
Hanes Cymru / Brenhinoedd a thywysogion
tua 550–580
Brenhinoedd a thywysogion Efrog
Y deyrnas Frythonig o gwmpas Efrog, a gofir yn yr annalau a’r chwedlau Cymraeg.
Llun: Caer Rufeinig Tomen y Mur o’r awyr, a’r domen Normanaidd ddiweddarach o fewn ei rhagfuriau · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Efrog: o Eboracum, enw Rhufeinig Caerefrog, ‘lle’r ywen’ yn ôl pob tebyg
Efrog oedd teyrnas y Brythoniaid o gwmpas hen ddinas Rufeinig Caer Efrog. Meibion Eliffer Gosgorddfawr oedd ei brenhinoedd, ymhlith Gwŷr y Gogledd yn yr achau Cymraeg.
Mae’r Annales Cambriae yn cofnodi cwymp ei dau frenin yn 580, ac wedi hynny aeth y wlad i’r Eingl.
Caer Efrog
Sefydlwyd Efrog yn 71 OC, pan gododd Cerialis a’r Nawfed Lleng gaer uwchben afon Ouse. Ceir y cofnod hynaf o’i henw, Eburaci, ar lechen ysgrifennu o Vindolanda o tua 95 hyd 104, ac yn Efrog y cyhoeddodd y milwyr Gystennin Fawr yn ymerawdwr. Rhestra’r Historia Brittonum, a ysgrifennwyd tua 830, Gaer Efrog ymhlith dinasoedd Prydain, ac mae’r enw’n fyw yn y storïau Cymraeg: Peredur fab Efrog yw arwr un o storïau Cymraeg y ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg.FfynhonnellEbrauc ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd Efrog yn 71 OC, pan gododd Cerialis a’r Nawfed Lleng gaer uwchben afon Ouse; ceir y cofnod cynharaf o’i henw, Eburaci, ar lechen ysgrifennu o Vindolanda o tua 95–104; cyhoeddwyd Cystennin Fawr yn ymerawdwr yno gan y milwyr; rhestra’r Historia Brittonum, tua 830, Gaer Efrog ymhlith dinasoedd Prydain; Peredur fab Efrog yw arwr stori Gymraeg o’r 12fed neu’r 13eg ganrif, ac enw ei dad yn ffurf arall ar Ebrauc.
Y rheolwyr, yn eu trefn
Peredur ab Eliffer
Brenin Efrog gyda’i frawd Gwrgi. Cofia traddodiad Cymru’r enw Peredur fel arwr y chwedl Peredur fab Efrog.
Peredur ab ElifferGwrgi ab Eliffer
Dyddiadau bras yw’r rhai a nodir ‘tua’. I’r brenhinoedd cynharaf, yr hen achau brenhinol a siarteri Llyfr Llandaf yw’r prif dystion, ac amcangyfrif yw eu dyddiadau. Lle rhannodd brenhinoedd deyrnas, rhestrir y ddau.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

