Aneirin oedd bardd y Gododdin, y farwnad fawr i ryfelwyr yr Hen Ogledd a farchogodd allan o Gaeredin i ymladd yng Nghatraeth tua’r flwyddyn 600. Mae’n un o’r cerddi hynaf yn unrhyw un o ieithoedd Prydain, a thrwyddi mae’r Gymraeg yn cadw cof am deyrnas o’r Brythoniaid ger Moryd Forth. Mae’r Trioedd yn ei alw’n Aneirin Gwawdrydd, Mechdeyrn Beirdd.FfynonellauAneirin, a famous poet who flourished in the second half of the 6th century ↗Ifor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl yr Historia Brittonum roedd pum bardd Cymraeg nodedig, Talhaearn Tad Awen, Neirin, Taliesin, Blwchfardd a Chian, yn amlwg yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Ida, brenin Northumbria, a’i feibion yn ôl pob tebyg; Neirin yw ffurf gyntaf yr enw, a gafodd ‘a’ o’i flaen erbyn 1200, a galwodd Dr John Davies ef yn Aneurin yn 1632; mae Llyfr Aneirin, llawysgrif o tua 1250, yn cynnwys cerdd hir o 103 o benillion am osgordd Mynyddawg Mwynfawr, arglwydd Din Eiddyn, Caeredin; fe’i gelwir y Gododdin ar ôl y Brythoniaid a drigai ger Moryd Forth, Votadinoi Ptolemi; ei thestun yw taith osgordd Mynyddawg o 300 o Ddin Eiddyn i Gatraeth, Catterick neu Richmond yn swydd Efrog, i geisio’i hennill yn ôl oddi ar y Saeson, a lladdwyd pob un ond un; mae Aneirin yn rhoi portreadau o arwr ar ôl arwr, pob un yn ddewr ac yn ffyddlon i’w arglwydd, a ‘dalodd am eu medd’; mae pennill diweddarach yn galw’r gerdd yn ‘gwarchan mab Dwywei’, a Dwywei ferch Lëennawg oedd mam Sant Deiniol, tra oedd ei brawd Gwallawg yn gynghreiriad i Urien yn erbyn Hussa; priodolir tair hen gân arall yn y Llyfr iddo; mae’r Trioedd yn ei alw’n Aneirin Gwawdrydd, Mechdeyrn Beirdd.Aneirin ↗Wikipedia (Saesneg)Aneirin, hefyd Aneurin neu Neirin ac Aneurin Gwawdrydd, bardd rhyfel o’r chweched ganrif, y credir ei fod yn fardd llys yn un o deyrnasoedd yr Hen Ogledd, Gododdin yng Nghaeredin yn ôl pob tebyg; enwir ei fam Dwywei yn Y Gododdin; mae’r Trioedd yn ei alw’n ‘dywysog beirdd’ ac yn ‘llifeiriol ei gerdd’; mae Nennius yn ei ganmol ymhlith y beirdd cynharaf, y Cynfeirdd, gyda Thalhaearn, Taliesin, Blwchfardd a Chian; mae Beirdd y Tywysogion yn ei enwi, ac adferodd hynafiaethwyr y Tuduriaid ei enwogrwydd; cedwir ei waith yn Llyfr Aneirin o ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg, ac mae darnau mewn Hen Gymraeg yn dangos bod peth o’r farddoniaeth yn perthyn i’w amser ef, felly gall y priodoli fod yn ddilys; trosglwyddwyd hi ar lafar nes ei hysgrifennu efallai yn y nawfed ganrif; Y Gododdin, marwnadau i ryfelwyr Gododdin a syrthiodd tua 600 yn erbyn Eingl Deifr a Brynaich yng Nghatraeth, Catterick yn ôl pob tebyg; efallai fod un pennill yn cynnwys y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; dywed y gerdd fod Aneirin yn y frwydr, iddo gael ei gymryd yn garcharor, ac iddo gael ei ryddhau am bridwerth gan Geneu fab Llywarch Hen.Aneirin ↗Wicipedia CymraegBardd a flodeuodd yn hanner olaf y chweched ganrif (tua 525 hyd 600), un o’r Cynfeirdd cynnar; Neirin oedd ffurf gynharach ei enw yn ôl pob tebyg, o air Brythoneg sy’n gytras efallai â’r Wyddeleg nár, ‘nobl’ neu ‘wylaidd’, yn ôl Ifor Williams; awdur Y Gododdin, a gedwir yn Llyfr Aneirin; mae’r Historia Brittonum (tua 830) yn ei enwi gyda Thalhaearn Tad Awen, Taliesin, Blwchfardd a Chian, a elwid Gwenith Gwawd; mae’r llawysgrif o tua 1265 yn dechrau ‘Hwn yw e gododin. aneirin ae cant’; mae’r gerdd yn coffáu arwyr Manaw Gododdin, a’i phrifddinas yng Nghaeredin, sy’n awgrymu bod Aneirin yn perthyn i’r wlad honno; yn yr hen achau mae Dwywei yn chwaer i Wallog fab Llëenog, ac awgryma Ifor Williams fod Aneirin yn nai i Wallog ac felly’n frawd i Ddeiniol Sant; mae pennill arall yn ei gyplysu â Thaliesin: ‘Fi, nid fi, Aneirin, mae Taliesin nerthol ei ysbrydoliaeth yn gwybod hyn, fe genais i’r Gododdin’; mae’r Trioedd yn ei gofio fel Aneirin Gwawdrydd Mechdeyrn Beirdd.
Neirin yw ffurf hynaf ei enw, o air sy’n golygu ‘nobl’ efallai. Mae Hanes y Brythoniaid yn ei enwi ymhlith pum bardd mawr yr amser pan deyrnasai Ida a’i feibion ar Eingl Northumbria, ynghyd â Thalhaearn Tad Awen, Taliesin, Blwchfardd a Chian. Erbyn 1200 roedd yr enw wedi troi’n Aneirin, ac o’r ail ganrif ar bymtheg fe’i hysgrifennid yn aml yn Aneurin, yr enw a ddygwyd gan lawer o Gymry ers hynny.FfynonellauAneirin, a famous poet who flourished in the second half of the 6th century ↗Ifor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl yr Historia Brittonum roedd pum bardd Cymraeg nodedig, Talhaearn Tad Awen, Neirin, Taliesin, Blwchfardd a Chian, yn amlwg yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Ida, brenin Northumbria, a’i feibion yn ôl pob tebyg; Neirin yw ffurf gyntaf yr enw, a gafodd ‘a’ o’i flaen erbyn 1200, a galwodd Dr John Davies ef yn Aneurin yn 1632; mae Llyfr Aneirin, llawysgrif o tua 1250, yn cynnwys cerdd hir o 103 o benillion am osgordd Mynyddawg Mwynfawr, arglwydd Din Eiddyn, Caeredin; fe’i gelwir y Gododdin ar ôl y Brythoniaid a drigai ger Moryd Forth, Votadinoi Ptolemi; ei thestun yw taith osgordd Mynyddawg o 300 o Ddin Eiddyn i Gatraeth, Catterick neu Richmond yn swydd Efrog, i geisio’i hennill yn ôl oddi ar y Saeson, a lladdwyd pob un ond un; mae Aneirin yn rhoi portreadau o arwr ar ôl arwr, pob un yn ddewr ac yn ffyddlon i’w arglwydd, a ‘dalodd am eu medd’; mae pennill diweddarach yn galw’r gerdd yn ‘gwarchan mab Dwywei’, a Dwywei ferch Lëennawg oedd mam Sant Deiniol, tra oedd ei brawd Gwallawg yn gynghreiriad i Urien yn erbyn Hussa; priodolir tair hen gân arall yn y Llyfr iddo; mae’r Trioedd yn ei alw’n Aneirin Gwawdrydd, Mechdeyrn Beirdd.Aneirin ↗Wicipedia CymraegBardd a flodeuodd yn hanner olaf y chweched ganrif (tua 525 hyd 600), un o’r Cynfeirdd cynnar; Neirin oedd ffurf gynharach ei enw yn ôl pob tebyg, o air Brythoneg sy’n gytras efallai â’r Wyddeleg nár, ‘nobl’ neu ‘wylaidd’, yn ôl Ifor Williams; awdur Y Gododdin, a gedwir yn Llyfr Aneirin; mae’r Historia Brittonum (tua 830) yn ei enwi gyda Thalhaearn Tad Awen, Taliesin, Blwchfardd a Chian, a elwid Gwenith Gwawd; mae’r llawysgrif o tua 1265 yn dechrau ‘Hwn yw e gododin. aneirin ae cant’; mae’r gerdd yn coffáu arwyr Manaw Gododdin, a’i phrifddinas yng Nghaeredin, sy’n awgrymu bod Aneirin yn perthyn i’r wlad honno; yn yr hen achau mae Dwywei yn chwaer i Wallog fab Llëenog, ac awgryma Ifor Williams fod Aneirin yn nai i Wallog ac felly’n frawd i Ddeiniol Sant; mae pennill arall yn ei gyplysu â Thaliesin: ‘Fi, nid fi, Aneirin, mae Taliesin nerthol ei ysbrydoliaeth yn gwybod hyn, fe genais i’r Gododdin’; mae’r Trioedd yn ei gofio fel Aneirin Gwawdrydd Mechdeyrn Beirdd.Aneirin ↗Wikipedia (Saesneg)Aneirin, hefyd Aneurin neu Neirin ac Aneurin Gwawdrydd, bardd rhyfel o’r chweched ganrif, y credir ei fod yn fardd llys yn un o deyrnasoedd yr Hen Ogledd, Gododdin yng Nghaeredin yn ôl pob tebyg; enwir ei fam Dwywei yn Y Gododdin; mae’r Trioedd yn ei alw’n ‘dywysog beirdd’ ac yn ‘llifeiriol ei gerdd’; mae Nennius yn ei ganmol ymhlith y beirdd cynharaf, y Cynfeirdd, gyda Thalhaearn, Taliesin, Blwchfardd a Chian; mae Beirdd y Tywysogion yn ei enwi, ac adferodd hynafiaethwyr y Tuduriaid ei enwogrwydd; cedwir ei waith yn Llyfr Aneirin o ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg, ac mae darnau mewn Hen Gymraeg yn dangos bod peth o’r farddoniaeth yn perthyn i’w amser ef, felly gall y priodoli fod yn ddilys; trosglwyddwyd hi ar lafar nes ei hysgrifennu efallai yn y nawfed ganrif; Y Gododdin, marwnadau i ryfelwyr Gododdin a syrthiodd tua 600 yn erbyn Eingl Deifr a Brynaich yng Nghatraeth, Catterick yn ôl pob tebyg; efallai fod un pennill yn cynnwys y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; dywed y gerdd fod Aneirin yn y frwydr, iddo gael ei gymryd yn garcharor, ac iddo gael ei ryddhau am bridwerth gan Geneu fab Llywarch Hen.
Mae pennill o’r Gododdin yn galw’r gerdd yn ‘gwarchan mab Dwywei’, ac felly Dwywei oedd mam Aneirin. Mae’r hen achau’n adnabod Dwywei ferch Llëenog, mam Sant Deiniol o Fangor, a’i brawd oedd Gwallog, y brenin a ymladdodd wrth ochr Urien Rheged. Awgrymodd Syr Ifor Williams fod Aneirin yn nai i Wallog, ac felly’n frawd i Sant Deiniol.FfynonellauAneirin, a famous poet who flourished in the second half of the 6th century ↗Ifor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl yr Historia Brittonum roedd pum bardd Cymraeg nodedig, Talhaearn Tad Awen, Neirin, Taliesin, Blwchfardd a Chian, yn amlwg yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Ida, brenin Northumbria, a’i feibion yn ôl pob tebyg; Neirin yw ffurf gyntaf yr enw, a gafodd ‘a’ o’i flaen erbyn 1200, a galwodd Dr John Davies ef yn Aneurin yn 1632; mae Llyfr Aneirin, llawysgrif o tua 1250, yn cynnwys cerdd hir o 103 o benillion am osgordd Mynyddawg Mwynfawr, arglwydd Din Eiddyn, Caeredin; fe’i gelwir y Gododdin ar ôl y Brythoniaid a drigai ger Moryd Forth, Votadinoi Ptolemi; ei thestun yw taith osgordd Mynyddawg o 300 o Ddin Eiddyn i Gatraeth, Catterick neu Richmond yn swydd Efrog, i geisio’i hennill yn ôl oddi ar y Saeson, a lladdwyd pob un ond un; mae Aneirin yn rhoi portreadau o arwr ar ôl arwr, pob un yn ddewr ac yn ffyddlon i’w arglwydd, a ‘dalodd am eu medd’; mae pennill diweddarach yn galw’r gerdd yn ‘gwarchan mab Dwywei’, a Dwywei ferch Lëennawg oedd mam Sant Deiniol, tra oedd ei brawd Gwallawg yn gynghreiriad i Urien yn erbyn Hussa; priodolir tair hen gân arall yn y Llyfr iddo; mae’r Trioedd yn ei alw’n Aneirin Gwawdrydd, Mechdeyrn Beirdd.Aneirin ↗Wicipedia CymraegBardd a flodeuodd yn hanner olaf y chweched ganrif (tua 525 hyd 600), un o’r Cynfeirdd cynnar; Neirin oedd ffurf gynharach ei enw yn ôl pob tebyg, o air Brythoneg sy’n gytras efallai â’r Wyddeleg nár, ‘nobl’ neu ‘wylaidd’, yn ôl Ifor Williams; awdur Y Gododdin, a gedwir yn Llyfr Aneirin; mae’r Historia Brittonum (tua 830) yn ei enwi gyda Thalhaearn Tad Awen, Taliesin, Blwchfardd a Chian, a elwid Gwenith Gwawd; mae’r llawysgrif o tua 1265 yn dechrau ‘Hwn yw e gododin. aneirin ae cant’; mae’r gerdd yn coffáu arwyr Manaw Gododdin, a’i phrifddinas yng Nghaeredin, sy’n awgrymu bod Aneirin yn perthyn i’r wlad honno; yn yr hen achau mae Dwywei yn chwaer i Wallog fab Llëenog, ac awgryma Ifor Williams fod Aneirin yn nai i Wallog ac felly’n frawd i Ddeiniol Sant; mae pennill arall yn ei gyplysu â Thaliesin: ‘Fi, nid fi, Aneirin, mae Taliesin nerthol ei ysbrydoliaeth yn gwybod hyn, fe genais i’r Gododdin’; mae’r Trioedd yn ei gofio fel Aneirin Gwawdrydd Mechdeyrn Beirdd.
Y Gododdin oedd Brythoniaid y tir o gwmpas Moryd Forth, a’u prif gaer oedd Din Eiddyn, Caeredin. Casglodd eu harglwydd, Mynyddog Mwynfawr, osgordd o dri chant o wŷr dethol a’u gwledda am flwyddyn ar fedd a gwin. Yna marchogasant i’r de i Gatraeth, Catterick yn swydd Efrog yn ôl pob tebyg, i’w hennill yn ôl oddi ar Eingl Deifr a Brynaich. Ymladdasant yn erbyn llu llawer mwy, a syrthiodd pob un ond dyrnaid.FfynonellauAneirin, a famous poet who flourished in the second half of the 6th century ↗Ifor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl yr Historia Brittonum roedd pum bardd Cymraeg nodedig, Talhaearn Tad Awen, Neirin, Taliesin, Blwchfardd a Chian, yn amlwg yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Ida, brenin Northumbria, a’i feibion yn ôl pob tebyg; Neirin yw ffurf gyntaf yr enw, a gafodd ‘a’ o’i flaen erbyn 1200, a galwodd Dr John Davies ef yn Aneurin yn 1632; mae Llyfr Aneirin, llawysgrif o tua 1250, yn cynnwys cerdd hir o 103 o benillion am osgordd Mynyddawg Mwynfawr, arglwydd Din Eiddyn, Caeredin; fe’i gelwir y Gododdin ar ôl y Brythoniaid a drigai ger Moryd Forth, Votadinoi Ptolemi; ei thestun yw taith osgordd Mynyddawg o 300 o Ddin Eiddyn i Gatraeth, Catterick neu Richmond yn swydd Efrog, i geisio’i hennill yn ôl oddi ar y Saeson, a lladdwyd pob un ond un; mae Aneirin yn rhoi portreadau o arwr ar ôl arwr, pob un yn ddewr ac yn ffyddlon i’w arglwydd, a ‘dalodd am eu medd’; mae pennill diweddarach yn galw’r gerdd yn ‘gwarchan mab Dwywei’, a Dwywei ferch Lëennawg oedd mam Sant Deiniol, tra oedd ei brawd Gwallawg yn gynghreiriad i Urien yn erbyn Hussa; priodolir tair hen gân arall yn y Llyfr iddo; mae’r Trioedd yn ei alw’n Aneirin Gwawdrydd, Mechdeyrn Beirdd.Y Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.Aneirin ↗Wikipedia (Saesneg)Aneirin, hefyd Aneurin neu Neirin ac Aneurin Gwawdrydd, bardd rhyfel o’r chweched ganrif, y credir ei fod yn fardd llys yn un o deyrnasoedd yr Hen Ogledd, Gododdin yng Nghaeredin yn ôl pob tebyg; enwir ei fam Dwywei yn Y Gododdin; mae’r Trioedd yn ei alw’n ‘dywysog beirdd’ ac yn ‘llifeiriol ei gerdd’; mae Nennius yn ei ganmol ymhlith y beirdd cynharaf, y Cynfeirdd, gyda Thalhaearn, Taliesin, Blwchfardd a Chian; mae Beirdd y Tywysogion yn ei enwi, ac adferodd hynafiaethwyr y Tuduriaid ei enwogrwydd; cedwir ei waith yn Llyfr Aneirin o ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg, ac mae darnau mewn Hen Gymraeg yn dangos bod peth o’r farddoniaeth yn perthyn i’w amser ef, felly gall y priodoli fod yn ddilys; trosglwyddwyd hi ar lafar nes ei hysgrifennu efallai yn y nawfed ganrif; Y Gododdin, marwnadau i ryfelwyr Gododdin a syrthiodd tua 600 yn erbyn Eingl Deifr a Brynaich yng Nghatraeth, Catterick yn ôl pob tebyg; efallai fod un pennill yn cynnwys y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; dywed y gerdd fod Aneirin yn y frwydr, iddo gael ei gymryd yn garcharor, ac iddo gael ei ryddhau am bridwerth gan Geneu fab Llywarch Hen.
Nid yw Aneirin yn adrodd hanes y frwydr. Yn hytrach mae’n rhoi portread o bob arwr yn ei dro, pob un â’i natur ei hun ond pob un yn ddewr ac yn ffyddlon i’w arglwydd, a ‘dalodd am eu medd’ â’u bywydau. Mae un pennill yn moli’r rhyfelwr Gwawrddur, a borthai frain ar fur y gaer, ‘er nad oedd ef Arthur’, sef efallai’r sôn cynharaf am Arthur mewn unrhyw ysgrifen. Dywed y gerdd fod Aneirin ei hun yn y frwydr ac iddo gael ei gymryd yn garcharor, a’i ryddhau pan dalodd Ceneu, mab Llywarch Hen, ei bridwerth.FfynonellauAneirin, a famous poet who flourished in the second half of the 6th century ↗Ifor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl yr Historia Brittonum roedd pum bardd Cymraeg nodedig, Talhaearn Tad Awen, Neirin, Taliesin, Blwchfardd a Chian, yn amlwg yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Ida, brenin Northumbria, a’i feibion yn ôl pob tebyg; Neirin yw ffurf gyntaf yr enw, a gafodd ‘a’ o’i flaen erbyn 1200, a galwodd Dr John Davies ef yn Aneurin yn 1632; mae Llyfr Aneirin, llawysgrif o tua 1250, yn cynnwys cerdd hir o 103 o benillion am osgordd Mynyddawg Mwynfawr, arglwydd Din Eiddyn, Caeredin; fe’i gelwir y Gododdin ar ôl y Brythoniaid a drigai ger Moryd Forth, Votadinoi Ptolemi; ei thestun yw taith osgordd Mynyddawg o 300 o Ddin Eiddyn i Gatraeth, Catterick neu Richmond yn swydd Efrog, i geisio’i hennill yn ôl oddi ar y Saeson, a lladdwyd pob un ond un; mae Aneirin yn rhoi portreadau o arwr ar ôl arwr, pob un yn ddewr ac yn ffyddlon i’w arglwydd, a ‘dalodd am eu medd’; mae pennill diweddarach yn galw’r gerdd yn ‘gwarchan mab Dwywei’, a Dwywei ferch Lëennawg oedd mam Sant Deiniol, tra oedd ei brawd Gwallawg yn gynghreiriad i Urien yn erbyn Hussa; priodolir tair hen gân arall yn y Llyfr iddo; mae’r Trioedd yn ei alw’n Aneirin Gwawdrydd, Mechdeyrn Beirdd.Y Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.Aneirin ↗Wikipedia (Saesneg)Aneirin, hefyd Aneurin neu Neirin ac Aneurin Gwawdrydd, bardd rhyfel o’r chweched ganrif, y credir ei fod yn fardd llys yn un o deyrnasoedd yr Hen Ogledd, Gododdin yng Nghaeredin yn ôl pob tebyg; enwir ei fam Dwywei yn Y Gododdin; mae’r Trioedd yn ei alw’n ‘dywysog beirdd’ ac yn ‘llifeiriol ei gerdd’; mae Nennius yn ei ganmol ymhlith y beirdd cynharaf, y Cynfeirdd, gyda Thalhaearn, Taliesin, Blwchfardd a Chian; mae Beirdd y Tywysogion yn ei enwi, ac adferodd hynafiaethwyr y Tuduriaid ei enwogrwydd; cedwir ei waith yn Llyfr Aneirin o ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg, ac mae darnau mewn Hen Gymraeg yn dangos bod peth o’r farddoniaeth yn perthyn i’w amser ef, felly gall y priodoli fod yn ddilys; trosglwyddwyd hi ar lafar nes ei hysgrifennu efallai yn y nawfed ganrif; Y Gododdin, marwnadau i ryfelwyr Gododdin a syrthiodd tua 600 yn erbyn Eingl Deifr a Brynaich yng Nghatraeth, Catterick yn ôl pob tebyg; efallai fod un pennill yn cynnwys y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; dywed y gerdd fod Aneirin yn y frwydr, iddo gael ei gymryd yn garcharor, ac iddo gael ei ryddhau am bridwerth gan Geneu fab Llywarch Hen.
Trosglwyddwyd y gerdd ar lafar nes ei hysgrifennu, yn y nawfed ganrif efallai. Ei hunig gopi yw Llyfr Aneirin, tri deg wyth o dudalennau a ysgrifennwyd tua 1250 hyd 1300, yn Aberconwy efallai. Mae’n dechrau â’r geiriau:
Hwn yw e gododin. aneirin ae cant. Hwn yw’r Gododdin; Aneirin a’i canodd.
Llyfr Aneirin
Mae rhannau ohono mewn Hen Gymraeg, sy’n dangos bod peth o’r farddoniaeth yn mynd yn ôl i amser Aneirin ei hun. Prynwyd y llawysgrif gan Lyfrgell Rydd Caerdydd yn 1896 ac mae bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Agorodd argraffiad Syr Ifor Williams, Canu Aneirin, yn 1938, y gerdd i’r byd modern.FfynonellauThe Book of Aneirin ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Caerdydd 2.81) (Saesneg)Tri deg wyth o dudalennau, a ysgrifennwyd tua 1250–1300 gan ddau gopïydd, efallai yn Aberconwy; yn eiddo i Ddafydd Nanmor a Gwilym Tew; yn yr Hengwrt; prynwyd gan Lyfrgell Rydd Caerdydd yn 1896.Aneirin ↗Wikipedia (Saesneg)Aneirin, hefyd Aneurin neu Neirin ac Aneurin Gwawdrydd, bardd rhyfel o’r chweched ganrif, y credir ei fod yn fardd llys yn un o deyrnasoedd yr Hen Ogledd, Gododdin yng Nghaeredin yn ôl pob tebyg; enwir ei fam Dwywei yn Y Gododdin; mae’r Trioedd yn ei alw’n ‘dywysog beirdd’ ac yn ‘llifeiriol ei gerdd’; mae Nennius yn ei ganmol ymhlith y beirdd cynharaf, y Cynfeirdd, gyda Thalhaearn, Taliesin, Blwchfardd a Chian; mae Beirdd y Tywysogion yn ei enwi, ac adferodd hynafiaethwyr y Tuduriaid ei enwogrwydd; cedwir ei waith yn Llyfr Aneirin o ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg, ac mae darnau mewn Hen Gymraeg yn dangos bod peth o’r farddoniaeth yn perthyn i’w amser ef, felly gall y priodoli fod yn ddilys; trosglwyddwyd hi ar lafar nes ei hysgrifennu efallai yn y nawfed ganrif; Y Gododdin, marwnadau i ryfelwyr Gododdin a syrthiodd tua 600 yn erbyn Eingl Deifr a Brynaich yng Nghatraeth, Catterick yn ôl pob tebyg; efallai fod un pennill yn cynnwys y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; dywed y gerdd fod Aneirin yn y frwydr, iddo gael ei gymryd yn garcharor, ac iddo gael ei ryddhau am bridwerth gan Geneu fab Llywarch Hen.Aneirin ↗Wicipedia CymraegBardd a flodeuodd yn hanner olaf y chweched ganrif (tua 525 hyd 600), un o’r Cynfeirdd cynnar; Neirin oedd ffurf gynharach ei enw yn ôl pob tebyg, o air Brythoneg sy’n gytras efallai â’r Wyddeleg nár, ‘nobl’ neu ‘wylaidd’, yn ôl Ifor Williams; awdur Y Gododdin, a gedwir yn Llyfr Aneirin; mae’r Historia Brittonum (tua 830) yn ei enwi gyda Thalhaearn Tad Awen, Taliesin, Blwchfardd a Chian, a elwid Gwenith Gwawd; mae’r llawysgrif o tua 1265 yn dechrau ‘Hwn yw e gododin. aneirin ae cant’; mae’r gerdd yn coffáu arwyr Manaw Gododdin, a’i phrifddinas yng Nghaeredin, sy’n awgrymu bod Aneirin yn perthyn i’r wlad honno; yn yr hen achau mae Dwywei yn chwaer i Wallog fab Llëenog, ac awgryma Ifor Williams fod Aneirin yn nai i Wallog ac felly’n frawd i Ddeiniol Sant; mae pennill arall yn ei gyplysu â Thaliesin: ‘Fi, nid fi, Aneirin, mae Taliesin nerthol ei ysbrydoliaeth yn gwybod hyn, fe genais i’r Gododdin’; mae’r Trioedd yn ei gofio fel Aneirin Gwawdrydd Mechdeyrn Beirdd.Y Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
Saif Aneirin a Thaliesin gyda’i gilydd ar union ddechrau barddoniaeth Gymraeg, ac mae un pennill o’r Gododdin yn cyplysu eu henwau: ‘Fi, nid fi, Aneirin, mae Taliesin nerthol ei ysbrydoliaeth yn gwybod hyn, fe genais i’r Gododdin’. Edrychai Beirdd y Tywysogion yn ôl ato fel meistr, a daeth ysgolheigion oes y Tuduriaid â’i enw i’r golau eto. Heddiw mae’r Gododdin yn dal i gael ei darllen a’i charu, ac mae llais bardd o’r chweched ganrif yn dal i siarad yn Gymraeg.FfynonellauAneirin ↗Wicipedia CymraegBardd a flodeuodd yn hanner olaf y chweched ganrif (tua 525 hyd 600), un o’r Cynfeirdd cynnar; Neirin oedd ffurf gynharach ei enw yn ôl pob tebyg, o air Brythoneg sy’n gytras efallai â’r Wyddeleg nár, ‘nobl’ neu ‘wylaidd’, yn ôl Ifor Williams; awdur Y Gododdin, a gedwir yn Llyfr Aneirin; mae’r Historia Brittonum (tua 830) yn ei enwi gyda Thalhaearn Tad Awen, Taliesin, Blwchfardd a Chian, a elwid Gwenith Gwawd; mae’r llawysgrif o tua 1265 yn dechrau ‘Hwn yw e gododin. aneirin ae cant’; mae’r gerdd yn coffáu arwyr Manaw Gododdin, a’i phrifddinas yng Nghaeredin, sy’n awgrymu bod Aneirin yn perthyn i’r wlad honno; yn yr hen achau mae Dwywei yn chwaer i Wallog fab Llëenog, ac awgryma Ifor Williams fod Aneirin yn nai i Wallog ac felly’n frawd i Ddeiniol Sant; mae pennill arall yn ei gyplysu â Thaliesin: ‘Fi, nid fi, Aneirin, mae Taliesin nerthol ei ysbrydoliaeth yn gwybod hyn, fe genais i’r Gododdin’; mae’r Trioedd yn ei gofio fel Aneirin Gwawdrydd Mechdeyrn Beirdd.Aneirin ↗Wikipedia (Saesneg)Aneirin, hefyd Aneurin neu Neirin ac Aneurin Gwawdrydd, bardd rhyfel o’r chweched ganrif, y credir ei fod yn fardd llys yn un o deyrnasoedd yr Hen Ogledd, Gododdin yng Nghaeredin yn ôl pob tebyg; enwir ei fam Dwywei yn Y Gododdin; mae’r Trioedd yn ei alw’n ‘dywysog beirdd’ ac yn ‘llifeiriol ei gerdd’; mae Nennius yn ei ganmol ymhlith y beirdd cynharaf, y Cynfeirdd, gyda Thalhaearn, Taliesin, Blwchfardd a Chian; mae Beirdd y Tywysogion yn ei enwi, ac adferodd hynafiaethwyr y Tuduriaid ei enwogrwydd; cedwir ei waith yn Llyfr Aneirin o ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg, ac mae darnau mewn Hen Gymraeg yn dangos bod peth o’r farddoniaeth yn perthyn i’w amser ef, felly gall y priodoli fod yn ddilys; trosglwyddwyd hi ar lafar nes ei hysgrifennu efallai yn y nawfed ganrif; Y Gododdin, marwnadau i ryfelwyr Gododdin a syrthiodd tua 600 yn erbyn Eingl Deifr a Brynaich yng Nghatraeth, Catterick yn ôl pob tebyg; efallai fod un pennill yn cynnwys y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; dywed y gerdd fod Aneirin yn y frwydr, iddo gael ei gymryd yn garcharor, ac iddo gael ei ryddhau am bridwerth gan Geneu fab Llywarch Hen.
47 o bobl hanes Arthur yn nhraddodiad Cymru, pob un â’i dudalen ei hun: ei linach yn siarteri Llandaf, ei deulu a’i ryfelwyr yn y cerddi, y Trioedd a’r chwedlau, a’r saint a’r beirdd a’i hadwaenai.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.