David Davies, Llandinam
Top Sawyer (wedi’i gofnodi)Mab llifiwr o Landinam a adeiladodd reilffyrdd ar draws canolbarth Cymru, suddo pyllau cyfoethocaf y Rhondda ac adeiladu Dociau’r Barri.
David Davies, Llandinam
Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol
18 Gorffennaf 1889
Mae David Davies, Llandinam, a’r perchnogion glo yn agor Dociau’r Barri. Erbyn 1913 y Barri yw porthladd glo prysuraf y byd.
Llun: Dociau’r Barri, tua 1905 · Martin Ridley Collection, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ar 18 Gorffennaf 1889 agorodd Dociau’r Barri o flaen tua 2,000 o westeion, a’r SS Arno oedd y llong gyntaf i mewn. Erbyn 1913 y Barri oedd porthladd glo prysuraf y byd.FfynonellauBarry Docks ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i codwyd am fod perchnogion y glo’n cael Dociau Bute yng Nghaerdydd yn orlawn ac yn ddrud, gydag oedi a ffioedd uchel; pasiwyd Deddf Doc a Rheilffyrdd y Barri ym mis Awst 1884, a thorrwyd y dywarchen gyntaf ar 14 Tachwedd 1884; gollyngwyd dŵr i mewn ar 29 Mehefin 1889 ac agorodd y doc ar 18 Gorffennaf 1889 o flaen tua 2,000 o westeion, y llong SS Arno’n gyntaf i mewn; cysylltai 27 milltir o reilffordd ef â’r maes glo; yn 1913 allforiodd 11.05 miliwn tunnell o lo, porthladd glo prysuraf y byd; unodd yr argae a’r sarn a godwyd i’r dociau Ynys y Barri â’r tir mawr.Barry Docks ↗Wikipedia, yn dyfynnu W. Minchinton (2013) ac eraill (Saesneg)Daeth y dŵr i mewn gyntaf 29 Mehefin 1889, agorwyd 18 Gorffennaf 1889, dan arweiniad David Davies a John Cory; yn 1913 allforiodd y Barri 11.05 miliwn tunnell a hi oedd porthladd glo prysuraf y byd, o flaen 10.6 miliwn Caerdydd.
| Agorwyd | 18 Gorffennaf 1889 |
|---|---|
| Hyrwyddwyd gan | David Davies o Landinam a John Cory |
| Rheilffordd | 27 milltir i’r maes glo |
| 1913 | 11.05 miliwn tunnell o lo |
Roedd perchnogion y glo’n cael Dociau Bute yng Nghaerdydd yn orlawn ac yn ddrud, gydag oedi a ffioedd uchel. Pasiwyd Deddf Doc a Rheilffyrdd y Barri ym mis Awst 1884, a thorrwyd y dywarchen gyntaf ar 14 Tachwedd 1884.FfynhonnellBarry Docks ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i codwyd am fod perchnogion y glo’n cael Dociau Bute yng Nghaerdydd yn orlawn ac yn ddrud, gydag oedi a ffioedd uchel; pasiwyd Deddf Doc a Rheilffyrdd y Barri ym mis Awst 1884, a thorrwyd y dywarchen gyntaf ar 14 Tachwedd 1884; gollyngwyd dŵr i mewn ar 29 Mehefin 1889 ac agorodd y doc ar 18 Gorffennaf 1889 o flaen tua 2,000 o westeion, y llong SS Arno’n gyntaf i mewn; cysylltai 27 milltir o reilffordd ef â’r maes glo; yn 1913 allforiodd 11.05 miliwn tunnell o lo, porthladd glo prysuraf y byd; unodd yr argae a’r sarn a godwyd i’r dociau Ynys y Barri â’r tir mawr.
Prif hyrwyddwr y doc oedd David Davies o Landinam, a adawodd yr ysgol yn un ar ddeg ac a alwai ei hun yn “top sawyer”. Roedd wedi codi rheilffyrdd ar draws canolbarth Cymru a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy yn y Rhondda, ac wedi brwydr galed yn y Senedd gorffennwyd ei ddoc, a’i reilffordd o’r Rhondda, yn 1889.FfynhonnellDavies, David, Llandinam (1818–1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed yn Llandinam ar 18 Rhagfyr 1818, yr hynaf o naw; gadawodd yr ysgol yn un ar ddeg i ffermio a llifio coed, a galwai ei hun yn “top sawyer”; o 1846 adeiladodd bontydd a rheilffyrdd, yn eu plith lein Llanidloes a’r Drenewydd a’r lein o’r Drenewydd i Fachynlleth; yn 1864 cymerodd brydles lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy, a dilynodd yr Ocean Coal Company yn 1887; hyrwyddodd y doc yn y Barri, gyda rheilffordd o’r Rhondda, ac wedi brwydr galed yn y Senedd fe’i gorffennwyd yn 1889; bu’n drysorydd y coleg yn Aberystwyth o 1875 hyd 1887 ac yn AS Aberteifi; bu farw ar 20 Gorffennaf 1890.

Gollyngwyd dŵr i’r doc ar 29 Mehefin 1889. Yn 1913 allforiodd y Barri 11.05 miliwn tunnell o lo, o flaen 10.6 miliwn Caerdydd.FfynonellauBarry Docks ↗Wikipedia, yn dyfynnu W. Minchinton (2013) ac eraill (Saesneg)Daeth y dŵr i mewn gyntaf 29 Mehefin 1889, agorwyd 18 Gorffennaf 1889, dan arweiniad David Davies a John Cory; yn 1913 allforiodd y Barri 11.05 miliwn tunnell a hi oedd porthladd glo prysuraf y byd, o flaen 10.6 miliwn Caerdydd.Barry Docks ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i codwyd am fod perchnogion y glo’n cael Dociau Bute yng Nghaerdydd yn orlawn ac yn ddrud, gydag oedi a ffioedd uchel; pasiwyd Deddf Doc a Rheilffyrdd y Barri ym mis Awst 1884, a thorrwyd y dywarchen gyntaf ar 14 Tachwedd 1884; gollyngwyd dŵr i mewn ar 29 Mehefin 1889 ac agorodd y doc ar 18 Gorffennaf 1889 o flaen tua 2,000 o westeion, y llong SS Arno’n gyntaf i mewn; cysylltai 27 milltir o reilffordd ef â’r maes glo; yn 1913 allforiodd 11.05 miliwn tunnell o lo, porthladd glo prysuraf y byd; unodd yr argae a’r sarn a godwyd i’r dociau Ynys y Barri â’r tir mawr.

Unodd yr argae a’r sarn a godwyd i’r dociau Ynys y Barri â’r tir mawr.FfynhonnellBarry Docks ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i codwyd am fod perchnogion y glo’n cael Dociau Bute yng Nghaerdydd yn orlawn ac yn ddrud, gydag oedi a ffioedd uchel; pasiwyd Deddf Doc a Rheilffyrdd y Barri ym mis Awst 1884, a thorrwyd y dywarchen gyntaf ar 14 Tachwedd 1884; gollyngwyd dŵr i mewn ar 29 Mehefin 1889 ac agorodd y doc ar 18 Gorffennaf 1889 o flaen tua 2,000 o westeion, y llong SS Arno’n gyntaf i mewn; cysylltai 27 milltir o reilffordd ef â’r maes glo; yn 1913 allforiodd 11.05 miliwn tunnell o lo, porthladd glo prysuraf y byd; unodd yr argae a’r sarn a godwyd i’r dociau Ynys y Barri â’r tir mawr.

Ffynonellau a darllen pellach
Mab llifiwr o Landinam a adeiladodd reilffyrdd ar draws canolbarth Cymru, suddo pyllau cyfoethocaf y Rhondda ac adeiladu Dociau’r Barri.
David Davies, LlandinamMae’r Gyfnewidfa Lo yn agor yn Sgwâr Mount Stuart, Caerdydd. Ar ei llawr masnachu y pennir pris glo’r byd.
Agor y Gyfnewidfa LoMae Deddf Addysg Ganolraddol Cymru yn creu ysgolion uwchradd sirol, flynyddoedd cyn bod gan Loegr drefn debyg.
Ysgolion i bob sirMae David Lloyd George, yn 27 oed, yn ennill Bwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais. Mae’n dal y sedd am 55 mlynedd.
Ethol Lloyd GeorgeMae’r cyfrifiad yn holi am iaith am y tro cyntaf: mae mwy na hanner pobl Cymru yn siarad Cymraeg.
Y Gymraeg yn y cyfrifiadYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf