Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1898

Y Ffed

Sefydlir Ffederasiwn Glowyr De Cymru. Daw’r ‘Ffed’ yn llais i’r maes glo am hanner canrif.

Llun: William Abraham, Mabon, llywydd cyntaf y Ffed · Unknown photographer, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 24 Hydref 1898, yn fuan wedi streic lo’r flwyddyn honno, ymunodd deg undeb lleol o lowyr i ffurfio Ffederasiwn Glowyr De Cymru. Y Ffed oedd yr enw ar bob tafod.

Sefydlwyd24 Hydref 1898
Llywydd cyntafWilliam Abraham, Mabon
Ysgrifennydd cyntafThomas Richards
Aelodau127,894 yn 1900, tua 270,000 yn y 1920au

Mabon#

Ei lywydd cyntaf oedd William Abraham, Mabon i’r glowyr, a’i ysgrifennydd cyntaf oedd Thomas Richards.

Undeb i’r maes glo cyfan#

Erbyn diwedd 1898 roedd ganddo tua 60,000 o aelodau. Erbyn 1900 roedd ganddo 127,894, 87 y cant o’r dynion yn y pyllau.

Glofa Ynysfeio, Treherbert, yn y Rhondda
Glofa Ynysfeio, Treherbert, yn y Rhondda · Llun: Martin Ridley Collection, Public domain, Wikimedia Commons

Ar ei anterth yn y 1920au roedd ganddo tua 270,000 o aelodau. Yn 1945 daeth yn Ardal De Cymru Undeb Cenedlaethol y Glowyr.

Cyn ac wedyn

  1. Prifysgol Cymru

    Mae colegau Aberystwyth, Bangor a Chaerdydd yn uno i ffurfio prifysgol genedlaethol, a dalwyd yn rhannol gan gasgliadau’r capeli.

    Prifysgol Cymru
  2. Radio dros y môr

    Mae Guglielmo Marconi, gyda chymorth William Preece o Gaernarfon, yn anfon y signalau radio cyntaf dros y môr agored, rhwng Trwyn Larnog ac Ynys Echni.

    Radio dros y môr
  3. Llechi Cymru ar eu hanterth

    Mae tua 17,000 o ddynion yn cynhyrchu tua hanner miliwn tunnell o lechi mewn blwyddyn, y prysuraf y bu’r diwydiant erioed.

    Llechi Cymru ar eu hanterth
  4. Y Llydawiaid yn yr Orsedd

    Daw ugain o Lydawiaid i’r Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd a’u derbyn i Orsedd y Beirdd. Y flwyddyn wedyn sefydlant Orsedd Llydaw.

    Y Llydawiaid yn yr Orsedd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf