Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad

c. 1785

Ysgolion Thomas Charles

Mae Thomas Charles o’r Bala yn dechrau ei ysgolion cylchynol a’i ysgolion Sul, sy’n dysgu cenedl gyfan, hen ac ifanc, i ddarllen Cymraeg.

Llun: Thomas Charles o’r Bala, o baentiad yn y Llyfrgell Genedlaethol · William Roos, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

O’i gartref yn y Bala yn y 1780au anfonodd Thomas Charles athrawon teithiol allan. Dysgodd ei ysgolion, a’r ysgolion Sul a dyfodd ohonynt, genedl gyfan, hen ac ifanc, i ddarllen.

DechreuoddY 1780au, yn y Bala
SylfaenyddThomas Charles o’r Bala
Arweiniodd atY Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor, 1804

Thomas Charles#

Ganed Charles ar 14 Hydref 1755, yn Longmoor yn Llanfihangel Abercywyn, Sir Gaerfyrddin, yn ôl pob tebyg. Aeth i’r ysgol yn Llanddowror a Chaerfyrddin ac yna i Goleg Iesu, Rhydychen, a bu’n gurad yng Ngwlad yr Haf hyd 1783.

Y flwyddyn honno priododd Sally Jones o’r Bala, ac ar 2 Gorffennaf 1784 ymunodd â seiat y Methodistiaid yno. Y Bala fu ei gartref am weddill ei oes.

Athrawon a deithiai#

Hyfforddodd Charles athrawon a arhosai chwech i naw mis mewn lle, yn dysgu’r bobl i ddarllen a gwirioneddau’r ffydd. Ymhen amser gwnaeth i’r ysgolion gyfarfod ar y Sul, ac er nad ef a sefydlodd yr ysgolion Sul, rhoddodd sylfaen gadarn iddynt.

Cerflun Thomas Charles yn y Bala
Cerflun Thomas Charles yn y Bala · Llun: Eirian Evans, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Mary Jones a’r Beibl#

Yn 1800 cerddodd Mary Jones, merch bymtheg oed, 26 milltir o’i chartref i’r Bala i gael un o’i Feiblau Cymraeg. Yn 1802 pleidiodd Charles am fwy o Feiblau Cymraeg, ac o’r apêl honno y daeth y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor, a sefydlwyd ar 7 Mawrth 1804.

Rhoddodd hefyd i Gymru ei Eiriadur Ysgrythyrol, o 1805. Bu farw ar 5 Hydref 1814 ac mae’n gorwedd yn Llanycil, ger Llyn Tegid.

Eglwys Llanycil ger Llyn Tegid, lle gorwedd Thomas Charles
Eglwys Llanycil ger Llyn Tegid, lle gorwedd Thomas Charles · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Lle digwyddodd

Y bobl

1755–1814

Thomas Charles o’r Bala

Y Bala (wedi’i gofnodi)

Arweinydd Methodistaidd y Bala a adeiladodd ysgolion Sul Cymru ac a helpodd i sefydlu Cymdeithas y Beibl wedi i Mary Jones gerdded ato am Feibl.

Thomas Charles o’r Bala

Cyn ac wedyn

  1. Agor chwarel y Penrhyn yng Nghaebraichycafn

    Mae Richard Pennant yn cymryd chwareli llechi ei ystad i’w ddwylo ei hun ac yn agor chwarel newydd uwchben y Fethesda a fyddai, a hi’n fuan y fwyaf yn y byd.

    Agor chwarel y Penrhyn yng Nghaebraichycafn
  2. Yr Hafod

    Mae Thomas Johnes yn dechrau plannu miliynau o goed a chreu llwybrau o amgylch ei blasty yn yr Hafod yn nyffryn Ystwyth.

    Yr Hafod
  3. Eisteddfod Corwen

    Mae Cymdeithas y Gwyneddigion yn cynnal eisteddfod agored yng Nghorwen, dechrau’r eisteddfod fodern.

    Eisteddfod Corwen
  4. Yr Orsedd gyntaf

    Mae Iolo Morganwg yn cynnal seremoni beirdd ar Fryn y Briallu yn Llundain. Yn ddiweddarach daw ei seremoni’n galon yr Eisteddfod Genedlaethol.

    Yr Orsedd gyntaf

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf