Hanes Cymru / Oes y Seintiau

d. 616

Ceredig ap Gwallog

Brenin olaf Elfed, y deyrnas Frythonig o gwmpas Leeds, a gadwodd ei rhyddid ymhlith teyrnasoedd yr Eingl hyd ei ddydd ef.

Llun: Tudalen o Lyfr Taliesin yn dangos diwedd y gerdd Cad Goddeu, o ffacsimili o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg · medieval scribe, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
d. 616 (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif) Brenin olaf Elfed Oes y Seintiau Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Barwick-in-Elmet, un o’r pentrefi sy’n dal i gario enw Elfed, teyrnas Ceredig
Barwick-in-Elmet, un o’r pentrefi sy’n dal i gario enw Elfed, teyrnas Ceredig · Llun: Wikimedia Commons · Derek Harper, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Ceredig ap Gwallog: Ceredig, mab Gwallog

Ceredig ap Gwallog

  • Ceredig ei enw ei hun
  • ap mab (ap, o mab)
  • Gwallog enw ei dad

Ceredig fab Gwallog oedd brenin olaf Elfed, yng nghymoedd gorllewin Swydd Efrog. Roedd ei dad Gwallog wedi’i ganmol gan Daliesin a’i enwi gan y Trioedd yn un o Dri Phost Cad, a chadwodd Ceredig y deyrnas yn rhydd am genhedlaeth arall, ynys o Frythoniaid ymhlith teyrnasoedd yr Eingl.

Mae’r Annales Cambriae yn cofnodi yn 616: ‘Bu farw Ceredig.’ Dywed Hanes y Brythoniaid i Edwin o Northumbria gipio Elfed a gyrru allan Ceredig, ei brenin. Gydag ef daeth teyrnas rydd olaf y Brythoniaid i’r dwyrain o’r Pennines i ben, ond nid ei henw: mae Sherburn-in-Elmet a Barwick-in-Elmet yn ei gadw o hyd.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf