Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

b. 1961

Simon Weston

Milwr o’r Gwarchodlu Cymreig, o Nelson, a oroesodd losgiadau ofnadwy ar y Sir Galahad yn Rhyfel y Falklands yn 1982, ac sydd wedi ysbrydoli miliynau â’i ddewrder a’i waith elusennol.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
b. 1961 (wedi’i gofnodi) Arwr y Falklands Cymru’r Ugeinfed Ganrif Arwyr gwerin
Simon Weston
Simon Weston · Llun: Wikimedia Commons · Phil Guest, CC BY-SA 2.0

Roedd Simon Weston o Nelson yn filwr ifanc yn y Gwarchodlu Cymreig a losgwyd yn ddifrifol pan fomiwyd y Sir Galahad yn Rhyfel y Falklands yn 1982. Drwy flynyddoedd o lawdriniaethau ailadeiladodd ei fywyd, ac mae wedi’i roi i eraill: codi arian i blant â llosgiadau, sefydlu elusen ieuenctid a hyrwyddo gofal cyn-filwyr.

Ganed8 Awst 1961; o Nelson, ger Caerffili
CatrawdY Gwarchodlu Cymreig, o 1978
MedalauMedal Gwasanaeth Cyffredinol; Medal De’r Iwerydd
AnrhydeddauOBE 1992; Rhyddid Lerpwl 2002; CBE 2016

Nelson#

Fe’i magwyd gan ei fam Pauline a’i lystad, gan fyw yn fachgen bach yn Singapôr a Swydd Lincoln cyn i’r teulu ddod adref i Nelson pan oedd yn chwech neu saith. Yn un ar bymtheg, yn 1978, ymunodd â’r Gwarchodlu Cymreig, a gwasanaethodd yn Berlin, Gogledd Iwerddon a Kenya.

Y Sir Galahad#

Ar 8 Mehefin 1982 roedd ar fwrdd y Sir Galahad ger Ynysoedd y Falklands pan fomiodd awyrennau’r Ariannin y llong a’i rhoi ar dân. Collodd y Gwarchodlu Cymreig 48 o ddynion, a llosgwyd Simon yn ddifrifol.

Wynebu’r dyfodol#

Dilynodd blynyddoedd o lawdriniaeth. Mae’n rhoi’r clod am ei adferiad i’w fam, ac i ddynion ei gatrawd, na adawent iddo dosturio wrtho’i hun ac a’i helpodd i wynebu ei ddyfodol â chalon gadarnhaol.

Yn 1986 aeth ar daith ewyllys da i Awstralia, a gwnaeth yr arian a gododd i unedau llosgiadau plant iddo deimlo’n ddefnyddiol eto. Yn 1988 cyd-sefydlodd Weston Spirit, elusen genedlaethol i bobl ifanc, a heddiw ef yw Prif Lysgennad y Scar Free Foundation, sy’n ariannu ymchwil i wella heb greithiau.

Llais dros Gymru#

Daeth yn llais cyfarwydd ar radio a theledu yng Nghymru, gyda’i raglen ei hun ar BBC Radio Wales, ac mae wedi ysgrifennu llyfrau poblogaidd am ei fywyd yn ogystal â nofelau. Mae wedi codi ei lais dros ofal milwyr a chyn-filwyr, ac wedi atgoffa’r byd ein bod “ni yng Nghymru wedi colli ac aberthu cymaint â neb”.

Mae hyd yn oed wedi dod yn gyfaill i’r peilot o’r Ariannin a ollyngodd y bom. Fe’i gwnaed yn OBE yn 1992, rhoddwyd Rhyddid Dinas Lerpwl iddo yn 2002 a’i wneud yn CBE yn 2016 am ei waith elusennol. Mae’n byw yng Nghaerdydd gyda’i wraig Lucy a’u tri phlentyn.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf