Hanes Cymru / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

Erddig

Plasty ger Wrecsam lle, am bron i 200 mlynedd, cofiai teulu Yorke eu gweision mewn portreadau a cherddi, cofnod o bobl gyffredin nas ceir yn unman arall.

Llun: Plasty Erddig, ger Wrecsam, dros bwll ei gamlas · Glen Bowman, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1680s 53.027° N, 3.005° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Saif Erddig tua dwy filltir i’r de o Wrecsam, yng nghymuned Marchwiail. Fe’i codwyd yn 1684–87 a bu’n gartref i deulu Yorke o 1733 hyd 1973, ac mae’n cadw ei dŷ, ei erddi, ei weithdai a’r portreadau a’r cerddi y cofiodd y teulu eu gweision ynddynt.

Codwyd1684–87, i gynllun Thomas Webb
Rhoddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol1973
RhestredigGradd I

Clawdd Wat a Wristleham

Yn y parc mae tua 1,500 metr o Glawdd Wat, yn rhedeg o’r gogledd i’r de i’r gorllewin o’r tŷ, a mwnt a beili Normanaidd ar glogwyn uwchben cymer y Black Brook ac afon Clywedog, a elwid ‘Wristleham’ mewn cofnod o 1161.

Y tŷ

Cododd Joshua Edisbury, Uchel Siryf Sir Ddinbych, y tŷ cyntaf o frics, ac yn y 1720au ychwanegodd John Meller adenydd i’r gogledd a’r de. Yn 1733 aeth i Simon Yorke, nai Meller, ac yn y 1770au gorchuddiodd Philip Yorke y ffrynt gorllewinol â cherrig, â phediment a grisiau dwbl.

Philip Yorke a’r Royal Tribes

Ysgrifennodd Philip Yorke, yr enwocaf o’r teulu, The Royal Tribes of Wales, ac mae ystafell yn Erddig yn dangos arfbeisiau prif deuluoedd gogledd Cymru. Ef hefyd a ddechreuodd arfer y teulu o gofio’r gweision mewn portreadau a cherddi.

O dan y grisiau

Mae ymweliad yn dechrau o dan y grisiau, yn y golchdy, y popty, y gegin a’r gegin gefn, ac yn mynd allan i weithdy’r saer, yr efail, y felin lifio ac iard y stablau. Codid dŵr o’r afon i’r tŷ gan hwrdd hydrolig drwy’r nodwedd a elwir yn ‘Gwpan a Soser Erddig’.

My only interest for many years has been that this unique establishment for which my family have foregone many luxuries and comforts over seven generations should now be dedicated to the enjoyment of all those who may come here.

Philip Scott Yorke

Yr ardd

Mae’r ardd furiog yn un o erddi ffurfiol pwysicaf y 18fed ganrif sydd wedi goroesi ym Mhrydain, â choed ffrwythau prin, camlas, pwll a pharterre Fictoraidd. Ar ben y gamlas saif y gatiau a’r rheiliau a wnaed ar gyfer Parc Stansty gan y brodyr Davies, gofaint haearn o’r Bers gerllaw.

Ymweld

Mae Erddig yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ac fe’i hagorwyd i’r cyhoedd ar 27 Mehefin 1977. Mae ei barc, a osodwyd gan William Emes, a’i erddi yn Radd I, ac mae tua chant o fathau o eiddew yn tyfu yma yn Gasgliad Planhigion Cenedlaethol.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf