
Hanes Cymru / Brenhinoedd a thywysogion
tua 500–617
Brenhinoedd a thywysogion Elfed
Y deyrnas Frythonig o gwmpas Leeds, a gadwodd ei rhyddid hyd y seithfed ganrif.
Llun: Copa creigiog Tryfan yn codi uwchben Llyn Bochlwyd yn Eryri · Julian Herzog (Website), CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Teyrnas Frythonig yn nyffryn Efrog oedd Elfed, o gwmpas yr hyn sydd heddiw yn Leeds. Daliodd ei thir ymhlith teyrnasoedd yr Eingl hyd tua 617.
Mae ei henw’n byw mewn pentrefi fel Barwick-in-Elmet a Sherburn-in-Elmet, a chanodd Taliesin glod ei brenin Gwallawg.
Coedwig Elfed
Geilw Beda’r wlad yn silva Elmete, coedwig Elfed, a dywed fod gan frenhinoedd diweddarach dŷ yn y fro a elwid Loidis, Leeds. Rhydd y Tribal Hidage, hen restr o bobloedd Lloegr, 600 o hides i’r Elmetsæte, ac mae’r gerdd Gymraeg Y Gododdin yn enwi rhyfelwr o’r fan hon, Madog Elfed.FfynhonnellElmet ↗Wikipedia (Saesneg)Teyrnas y Brythoniaid, yn annibynnol yn ôl pob tebyg o’r 5ed ganrif hyd y 7fed, yn ffinio â Deifr, Mersia a Craven; yn y Tribal Hidage mae gan yr Elmetsæte 600 o hides; geilw Beda hi’n silva Elmete, coedwig Elfed, a dywed fod gan frenhinoedd diweddarach dŷ yn y fro a elwid Loidis, Leeds; enwir Madog Elfed yn y Gododdin; mae carreg biler a gafwyd tua 1865 yn eglwys Aelhaearn, Llanaelhaearn, o’r 5ed ganrif neu ddechrau’r 6ed, yn darllen ALIOTVS ELMETIACOS HIC IACET, ‘Yma y gorwedd Aliotus o Elfed’.
Gŵr o Elfed yng Ngwynedd
Yn eglwys Aelhaearn Sant yn Llanaelhaearn, dan yr Eifl, cafwyd carreg biler o’r bumed ganrif neu ddechrau’r chweched tua 1865. Darllena’i Lladin ALIOTVS ELMETIACOS HIC IACET: ‘Yma y gorwedd Aliotus o Elfed’. Rhoddwyd Brython o Elfed i orffwys yng Ngwynedd.FfynhonnellElmet ↗Wikipedia (Saesneg)Teyrnas y Brythoniaid, yn annibynnol yn ôl pob tebyg o’r 5ed ganrif hyd y 7fed, yn ffinio â Deifr, Mersia a Craven; yn y Tribal Hidage mae gan yr Elmetsæte 600 o hides; geilw Beda hi’n silva Elmete, coedwig Elfed, a dywed fod gan frenhinoedd diweddarach dŷ yn y fro a elwid Loidis, Leeds; enwir Madog Elfed yn y Gododdin; mae carreg biler a gafwyd tua 1865 yn eglwys Aelhaearn, Llanaelhaearn, o’r 5ed ganrif neu ddechrau’r 6ed, yn darllen ALIOTVS ELMETIACOS HIC IACET, ‘Yma y gorwedd Aliotus o Elfed’.
Y rheolwyr, yn eu trefn
Masgwid Gloff
Gwallawg ap Lleënog
Canmolwyd gan Daliesin, ac un o’r brenhinoedd a ymladdodd ochr yn ochr ag Urien yn erbyn yr Eingl.
Gwallawg ap Lleënog
Dyddiadau bras yw’r rhai a nodir ‘tua’. I’r brenhinoedd cynharaf, yr hen achau brenhinol a siarteri Llyfr Llandaf yw’r prif dystion, ac amcangyfrif yw eu dyddiadau. Lle rhannodd brenhinoedd deyrnas, rhestrir y ddau.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

