Eglwys Sant Dunawd ym Mangor-is-y-coed; yn ôl traddodiad Cymreig daeth Dunod fab Pabo yn abad yma · Llun: Wikimedia Commons · John Lord, CC BY-SA 2.0
Ystyr yr enw
Dunod Fawr: Dunod ‘Fawr’
Dunod Fawr
Dunodei enw ei hun
Fawrmawro mawr (treiglad meddal: m → f)
Roedd Dunod fab Pabo, Dunod Fawr, yn frenin ar Frythoniaid y Gogledd ar ddiwedd y chweched ganrif, o linach Coel Hen.FfynhonnellBonedd Gwŷr y Gogledd, the Descent of the Men of the North ↗Llawysgrif Peniarth 45, diwedd y 13eg ganrif, Llyfrgell Genedlaethol Cymru; testun a chyfieithiad ar maryjones.us (Saesneg)Urien fab Cynfarch fab Meirchion fab Gwrwst Ledlwm fab Ceneu fab Coel; Llywarch Hen fab Elidir Lydanwyn; Clydno Eidyn, Dunawd fab Pabo, Gwrgi a Pheredur meibion Eliffer, a Gwenddolau, Nudd a Chof meibion Ceidio, o linach Arthwys fab Mar fab Ceneu fab Coel; Rhydderch Hael fab Tudwal Tudglyd fab Cedig fab Dyfnwal Hen; Mordaf fab Serwan fab Cedig; Elffin fab Gwyddno fab Cawrdaf fab Garmonion fab Dyfnwal Hen. Trichant cleddyf Cynferchyn, trichant ysgwyd Cynwydion a thrichant gwaew Coeling. Ymddengys i’w deyrnas orwedd ym mryniau’r Pennines, lle mae hen fuchedd Saesneg Sant Wilfrid yn enwi ardal o’r enw Dunutinga, ‘pobl Dunod’.
Mae’r Trioedd yn ei enwi gyda Gwallog fab Lleënog a Chynfelyn Drwsgl yn Dri Phost Cad Ynys Prydain, fel y gelwid ei dad Pabo yn Bost Prydain. Mae’r Annales Cambriae yn cofnodi ei farw yn 595: ‘Marw y brenin Dunod fab Pabo.’FfynhonnellAnnales Cambriae, the Welsh Annals ↗Prifysgol Fordham, Internet Medieval Sourcebook (Saesneg)573: brwydr Arfderydd, lle syrthiodd Gwenddolau. 580: bu farw Gwrgi a Pheredur, meibion Eliffer. 595: marw’r brenin Dunod fab Pabo. 616: bu farw Ceredig. 870: torrwyd caer Alclud gan y paganiaid.
Ei fab oedd Sant Deiniol, a sefydlodd fynachlog Bangor ar lan Menai, ac yn ôl traddodiad Cymru mam Deiniol oedd Dwywai, merch Lleënog, chwaer Gwallog o Elfed. Felly brenin o’r Gogledd a thywysoges o Elfed oedd rhieni esgob cyntaf Gwynedd.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.