Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad

c. 1783

Yr Hafod

Mae Thomas Johnes yn dechrau plannu miliynau o goed a chreu llwybrau o amgylch ei blasty yn yr Hafod yn nyffryn Ystwyth.

Llun: Coed yr Hafod, gan John Warwick Smith, 1795 · John Warwick Smith, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

O’r 1780au gwnaeth Thomas Johnes ei ystad yn yr Hafod, yn nyffryn Ystwyth yng Ngheredigion, yn arddangosfa o syniad y Pictiwrésg am dirwedd. Yn ei amser plannwyd tua thair miliwn o goed yno.

Codi’r plasty1785
Ei greawdwrThomas Johnes (1748–1816)
Coed a blannwydTua thair miliwn

Plasty yn y bryniau#

Yn 1785 cododd Johnes blasty newydd yn yr arddull Gothig, wedi’i gynllunio gan Thomas Baldwin o Gaerfaddon.

Plas yr Hafod yn 1809, acwatint gan J. C. Stadler
Plas yr Hafod yn 1809, acwatint gan J. C. Stadler · Llun: J. C. Stadler after John Smith, CC0, Wikimedia Commons

Tair miliwn o goed#

Plannwyd tua thair miliwn o goed ar yr ystad yn ei amser. O’r 80,000 o goed llarwydd a blannodd ym mis Ebrill 1796, dim ond 200 a fu farw.

Thomas Johnes o’r Hafod, gan Thomas Stothard
Thomas Johnes o’r Hafod, gan Thomas Stothard · Llun: Thomas Stothard, Public domain, Wikimedia Commons

Tân ac ailgodi#

Ar 13 Mawrth 1807 dinistriodd tân y plasty a’i lyfrgell. Ailgododd Baldwin ef. Tynnwyd y tŷ i lawr yn 1958, ond mae’r tir yn byw.

Heddiw mae tua 200 hectar o ddyffryn Ystwyth yng ngofal Cyfoeth Naturiol Cymru gydag Ymddiriedolaeth yr Hafod, tirwedd Gradd I gyda llwybrau wedi’u marcio.

Ceunant yr Ystwyth yn ystad yr Hafod
Ceunant yr Ystwyth yn ystad yr Hafod · Llun: Nigel Brown, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Cyn ac wedyn

  1. Richard Price a rhyddid

    Mae Richard Price o Langeinwyr yn cyhoeddi Observations on the Nature of Civil Liberty o blaid yr Americanwyr. Gwerthir trigain mil o gopïau.

    Richard Price a rhyddid
  2. Agor chwarel y Penrhyn yng Nghaebraichycafn

    Mae Richard Pennant yn cymryd chwareli llechi ei ystad i’w ddwylo ei hun ac yn agor chwarel newydd uwchben y Fethesda a fyddai, a hi’n fuan y fwyaf yn y byd.

    Agor chwarel y Penrhyn yng Nghaebraichycafn
  3. Ysgolion Thomas Charles

    Mae Thomas Charles o’r Bala yn dechrau ei ysgolion cylchynol a’i ysgolion Sul, sy’n dysgu cenedl gyfan, hen ac ifanc, i ddarllen Cymraeg.

    Ysgolion Thomas Charles
  4. Eisteddfod Corwen

    Mae Cymdeithas y Gwyneddigion yn cynnal eisteddfod agored yng Nghorwen, dechrau’r eisteddfod fodern.

    Eisteddfod Corwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf