Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

18 Gorffennaf 1889

Agor Dociau’r Barri

Mae David Davies, Llandinam, a’r perchnogion glo yn agor Dociau’r Barri. Erbyn 1913 y Barri yw porthladd glo prysuraf y byd.

Llun: Dociau’r Barri, tua 1905 · Martin Ridley Collection, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 18 Gorffennaf 1889 agorodd Dociau’r Barri o flaen tua 2,000 o westeion, a’r SS Arno oedd y llong gyntaf i mewn. Erbyn 1913 y Barri oedd porthladd glo prysuraf y byd.

Agorwyd18 Gorffennaf 1889
Hyrwyddwyd ganDavid Davies o Landinam a John Cory
Rheilffordd27 milltir i’r maes glo
191311.05 miliwn tunnell o lo

Pam y Barri#

Roedd perchnogion y glo’n cael Dociau Bute yng Nghaerdydd yn orlawn ac yn ddrud, gydag oedi a ffioedd uchel. Pasiwyd Deddf Doc a Rheilffyrdd y Barri ym mis Awst 1884, a thorrwyd y dywarchen gyntaf ar 14 Tachwedd 1884.

Top sawyer Llandinam#

Prif hyrwyddwr y doc oedd David Davies o Landinam, a adawodd yr ysgol yn un ar ddeg ac a alwai ei hun yn “top sawyer”. Roedd wedi codi rheilffyrdd ar draws canolbarth Cymru a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy yn y Rhondda, ac wedi brwydr galed yn y Senedd gorffennwyd ei ddoc, a’i reilffordd o’r Rhondda, yn 1889.

Cerflun David Davies yn Llandinam
Cerflun David Davies yn Llandinam · Llun: Percy Benzie Abery, CC0, Wikimedia Commons

Porthladd glo prysuraf y byd#

Gollyngwyd dŵr i’r doc ar 29 Mehefin 1889. Yn 1913 allforiodd y Barri 11.05 miliwn tunnell o lo, o flaen 10.6 miliwn Caerdydd.

Swyddfeydd Doc y Barri
Swyddfeydd Doc y Barri · Llun: Alex Liivet, CC0, Wikimedia Commons

Unodd yr argae a’r sarn a godwyd i’r dociau Ynys y Barri â’r tir mawr.

Ynys y Barri a’r dociau o’r awyr, 2024
Ynys y Barri a’r dociau o’r awyr, 2024 · Llun: Llywelyn2000, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

1818–1890

David Davies, Llandinam

Top Sawyer (wedi’i gofnodi)

Mab llifiwr o Landinam a adeiladodd reilffyrdd ar draws canolbarth Cymru, suddo pyllau cyfoethocaf y Rhondda ac adeiladu Dociau’r Barri.

David Davies, Llandinam

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Agor y Gyfnewidfa Lo

    Mae’r Gyfnewidfa Lo yn agor yn Sgwâr Mount Stuart, Caerdydd. Ar ei llawr masnachu y pennir pris glo’r byd.

    Agor y Gyfnewidfa Lo
  2. Ysgolion i bob sir

    Mae Deddf Addysg Ganolraddol Cymru yn creu ysgolion uwchradd sirol, flynyddoedd cyn bod gan Loegr drefn debyg.

    Ysgolion i bob sir
  3. Ethol Lloyd George

    Mae David Lloyd George, yn 27 oed, yn ennill Bwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais. Mae’n dal y sedd am 55 mlynedd.

    Ethol Lloyd George
  4. Y Gymraeg yn y cyfrifiad

    Mae’r cyfrifiad yn holi am iaith am y tro cyntaf: mae mwy na hanner pobl Cymru yn siarad Cymraeg.

    Y Gymraeg yn y cyfrifiad

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf