Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

b. 1944

Steve Jones

Genetegydd o Aberystwyth, arbenigwr ar falwod ac esblygiad dyn, y gwnaeth ei lyfrau a’i Ddarlithoedd Reith eneteg yn eglur i filiynau.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
b. 1944 (wedi’i gofnodi) Genetegydd ac awdur Cymru’r Ugeinfed Ganrif Gwyddoniaeth, meddygaeth a dyfeisio
Steve Jones
Steve Jones · Llun: Wikimedia Commons · Michal Maňas, CC BY 3.0

Mae Steve Jones, a aned yn Aberystwyth, yn awdur arobryn ar enynnau ac esblygiad. Yn fachgen o Geredigion a siaradai Gymraeg ac a wyliai’r adar, daeth yn athro geneteg yn Llundain, traddododd Ddarlithoedd Reith y BBC, ac enillodd Wobr Llyfr Gwyddoniaeth y Gymdeithas Frenhinol.

Ganed24 Mawrth 1944, Aberystwyth
MaesGeneteg ac esblygiad, yn enwedig malwod
Llyfrau enwocafThe Language of the Genes (1993); Almost Like a Whale (1999)
AnrhydeddauGwobr Michael Faraday, 1996; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, 2012; Cymdeithas Ddysgedig Cymru, 2011

Ceredigion#

Ganed John Stephen Jones yn Aberystwyth i Lydia a Thomas Gwilym Jones, a oedd wedi cyfarfod yno’n fyfyrwyr. Hyd ei fod tua deg bu’r teulu’n byw gyda’i neiniau a’i deidiau, yng Nghei Newydd a ger Aberystwyth, a hyd ei fod yn chwech neu saith siaradai lawer o Gymraeg.

Roedd ei daid a’i hen daid yn gapteiniaid llongau. Yn atig ei nain a’i daid, ymhlith hen offer morio, daeth o hyd i focsys o lyfrau a’u darllen i gyd, ac erbyn pedair ar ddeg roedd wedi darllen holl waith Dickens. Roedd yn sylwedydd brwd ar fywyd gwyllt, yn anad dim adar.

Symudodd y teulu’n ddiweddarach i Gilgwri ond deuent yn ôl i Gymru ar eu gwyliau. Yn Ysgol Ramadeg Cilgwri gosododd athro ef ar lwybr bioleg.

Malwod a genynnau#

Astudiodd sŵoleg yng Nghaeredin ac yn 1967 enillodd Wobr Gunning Victoria Jubilee y brifysgol. Ar gyfer ei ddoethuriaeth astudiodd y falwoden Cepaea, y daw ei chregyn mewn llawer patrwm lliw, gan ei gwneud yn ffefryn gan y rhai sy’n astudio esblygiad, ac mae malwod wedi bod wrth galon ei ymchwil byth oddi ar hynny.

Wedi rhagor o ymchwil ym Mhrifysgol Chicago ymunodd â Choleg Prifysgol Llundain, lle bu ddwywaith yn bennaeth yr adran geneteg, esblygiad ac amgylchedd.

Egluro gwyddoniaeth#

Yn 1991 traddododd Ddarlithoedd Reith y BBC, The Language of the Genes. Enillodd y llyfr a dyfodd ohonynt Wobr Llyfr Gwyddoniaeth y Gymdeithas Frenhinol. Yn Almost Like a Whale ailysgrifennodd Origin of Species Darwin i ddarllenwyr heddiw, ac yn 1996 cyflwynodd In the Blood, cyfres deledu ar eneteg ddynol.

Yn 1996 rhoddodd y Gymdeithas Frenhinol ei Gwobr Michael Faraday iddo.

Anrhydeddau#

Yn 2011 fe’i hetholwyd yn Gymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru a’r Gymdeithas Lenyddiaeth Frenhinol, ac yn 2012 yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol. Mae’n briod â’r gwneuthurwr rhaglenni dogfen Norma Percy, ac mae’n caru cerddoriaeth Bach.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf