Daeth Llanelli yn ganolfan fyd-eang cynhyrchu tunplat, a chafodd yr enw Tinopolis, Tre’r Sosban.FfynonellauLlanelli ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Llanelli’n dref ddiwydiannol ar ddechrau’r 19eg ganrif, a daeth yn ganolfan y byd am wneud tunplat; âi glo, copr a thun allan drwy ei dociau bychain; gwneir tunplat o hyd yn Nhrostre; mae’r gân Sosban Fach yn perthyn yn anad dim i Glwb Rygbi Llanelli, a fu’n chwarae ar Barc y Strade am fwy na 130 o flynyddoedd; yng nghanol yr 20fed ganrif hi oedd y dref fwyaf yn y byd lle siaradai mwy na hanner y bobl Gymraeg.Women in the Tinplate Industry: the Llanelli Workers’ Demonstration of 1890 ↗Treftadaeth Gymunedol Llanelli (Saesneg)Galwyd Llanelli’n “Tinopolis”, ac roedd De Cymru ar flaen y gad yn niwydiant tunplat Prydain; agorodd y gweithfeydd tunplat cyntaf yn Ne Cymru ym Mhont-y-pŵl yn 1720 a Chydweli yn 1737; ar anterth y fasnach roedd 288 o weithfeydd ym Morgannwg, 91 yn Sir Gaerfyrddin a 57 yn Sir Fynwy; agorodd gwaith Yspitty yn 1869 gyda deg melin rolio; gweithiai menywod yn y gweithfeydd yn ddidolwyr ac yn glanhau, caboli a phiclo; dan dollau McKinley roedd tua 10,000 o weithwyr tunplat heb waith erbyn hydref 1892.
| Llysenw | Tinopolis, Tre’r Sosban |
|---|---|
| Gwaith Yspitty | 1869–1957, gyda deg melin rolio |
| Gweithfeydd ar eu hanterth | 288 ym Morgannwg, 91 yn Sir Gaerfyrddin, 57 yn Sir Fynwy |
| Heddiw | Gwneir tunplat o hyd yn Nhrostre |
Tunplat yn ne Cymru#
Roedd de Cymru ar flaen y gad ym myd tunplat Prydain. Roedd ei weithfeydd tunplat cyntaf ym Mhont-y-pŵl yn 1720 a Chydweli yn 1737, ac ar eu hanterth roedd 288 o weithfeydd ym Morgannwg, 91 yn Sir Gaerfyrddin a 57 yn Sir Fynwy.FfynhonnellWomen in the Tinplate Industry: the Llanelli Workers’ Demonstration of 1890 ↗Treftadaeth Gymunedol Llanelli (Saesneg)Galwyd Llanelli’n “Tinopolis”, ac roedd De Cymru ar flaen y gad yn niwydiant tunplat Prydain; agorodd y gweithfeydd tunplat cyntaf yn Ne Cymru ym Mhont-y-pŵl yn 1720 a Chydweli yn 1737; ar anterth y fasnach roedd 288 o weithfeydd ym Morgannwg, 91 yn Sir Gaerfyrddin a 57 yn Sir Fynwy; agorodd gwaith Yspitty yn 1869 gyda deg melin rolio; gweithiai menywod yn y gweithfeydd yn ddidolwyr ac yn glanhau, caboli a phiclo; dan dollau McKinley roedd tua 10,000 o weithwyr tunplat heb waith erbyn hydref 1892.

Gwaith Yspitty#
Agorodd gwaith tun Yspitty yn Llanelli yn 1869 gyda deg melin rolio a bu’n gweithio hyd 1957. Gweithiai menywod yn y diwydiant yn didoli ac yn glanhau, caboli a phiclo’r platiau.FfynhonnellWomen in the Tinplate Industry: the Llanelli Workers’ Demonstration of 1890 ↗Treftadaeth Gymunedol Llanelli (Saesneg)Galwyd Llanelli’n “Tinopolis”, ac roedd De Cymru ar flaen y gad yn niwydiant tunplat Prydain; agorodd y gweithfeydd tunplat cyntaf yn Ne Cymru ym Mhont-y-pŵl yn 1720 a Chydweli yn 1737; ar anterth y fasnach roedd 288 o weithfeydd ym Morgannwg, 91 yn Sir Gaerfyrddin a 57 yn Sir Fynwy; agorodd gwaith Yspitty yn 1869 gyda deg melin rolio; gweithiai menywod yn y gweithfeydd yn ddidolwyr ac yn glanhau, caboli a phiclo; dan dollau McKinley roedd tua 10,000 o weithwyr tunplat heb waith erbyn hydref 1892.
Yn 1890 gorymdeithiodd bron 2,000 o weithwyr tunplat o Barc y Bobl i Yspitty.FfynhonnellWomen in the Tinplate Industry: the Llanelli Workers’ Demonstration of 1890 ↗Treftadaeth Gymunedol Llanelli (Saesneg)Galwyd Llanelli’n “Tinopolis”, ac roedd De Cymru ar flaen y gad yn niwydiant tunplat Prydain; agorodd y gweithfeydd tunplat cyntaf yn Ne Cymru ym Mhont-y-pŵl yn 1720 a Chydweli yn 1737; ar anterth y fasnach roedd 288 o weithfeydd ym Morgannwg, 91 yn Sir Gaerfyrddin a 57 yn Sir Fynwy; agorodd gwaith Yspitty yn 1869 gyda deg melin rolio; gweithiai menywod yn y gweithfeydd yn ddidolwyr ac yn glanhau, caboli a phiclo; dan dollau McKinley roedd tua 10,000 o weithwyr tunplat heb waith erbyn hydref 1892.

Sosban Fach#
Âi glo, copr a thun allan drwy ddociau bychain y dref, a gwneir tunplat yn Nhrostre hyd heddiw. Sosban Fach yw cân rygbi Llanelli, a fu’n chwarae ym Mharc y Strade am dros 130 o flynyddoedd cyn symud i Barc y Scarlets yn 2008.FfynhonnellLlanelli ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Llanelli’n dref ddiwydiannol ar ddechrau’r 19eg ganrif, a daeth yn ganolfan y byd am wneud tunplat; âi glo, copr a thun allan drwy ei dociau bychain; gwneir tunplat o hyd yn Nhrostre; mae’r gân Sosban Fach yn perthyn yn anad dim i Glwb Rygbi Llanelli, a fu’n chwarae ar Barc y Strade am fwy na 130 o flynyddoedd; yng nghanol yr 20fed ganrif hi oedd y dref fwyaf yn y byd lle siaradai mwy na hanner y bobl Gymraeg.
Yng nghanol yr 20fed ganrif Llanelli oedd y dref fwyaf yn y byd lle siaradai mwy na hanner y bobl Gymraeg.FfynhonnellLlanelli ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Llanelli’n dref ddiwydiannol ar ddechrau’r 19eg ganrif, a daeth yn ganolfan y byd am wneud tunplat; âi glo, copr a thun allan drwy ei dociau bychain; gwneir tunplat o hyd yn Nhrostre; mae’r gân Sosban Fach yn perthyn yn anad dim i Glwb Rygbi Llanelli, a fu’n chwarae ar Barc y Strade am fwy na 130 o flynyddoedd; yng nghanol yr 20fed ganrif hi oedd y dref fwyaf yn y byd lle siaradai mwy na hanner y bobl Gymraeg.

Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗





