Griffith Jones
Llanddowror (wedi’i gofnodi)Dysgodd ei ysgolion cylchynol gyfran helaeth o bobl Cymru i ddarllen, a hynny yn Gymraeg.
Griffith Jones

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad
1731
Mae Griffith Jones yn dechrau ysgolion sy’n symud o blwyf i blwyf, gan ddysgu miloedd lawer i ddarllen Cymraeg.
Llun: Griffith Jones, Llanddowror · Contemporary portrait, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1731 dechreuodd Griffith Jones, rheithor Llanddowror yn Sir Gaerfyrddin, ei ysgolion cylchynol. Dysgasant bobl Cymru i ddarllen, yn Gymraeg, iaith y bobl.FfynhonnellGriffith Jones (priest) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1683 neu 1684 ym Mhenboyr, Sir Gaerfyrddin; rheithor Llanddowror o 1716; yn 1731 dechreuodd yr ysgolion cylchynol, pob un yn aros tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen; roedd yr addysg yn Gymraeg, iaith y bobl; erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt; cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd ei marw yn 1779; trwy ei bregethu y troes Daniel Rowland; bu farw yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror.
| Dechreuwyd | 1731 |
|---|---|
| Sylfaenydd | Griffith Jones, Llanddowror |
| Dysgwyd i ddarllen | Dros 200,000 erbyn 1761 |
Arhosai pob ysgol tua thri mis mewn un lle, yna symud ymlaen i’r plwyf nesaf. Dysgai ei disgyblion ddarllen y Beibl a chatecism yr Eglwys.FfynhonnellGriffith Jones (priest) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1683 neu 1684 ym Mhenboyr, Sir Gaerfyrddin; rheithor Llanddowror o 1716; yn 1731 dechreuodd yr ysgolion cylchynol, pob un yn aros tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen; roedd yr addysg yn Gymraeg, iaith y bobl; erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt; cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd ei marw yn 1779; trwy ei bregethu y troes Daniel Rowland; bu farw yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror.
Erbyn marw Griffith Jones yn 1761, roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen yn ei ysgolion. Cariodd ei gyfeilles Bridget Bevan, Madam Bevan o Dalacharn, hwy ymlaen hyd ei marw hithau yn 1779.FfynhonnellGriffith Jones (priest) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1683 neu 1684 ym Mhenboyr, Sir Gaerfyrddin; rheithor Llanddowror o 1716; yn 1731 dechreuodd yr ysgolion cylchynol, pob un yn aros tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen; roedd yr addysg yn Gymraeg, iaith y bobl; erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt; cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd ei marw yn 1779; trwy ei bregethu y troes Daniel Rowland; bu farw yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror.

Ganed Jones ym Mhenboyr yn Sir Gaerfyrddin yn 1683 neu 1684 a daeth yn rheithor Llanddowror yn 1716, lle arhosodd ar hyd ei oes waith. Trwy ei bregethu y daeth Daniel Rowland i’r ffydd, ac fe’i hystyrir yn aml yn rhagflaenydd y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru.FfynhonnellGriffith Jones (priest) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1683 neu 1684 ym Mhenboyr, Sir Gaerfyrddin; rheithor Llanddowror o 1716; yn 1731 dechreuodd yr ysgolion cylchynol, pob un yn aros tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen; roedd yr addysg yn Gymraeg, iaith y bobl; erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt; cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd ei marw yn 1779; trwy ei bregethu y troes Daniel Rowland; bu farw yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror.
Bu farw yng nghartref Madam Bevan yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn eglwys Llanddowror.FfynhonnellGriffith Jones (priest) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1683 neu 1684 ym Mhenboyr, Sir Gaerfyrddin; rheithor Llanddowror o 1716; yn 1731 dechreuodd yr ysgolion cylchynol, pob un yn aros tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen; roedd yr addysg yn Gymraeg, iaith y bobl; erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt; cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd ei marw yn 1779; trwy ei bregethu y troes Daniel Rowland; bu farw yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror.
Ffynonellau a darllen pellach
Dysgodd ei ysgolion cylchynol gyfran helaeth o bobl Cymru i ddarllen, a hynny yn Gymraeg.
Griffith JonesMae Elihu Yale, yr hanai ei deulu o ardal Llandegla, yn rhoi llyfrau a nwyddau i goleg yn Connecticut, sy’n cymryd ei enw. Fe’i claddwyd yn Wrecsam.
YaleMae Bartholomew Roberts o Gasnewydd Bach, Barti Ddu, yn dod yn gapten ar long fôr-ladron ac yn dod yn fôr-leidr mwyaf llwyddiannus ei oes, gan gipio dros 400 o longau.
Barti DduMae Hywel Harris a Daniel Rowland yn cychwyn mudiad sy’n ail-lunio crefydd, cerddoriaeth a gwleidyddiaeth Cymru.
Y diwygiad MethodistaiddMae William Williams, Pantycelyn, yn cyhoeddi ei emynau cyntaf. Aeth ymlaen i ysgrifennu tua 900, yn eu plith Arglwydd, arwain trwy’r anialwch.
Emynau cyntaf PantycelynYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf