Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1814

Doc Penfro

Mae’r Llynges Frenhinol yn symud ei dociau i Ddoc Penfro. Dros y ganrif nesaf mae’n lansio mwy na 250 o longau, pump ohonynt yn gychod brenhinol.

Llun: Iard Longau Penfro o Barrack Hill, ar gerdyn post o 1918 · Mark Crombie, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1814 agorodd y Llynges Frenhinol iard longau ger Penfro, a elwid gyntaf yn Iard Pater. Mewn 112 o flynyddoedd adeiladodd ei seiri llongau bum cwch hwylio brenhinol a 263 o longau eraill i’r Llynges.

Agorwyd1814
Lansiadau cyntafHMS Valorous a HMS Ariadne, 10 Chwefror 1816
Llongau a adeiladwyd5 cwch hwylio brenhinol a 263 o rai eraill
Caewyd1926

Iard newydd ar yr Aber#

Roedd y Llynges wedi prydlesu iard ar lan ogleddol yr Aber o 1796. Yn 1809, pan na ellid cytuno ar bris, prynodd dir ger Penfro yn lle hynny, ac agorodd yr iard longau newydd yno yn 1814.

Llongau i’r Llynges#

Lansiwyd y llongau cyntaf, HMS Valorous a HMS Ariadne, ar 10 Chwefror 1816. Yr olaf oedd RFA Oleander, a lansiwyd ar 26 Ebrill 1922, a chaeodd yr iard yn 1926.

Mynedfa Iard Longau Penfro heddiw
Mynedfa Iard Longau Penfro heddiw · Llun: Alan Hughes, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Mae’r Barics Amddiffynadwy yn Noc Penfro’n dyddio o 1844.

Tŵr Martello’r de-orllewin yn Noc Penfro
Tŵr Martello’r de-orllewin yn Noc Penfro · Llun: Gordon Hatton, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Y cychod hedfan#

Yn 1943 Doc Penfro oedd y ganolfan weithredol fwyaf yn y byd i gychod hedfan, cartref y Sunderlands. Adroddir ei stori yn y Ganolfan Dreftadaeth yng Nghapel y Garsiwn.

Canolfan cychod hedfan Sunderland yn Noc Penfro
Canolfan cychod hedfan Sunderland yn Noc Penfro · Llun: Jaggery, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Y Methodistiaid yn ymwahanu

    Mae Methodistiaid Calfinaidd Cymru yn ordeinio’u gweinidogion eu hunain ac yn gadael Eglwys Loegr. Daw Cymru’n genedl o gapeli.

    Y Methodistiaid yn ymwahanu
  2. Seren Gomer

    Cyhoeddir rhifyn cyntaf Seren Gomer yn Abertawe, y papur newydd wythnosol cyntaf yn Gymraeg.

    Seren Gomer
  3. Yr Orsedd yn ymuno â’r Eisteddfod

    Yng ngwesty’r Ivy Bush yng Nghaerfyrddin, mae Iolo Morganwg yn dod â Gorsedd y Beirdd i mewn i’r eisteddfod, lle bu byth er hynny.

    Yr Orsedd yn ymuno â’r Eisteddfod
  4. Darganfod Dynes Goch Pafiland

    Mae William Buckland yn cloddio yn ogof Goat’s Hole ar Benrhyn Gŵyr ac yn dod o hyd i sgerbwd wedi’i liwio’n goch. Dyma’r gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng ngorllewin Ewrop.

    Darganfod Dynes Goch Pafiland

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf