Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad

1731

Yr ysgolion cylchynol

Mae Griffith Jones yn dechrau ysgolion sy’n symud o blwyf i blwyf, gan ddysgu miloedd lawer i ddarllen Cymraeg.

Llun: Griffith Jones, Llanddowror · Contemporary portrait, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1731 dechreuodd Griffith Jones, rheithor Llanddowror yn Sir Gaerfyrddin, ei ysgolion cylchynol. Dysgasant bobl Cymru i ddarllen, yn Gymraeg, iaith y bobl.

Dechreuwyd1731
SylfaenyddGriffith Jones, Llanddowror
Dysgwyd i ddarllenDros 200,000 erbyn 1761

Ysgolion a symudai#

Arhosai pob ysgol tua thri mis mewn un lle, yna symud ymlaen i’r plwyf nesaf. Dysgai ei disgyblion ddarllen y Beibl a chatecism yr Eglwys.

Cenedl a allai ddarllen#

Erbyn marw Griffith Jones yn 1761, roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen yn ei ysgolion. Cariodd ei gyfeilles Bridget Bevan, Madam Bevan o Dalacharn, hwy ymlaen hyd ei marw hithau yn 1779.

Eglwys Llanddowror a’r gofeb i Griffith Jones, mewn darlun o 1895
Eglwys Llanddowror a’r gofeb i Griffith Jones, mewn darlun o 1895 · Llun: John Morgan Jones, Public domain, Wikimedia Commons

Griffith Jones#

Ganed Jones ym Mhenboyr yn Sir Gaerfyrddin yn 1683 neu 1684 a daeth yn rheithor Llanddowror yn 1716, lle arhosodd ar hyd ei oes waith. Trwy ei bregethu y daeth Daniel Rowland i’r ffydd, ac fe’i hystyrir yn aml yn rhagflaenydd y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru.

Bu farw yng nghartref Madam Bevan yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn eglwys Llanddowror.

Y bobl

1683–1761

Griffith Jones

Llanddowror (wedi’i gofnodi)

Dysgodd ei ysgolion cylchynol gyfran helaeth o bobl Cymru i ddarllen, a hynny yn Gymraeg.

Griffith Jones

Cyn ac wedyn

  1. Yale

    Mae Elihu Yale, yr hanai ei deulu o ardal Llandegla, yn rhoi llyfrau a nwyddau i goleg yn Connecticut, sy’n cymryd ei enw. Fe’i claddwyd yn Wrecsam.

    Yale
  2. Barti Ddu

    Mae Bartholomew Roberts o Gasnewydd Bach, Barti Ddu, yn dod yn gapten ar long fôr-ladron ac yn dod yn fôr-leidr mwyaf llwyddiannus ei oes, gan gipio dros 400 o longau.

    Barti Ddu
  3. Y diwygiad Methodistaidd

    Mae Hywel Harris a Daniel Rowland yn cychwyn mudiad sy’n ail-lunio crefydd, cerddoriaeth a gwleidyddiaeth Cymru.

    Y diwygiad Methodistaidd
  4. Emynau cyntaf Pantycelyn

    Mae William Williams, Pantycelyn, yn cyhoeddi ei emynau cyntaf. Aeth ymlaen i ysgrifennu tua 900, yn eu plith Arglwydd, arwain trwy’r anialwch.

    Emynau cyntaf Pantycelyn

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf