David Lloyd George
Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd George

Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol
1890
Mae David Lloyd George, yn 27 oed, yn ennill Bwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais. Mae’n dal y sedd am 55 mlynedd.
Llun: Cerflun David Lloyd George ar y Maes, Caernarfon · Dawnswraig, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ar 10 Ebrill 1890 enillodd David Lloyd George Fwrdeistrefi Caernarfon i’r Rhyddfrydwyr o ddeunaw pleidlais, 1,963 i 1,945. Roedd yn 27 oed, a chadwodd y sedd hyd 1945.Ffynonellau1890 Caernarvon Boroughs by-election ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i cynhaliwyd ar 10 Ebrill 1890 wedi marw’r aelod Ceidwadol Edmund Swetenham; David Lloyd George (Rhyddfrydwr) 1,963 o bleidleisiau, Hugh Ellis-Nanney (Ceidwadwr) 1,945: mwyafrif o 18; roedd Lloyd George yn 27 oed, a chadwodd y sedd hyd 1945.Lloyd George, David (1863–1945), first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur CymreigFe’i hetholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ym mis Ebrill 1890 â mwyafrif o 18; ymgyrchodd dros Gymru Fydd; arweiniodd y gwrthwynebiad i Fesur Addysg Balfour yn 1902, ac yng Nghymru dechreuodd y polisi pan wrthododd y cynghorau sir weinyddu’r Ddeddf; fel Canghellor o 1908 llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriad ei Gyllideb yn 1909 oedd talu am ddiwygio cymdeithasol; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchlaw afon Dwyfor.
| Dyddiad | 10 Ebrill 1890 |
|---|---|
| Sedd | Bwrdeistrefi Caernarfon |
| Pleidleisiau | 1,963 i 1,945, mwyafrif o 18 |
| Aelod am | 55 mlynedd, hyd 1945 |
Fe’i ganed ym Manceinion ar 17 Ionawr 1863 i rieni o Gymry. Pan fu farw ei dad, daeth ei fam â’r teulu adref i Lanystumdwy, a’i brawd hi, Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, fu’r dylanwad mawr ar y bachgen.FfynhonnellDavid Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 17 Ionawr 1863 yn Chorlton-on-Medlock, Manceinion, i rieni o Gymry; wedi marw ei dad aeth ei fam â’r teulu adref i Lanystumdwy, lle bu ei brawd Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad mawr ar ei nai; cymhwysodd yn gyfreithiwr yn 1884 ac agor ei bractis ei hun yn 1885; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888; enillodd Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 a chadw’r sedd hyd 1945; roedd yn un o arweinwyr Cymru Fydd; Canghellor y Trysorlys 1908–1915 a Phrif Weinidog 1916–1922; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 ac fe’i claddwyd yno.
Cymhwysodd yn gyfreithiwr yn 1884 ac agor ei bractis ei hun y flwyddyn wedyn. Ym mis Ionawr 1888 priododd Margaret Owen.FfynhonnellDavid Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 17 Ionawr 1863 yn Chorlton-on-Medlock, Manceinion, i rieni o Gymry; wedi marw ei dad aeth ei fam â’r teulu adref i Lanystumdwy, lle bu ei brawd Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad mawr ar ei nai; cymhwysodd yn gyfreithiwr yn 1884 ac agor ei bractis ei hun yn 1885; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888; enillodd Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 a chadw’r sedd hyd 1945; roedd yn un o arweinwyr Cymru Fydd; Canghellor y Trysorlys 1908–1915 a Phrif Weinidog 1916–1922; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 ac fe’i claddwyd yno.

Daeth y sedd yn wag pan fu farw ei haelod Ceidwadol, Edmund Swetenham. Yn erbyn Hugh Ellis-Nanney, cipiodd Lloyd George hi o ddeunaw pleidlais.Ffynhonnell1890 Caernarvon Boroughs by-election ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i cynhaliwyd ar 10 Ebrill 1890 wedi marw’r aelod Ceidwadol Edmund Swetenham; David Lloyd George (Rhyddfrydwr) 1,963 o bleidleisiau, Hugh Ellis-Nanney (Ceidwadwr) 1,945: mwyafrif o 18; roedd Lloyd George yn 27 oed, a chadwodd y sedd hyd 1945.
Ymgyrchodd dros Gymru Fydd a daeth yn un o’i harweinwyr.FfynonellauDavid Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 17 Ionawr 1863 yn Chorlton-on-Medlock, Manceinion, i rieni o Gymry; wedi marw ei dad aeth ei fam â’r teulu adref i Lanystumdwy, lle bu ei brawd Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad mawr ar ei nai; cymhwysodd yn gyfreithiwr yn 1884 ac agor ei bractis ei hun yn 1885; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888; enillodd Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 a chadw’r sedd hyd 1945; roedd yn un o arweinwyr Cymru Fydd; Canghellor y Trysorlys 1908–1915 a Phrif Weinidog 1916–1922; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 ac fe’i claddwyd yno.Lloyd George, David (1863–1945), first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur CymreigFe’i hetholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ym mis Ebrill 1890 â mwyafrif o 18; ymgyrchodd dros Gymru Fydd; arweiniodd y gwrthwynebiad i Fesur Addysg Balfour yn 1902, ac yng Nghymru dechreuodd y polisi pan wrthododd y cynghorau sir weinyddu’r Ddeddf; fel Canghellor o 1908 llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriad ei Gyllideb yn 1909 oedd talu am ddiwygio cymdeithasol; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchlaw afon Dwyfor.
Bu’n Ganghellor y Trysorlys o 1908 hyd 1915 ac yn Brif Weinidog o 1916 hyd 1922, ac roedd yn dal yn aelod dros Fwrdeistrefi Caernarfon yn 1945.FfynhonnellDavid Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 17 Ionawr 1863 yn Chorlton-on-Medlock, Manceinion, i rieni o Gymry; wedi marw ei dad aeth ei fam â’r teulu adref i Lanystumdwy, lle bu ei brawd Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad mawr ar ei nai; cymhwysodd yn gyfreithiwr yn 1884 ac agor ei bractis ei hun yn 1885; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888; enillodd Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 a chadw’r sedd hyd 1945; roedd yn un o arweinwyr Cymru Fydd; Canghellor y Trysorlys 1908–1915 a Phrif Weinidog 1916–1922; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 ac fe’i claddwyd yno.
Bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchlaw afon Dwyfor.FfynhonnellLloyd George, David (1863–1945), first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur CymreigFe’i hetholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ym mis Ebrill 1890 â mwyafrif o 18; ymgyrchodd dros Gymru Fydd; arweiniodd y gwrthwynebiad i Fesur Addysg Balfour yn 1902, ac yng Nghymru dechreuodd y polisi pan wrthododd y cynghorau sir weinyddu’r Ddeddf; fel Canghellor o 1908 llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriad ei Gyllideb yn 1909 oedd talu am ddiwygio cymdeithasol; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchlaw afon Dwyfor.

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeMae Deddf Addysg Ganolraddol Cymru yn creu ysgolion uwchradd sirol, flynyddoedd cyn bod gan Loegr drefn debyg.
Ysgolion i bob sirMae David Davies, Llandinam, a’r perchnogion glo yn agor Dociau’r Barri. Erbyn 1913 y Barri yw porthladd glo prysuraf y byd.
Agor Dociau’r BarriMae’r cyfrifiad yn holi am iaith am y tro cyntaf: mae mwy na hanner pobl Cymru yn siarad Cymraeg.
Y Gymraeg yn y cyfrifiadMae colegau Aberystwyth, Bangor a Chaerdydd yn uno i ffurfio prifysgol genedlaethol, a dalwyd yn rhannol gan gasgliadau’r capeli.
Prifysgol CymruYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf