
Hanes Cymru / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
Mill Bay, Dale
Glaniodd Harri Tudur yma ar 7 Awst 1485 gyda byddin fechan, gan gasglu cefnogaeth Gymreig ar y daith i Bosworth.
Llun: Y traeth ym Mae’r Felin ger Dale, lle glaniodd Harri Tudur yn 1485 · M J Roscoe, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Saif Dale ar y penrhyn wrth geg Aberdaugleddau. Ym Mill Bay, gerllaw, y daeth Harri Tudur adref i Gymru ar 7 Awst 1485, ac ymhen dau ddiwrnod ar bymtheg roedd ŵyr i deulu o Fôn yn Frenin Lloegr.FfynonellauDale, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Dale, pentref bach yn Sir Benfro ar y penrhyn ar ochr ogleddol ceg dyfrffordd Aberdaugleddau; daw’r enw o’r Hen Norseg dalr, ‘cwm’, sy’n awgrymu anheddu Llychlynnaidd cynnar; bwrdeistref y Mers i deulu de Vale o’r 13eg ganrif; yn 1603 cyfrifodd George Owen hi ymhlith naw o fwrdeistrefi Sir Benfro a oedd ‘wedi dirywio’; glaniodd Harri Tudur ym Mill Bay ger Dale cyn brwydr Bosworth, a dathlodd y pentref y 500 mlwyddiant yn 1985; maes awyr RAF Dale, 1941–48, ac yna gorsaf awyr y llynges HMS Goldcrest; mae Caer Dale, caer o oes Fictoria ar bentir creigiog, bellach yn ganolfan astudiaethau maes; canolfan hwylio a hwylfyrddio, â thraeth Baner Las, ar Lwybr Arfordir Sir Benfro; mae’r gymuned yn cynnwys Ynys Sgogwm.Battle of Bosworth Field ↗Wikipedia (Saesneg)Glaniodd Harri yn ei Gymru enedigol, ym Mill Bay ger Dale, ar 7 Awst 1485 a chymryd castell Dale; yn Hwlffordd methodd Syr Walter Herbert â symud yn ei erbyn ac aeth dau o’i swyddogion drosodd at Harri; gorymdeithiodd Harri drwy Aberystwyth tra cymerodd Rhys ap Thomas, prif ŵr gorllewin Cymru, ffordd ddeheuol, gan godi gwŷr ar ei daith, gyda llu o 500 neu 2,000 yn ôl gwahanol amcangyfrifon; roedd Harri wedi cynnig iddo raglawiaeth Cymru gyfan; cyfarfuant ar Gefn Digoll, y Trallwng, ac erbyn 15 neu 16 Awst roeddent ar eu ffordd i’r Amwythig; ymladdwyd y frwydr ar 22 Awst 1485; ysgrifennodd y croniclwr Molinet mai Cymro a darodd yr ergyd angheuol â halbard, ac awgryma cerdd Guto’r Glyn mai gwŷr dan Rhys ap Thomas a wnaeth; cyhoeddwyd Harri’n frenin ar Crown Hill ger Stoke Golding.Henry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 28 Ionawr 1457 yng nghastell Penfro, unig blentyn Margaret Beaufort, a oedd yn dair ar ddeg, ac Edmwnd Tudur, a fu farw dri mis cyn geni ei fab; magwyd ef gan ei ewythr Siasbar Tudur ac yna ar aelwyd Wiliam Herbert hyd 1469; yn 1471 ffodd i Lydaw a threulio’r rhan fwyaf o’r pedair blynedd ar ddeg nesaf dan nawdd y Dug François II; enillodd ei dras Gymreig o Duduriaid Môn gefnogaeth iddo yng Nghymru, a chariodd y ddraig goch yn ei orymdaith i Lundain wedi Bosworth.
| Harri Tudur yn glanio | 7 Awst 1485, ym Mill BayFfynhonnellBattle of Bosworth Field ↗Wikipedia (Saesneg)Glaniodd Harri yn ei Gymru enedigol, ym Mill Bay ger Dale, ar 7 Awst 1485 a chymryd castell Dale; yn Hwlffordd methodd Syr Walter Herbert â symud yn ei erbyn ac aeth dau o’i swyddogion drosodd at Harri; gorymdeithiodd Harri drwy Aberystwyth tra cymerodd Rhys ap Thomas, prif ŵr gorllewin Cymru, ffordd ddeheuol, gan godi gwŷr ar ei daith, gyda llu o 500 neu 2,000 yn ôl gwahanol amcangyfrifon; roedd Harri wedi cynnig iddo raglawiaeth Cymru gyfan; cyfarfuant ar Gefn Digoll, y Trallwng, ac erbyn 15 neu 16 Awst roeddent ar eu ffordd i’r Amwythig; ymladdwyd y frwydr ar 22 Awst 1485; ysgrifennodd y croniclwr Molinet mai Cymro a darodd yr ergyd angheuol â halbard, ac awgryma cerdd Guto’r Glyn mai gwŷr dan Rhys ap Thomas a wnaeth; cyhoeddwyd Harri’n frenin ar Crown Hill ger Stoke Golding. |
|---|---|
| Bosworth | 22 Awst 1485FfynhonnellBattle of Bosworth Field ↗Wikipedia (Saesneg)Glaniodd Harri yn ei Gymru enedigol, ym Mill Bay ger Dale, ar 7 Awst 1485 a chymryd castell Dale; yn Hwlffordd methodd Syr Walter Herbert â symud yn ei erbyn ac aeth dau o’i swyddogion drosodd at Harri; gorymdeithiodd Harri drwy Aberystwyth tra cymerodd Rhys ap Thomas, prif ŵr gorllewin Cymru, ffordd ddeheuol, gan godi gwŷr ar ei daith, gyda llu o 500 neu 2,000 yn ôl gwahanol amcangyfrifon; roedd Harri wedi cynnig iddo raglawiaeth Cymru gyfan; cyfarfuant ar Gefn Digoll, y Trallwng, ac erbyn 15 neu 16 Awst roeddent ar eu ffordd i’r Amwythig; ymladdwyd y frwydr ar 22 Awst 1485; ysgrifennodd y croniclwr Molinet mai Cymro a darodd yr ergyd angheuol â halbard, ac awgryma cerdd Guto’r Glyn mai gwŷr dan Rhys ap Thomas a wnaeth; cyhoeddwyd Harri’n frenin ar Crown Hill ger Stoke Golding. |
| Enw | O’r Hen Norseg dalr, ‘cwm’FfynhonnellDale, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Dale, pentref bach yn Sir Benfro ar y penrhyn ar ochr ogleddol ceg dyfrffordd Aberdaugleddau; daw’r enw o’r Hen Norseg dalr, ‘cwm’, sy’n awgrymu anheddu Llychlynnaidd cynnar; bwrdeistref y Mers i deulu de Vale o’r 13eg ganrif; yn 1603 cyfrifodd George Owen hi ymhlith naw o fwrdeistrefi Sir Benfro a oedd ‘wedi dirywio’; glaniodd Harri Tudur ym Mill Bay ger Dale cyn brwydr Bosworth, a dathlodd y pentref y 500 mlwyddiant yn 1985; maes awyr RAF Dale, 1941–48, ac yna gorsaf awyr y llynges HMS Goldcrest; mae Caer Dale, caer o oes Fictoria ar bentir creigiog, bellach yn ganolfan astudiaethau maes; canolfan hwylio a hwylfyrddio, â thraeth Baner Las, ar Lwybr Arfordir Sir Benfro; mae’r gymuned yn cynnwys Ynys Sgogwm. |
Harri o Benfro
Ganed Harri yng Nghastell Penfro yn 1457 a’i fagu gan ei ewythr Siasbar Tudur ac yna ar aelwyd William Herbert. O 1471 treuliodd y rhan fwyaf o bedair blynedd ar ddeg yn Llydaw, dan nawdd y Dug Ffransis II.FfynhonnellHenry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 28 Ionawr 1457 yng nghastell Penfro, unig blentyn Margaret Beaufort, a oedd yn dair ar ddeg, ac Edmwnd Tudur, a fu farw dri mis cyn geni ei fab; magwyd ef gan ei ewythr Siasbar Tudur ac yna ar aelwyd Wiliam Herbert hyd 1469; yn 1471 ffodd i Lydaw a threulio’r rhan fwyaf o’r pedair blynedd ar ddeg nesaf dan nawdd y Dug François II; enillodd ei dras Gymreig o Duduriaid Môn gefnogaeth iddo yng Nghymru, a chariodd y ddraig goch yn ei orymdaith i Lundain wedi Bosworth.
Y Mab Darogan
Am genedlaethau bu cerddi brud y Cymry’n disgwyl gwaredwr, y Mab Darogan. Roedd y gobaith wedi mynd at Owain Lawgoch ac at Owain Glyndŵr, a chyn Bosworth cyhoeddodd cefnogwyr Harri a beirdd Cymru mai ef oedd y Mab Darogan.FfynhonnellMab Darogan ↗Wikipedia (Saesneg)Y Mab Darogan yw gwaredwr cerddi brud y Cymry; aeth y gobaith at Owain Lawgoch yn y bedwaredd ganrif ar ddeg; galwyd Owain Glyndŵr yn Fab Darogan yn ei ddydd ei hun; hawliodd cefnogwyr Harri Tudur a beirdd Cymru mai ef oedd y Mab Darogan cyn Bosworth yn 1485, a galwodd ei fab cyntaf yn Arthur.
Y glaniad ym Mill Bay
Glaniodd Harri yn ei Gymru enedigol, ym Mill Bay ger Dale, ar 7 Awst 1485, a chipio castell Dale. Yn Hwlffordd daeth dau o swyddogion Syr Walter Herbert drosodd ato, a martsiodd tua’r gogledd heibio Aberystwyth.FfynhonnellBattle of Bosworth Field ↗Wikipedia (Saesneg)Glaniodd Harri yn ei Gymru enedigol, ym Mill Bay ger Dale, ar 7 Awst 1485 a chymryd castell Dale; yn Hwlffordd methodd Syr Walter Herbert â symud yn ei erbyn ac aeth dau o’i swyddogion drosodd at Harri; gorymdeithiodd Harri drwy Aberystwyth tra cymerodd Rhys ap Thomas, prif ŵr gorllewin Cymru, ffordd ddeheuol, gan godi gwŷr ar ei daith, gyda llu o 500 neu 2,000 yn ôl gwahanol amcangyfrifon; roedd Harri wedi cynnig iddo raglawiaeth Cymru gyfan; cyfarfuant ar Gefn Digoll, y Trallwng, ac erbyn 15 neu 16 Awst roeddent ar eu ffordd i’r Amwythig; ymladdwyd y frwydr ar 22 Awst 1485; ysgrifennodd y croniclwr Molinet mai Cymro a darodd yr ergyd angheuol â halbard, ac awgryma cerdd Guto’r Glyn mai gwŷr dan Rhys ap Thomas a wnaeth; cyhoeddwyd Harri’n frenin ar Crown Hill ger Stoke Golding.
Rhys ap Thomas a’r daith
Cymerodd Rhys ap Thomas, prif ŵr gorllewin Cymru, ffordd ddeheuol, gan gasglu gwŷr wrth fynd, a chyfarfu’r ddwy fyddin ar Gefn Digoll ger y Trallwng. Ar 22 Awst 1485 enillodd Harri frwydr Bosworth, lle, yn ôl y croniclwr Molinet, Cymro a roddodd yr ergyd angheuol, a chariodd y ddraig goch yn ei orymdaith i Lundain.FfynonellauBattle of Bosworth Field ↗Wikipedia (Saesneg)Glaniodd Harri yn ei Gymru enedigol, ym Mill Bay ger Dale, ar 7 Awst 1485 a chymryd castell Dale; yn Hwlffordd methodd Syr Walter Herbert â symud yn ei erbyn ac aeth dau o’i swyddogion drosodd at Harri; gorymdeithiodd Harri drwy Aberystwyth tra cymerodd Rhys ap Thomas, prif ŵr gorllewin Cymru, ffordd ddeheuol, gan godi gwŷr ar ei daith, gyda llu o 500 neu 2,000 yn ôl gwahanol amcangyfrifon; roedd Harri wedi cynnig iddo raglawiaeth Cymru gyfan; cyfarfuant ar Gefn Digoll, y Trallwng, ac erbyn 15 neu 16 Awst roeddent ar eu ffordd i’r Amwythig; ymladdwyd y frwydr ar 22 Awst 1485; ysgrifennodd y croniclwr Molinet mai Cymro a darodd yr ergyd angheuol â halbard, ac awgryma cerdd Guto’r Glyn mai gwŷr dan Rhys ap Thomas a wnaeth; cyhoeddwyd Harri’n frenin ar Crown Hill ger Stoke Golding.Henry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 28 Ionawr 1457 yng nghastell Penfro, unig blentyn Margaret Beaufort, a oedd yn dair ar ddeg, ac Edmwnd Tudur, a fu farw dri mis cyn geni ei fab; magwyd ef gan ei ewythr Siasbar Tudur ac yna ar aelwyd Wiliam Herbert hyd 1469; yn 1471 ffodd i Lydaw a threulio’r rhan fwyaf o’r pedair blynedd ar ddeg nesaf dan nawdd y Dug François II; enillodd ei dras Gymreig o Duduriaid Môn gefnogaeth iddo yng Nghymru, a chariodd y ddraig goch yn ei orymdaith i Lundain wedi Bosworth.
Pentref Dale
Daw enw Dale o’r gair Hen Norseg am gwm, sy’n awgrymu anheddu cynnar o Sgandinafia, ac o’r 13eg ganrif roedd yn fwrdeistref i deulu de Vale. Yn 1985 dathlodd y pentref bum can mlynedd ers glaniad Harri.FfynhonnellDale, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Dale, pentref bach yn Sir Benfro ar y penrhyn ar ochr ogleddol ceg dyfrffordd Aberdaugleddau; daw’r enw o’r Hen Norseg dalr, ‘cwm’, sy’n awgrymu anheddu Llychlynnaidd cynnar; bwrdeistref y Mers i deulu de Vale o’r 13eg ganrif; yn 1603 cyfrifodd George Owen hi ymhlith naw o fwrdeistrefi Sir Benfro a oedd ‘wedi dirywio’; glaniodd Harri Tudur ym Mill Bay ger Dale cyn brwydr Bosworth, a dathlodd y pentref y 500 mlwyddiant yn 1985; maes awyr RAF Dale, 1941–48, ac yna gorsaf awyr y llynges HMS Goldcrest; mae Caer Dale, caer o oes Fictoria ar bentir creigiog, bellach yn ganolfan astudiaethau maes; canolfan hwylio a hwylfyrddio, â thraeth Baner Las, ar Lwybr Arfordir Sir Benfro; mae’r gymuned yn cynnwys Ynys Sgogwm.
Ymweld
Mae Llwybr Arfordir Sir Benfro yn rhedeg drwy’r pentref ac o gwmpas y penrhyn. Mae Dale yn ganolfan hwylio, â thraeth Baner Las, ac mae Caer Dale o oes Fictoria bellach yn ganolfan astudiaethau maes.FfynhonnellDale, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Dale, pentref bach yn Sir Benfro ar y penrhyn ar ochr ogleddol ceg dyfrffordd Aberdaugleddau; daw’r enw o’r Hen Norseg dalr, ‘cwm’, sy’n awgrymu anheddu Llychlynnaidd cynnar; bwrdeistref y Mers i deulu de Vale o’r 13eg ganrif; yn 1603 cyfrifodd George Owen hi ymhlith naw o fwrdeistrefi Sir Benfro a oedd ‘wedi dirywio’; glaniodd Harri Tudur ym Mill Bay ger Dale cyn brwydr Bosworth, a dathlodd y pentref y 500 mlwyddiant yn 1985; maes awyr RAF Dale, 1941–48, ac yna gorsaf awyr y llynges HMS Goldcrest; mae Caer Dale, caer o oes Fictoria ar bentir creigiog, bellach yn ganolfan astudiaethau maes; canolfan hwylio a hwylfyrddio, â thraeth Baner Las, ar Lwybr Arfordir Sir Benfro; mae’r gymuned yn cynnwys Ynys Sgogwm.
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Brenin o Gymro
Mae Harri Tudur yn glanio ger Dale yn Sir Benfro ac yn gorymdeithio drwy Gymru i ennill ym Mosworth.
Brenin o Gymro
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf



