwyd gan Syr William ap Thomas, o deulu Cymreig bychan, a briododd Gwladus, gwraig rymus yn ei hawl ei hun; cymerodd ei fab yr enw William Herbert, y Cymro cyntaf i’w wneud yn iarll, a’i ddisgrifio gan feirdd ei ddydd fel y gwaredwr cenedlaethol a allai ennill annibyniaeth i Gymru; yn y 1460au ailgododd Raglan ar raddfa lawer mwy, ac efallai fod ei dyrau amlochrog yn adleisio Caernarfon; galwodd Anthony Emery ef yn un o’r arddangosfeydd olaf o bensaernïaeth amddiffynnol ganoloesol aruthrol; ychwanegodd William ac Edward Somerset, gwŷr cyfoethog, disglair a diwylliedig, yr Oriel Hir a gerddi Dadeni a gyfrifid yn gyfartal ag unrhyw rai yn y deyrnas; adeiladodd Edward, yr Arglwydd Herbert, beiriant i reoli dŵr yn y Tŵr Mawr a ddefnyddiai ager i yrru dŵr yn uchel i’r awyr o’r ffos; yn 1646 bu gwarchae ar y castell ac ildiodd ar 19 Awst, a chollwyd ei lyfrgell, â chasgliad pwysig o ddogfennau a llyfrau Cymraeg; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw.
Ymweld
Mae Rhaglan yn adeilad rhestredig Gradd I yng ngofal Cadw. Bu’n lleoliad ffilmio i Time Bandits ac i The Song Remains the Same gan Led Zeppelin.FfynonellauRaglan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhaglan, castell o ddiwedd yr Oesoedd Canol ychydig i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, a godwyd rhwng y 15fed ganrif a dechrau’r 17eg gan yr Herbertiaid a’r teulu Somerset, â gorthwr chweochrog mawr a elwid y Tŵr Mawr neu Dŵr Melyn Gwent; wedi’i amgylchynu gan barcdir, gerddi dŵr a therasau, fe’i hystyrid gan bobl y cyfnod yn gyfartal ag unrhyw gastell yng Nghymru neu Loegr; fe’i dechreuwyd gan Syr William ap Thomas, o deulu Cymreig bychan, a briododd Gwladus, gwraig rymus yn ei hawl ei hun; cymerodd ei fab yr enw William Herbert, y Cymro cyntaf i’w wneud yn iarll, a’i ddisgrifio gan feirdd ei ddydd fel y gwaredwr cenedlaethol a allai ennill annibyniaeth i Gymru; yn y 1460au ailgododd Raglan ar raddfa lawer mwy, ac efallai fod ei dyrau amlochrog yn adleisio Caernarfon; galwodd Anthony Emery ef yn un o’r arddangosfeydd olaf o bensaernïaeth amddiffynnol ganoloesol aruthrol; ychwanegodd William ac Edward Somerset, gwŷr cyfoethog, disglair a diwylliedig, yr Oriel Hir a gerddi Dadeni a gyfrifid yn gyfartal ag unrhyw rai yn y deyrnas; adeiladodd Edward, yr Arglwydd Herbert, beiriant i reoli dŵr yn y Tŵr Mawr a ddefnyddiai ager i yrru dŵr yn uchel i’r awyr o’r ffos; yn 1646 bu gwarchae ar y castell ac ildiodd ar 19 Awst, a chollwyd ei lyfrgell, â chasgliad pwysig o ddogfennau a llyfrau Cymraeg; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw.Castell Rhaglan ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Rhaglan, i’r gogledd o bentref Rhaglan yn Sir Fynwy, nodweddiadol o gestyll diwedd yr Oesoedd Canol; mae ei wreiddiau yn y ddeuddegfed ganrif, ond mae’r hyn sydd i’w weld heddiw yn dyddio o’r bymthegfed ganrif ymlaen; ar ei gryfaf a’i fwyaf ysblennydd yn y 15fed a’r 16eg ganrif dan y teulu Herbert; dechreuwyd y castell presennol yn 1435 i Syr William ap Thomas, a briododd etifeddes Rhaglan, Elizabeth Bloet, yn 1406; ar ei farwolaeth cymerodd ei fab William Herbert y gwaith; yn yr 16eg ganrif trawsnewidiwyd ef yn blasty crand gan y teulu Somerset, ieirll Caerwrangon; defnyddiwyd ef yn lleoliad ffilmio i ffilm Led Zeppelin The Song Remains the Same a Time Bandits Terry Gilliam.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ddoe a heddiw


Roedd ymwelwyr Oes Victoria wrth eu bodd â Rhaglan dan eiddew. Tynnwyd yr eiddew yn y 1900au i achub y garreg, ac mae tyrau Syr William ap Thomas a’i fab William Herbert i’w gweld yn glir eto.
Ddoe: y porthdy dan eiddew · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus, Wikimedia CommonsHeddiw: y porthdy heddiw · Stuart Wilding, CC BY-SA 2.0, Wikimedia CommonsBeth ddigwyddodd yma
Yr iarll Cymreig cyntaf
Gwneir William Herbert o Raglan, noddwr y beirdd, yn Iarll Penfro, y Cymro cyntaf i ddod yn iarll yn Lloegr.
Yr iarll Cymreig cyntaf
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf












