Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes Arthur

Madog ab Uthr

Mab Uthr Bendragon a brawd Arthur, a alarwyd mewn marwnad yn Llyfr Taliesin. Mae ei fab Eliwlod yn ymddiddan ag Arthur yn yr hen gerdd am Arthur a’r Eryr.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:Llyfr Taliesin, tua 1350) Brawd Arthur Oes y Seintiau Arwyr gwerin
Tudalen o Lyfr Taliesin, sy’n cadw’r farwnad i Fadog ab Uthr
Tudalen o Lyfr Taliesin, sy’n cadw’r farwnad i Fadog ab Uthr · Llun: Wikimedia Commons · National Library of Wales, Parth cyhoeddus

Ystyr yr enw

Madog ab Uthr: Madog, mab Uthr (Uthr Bendragon)

Madog ab Uthr

  • Madog ei enw ei hun
  • ab mab (ab o flaen llafariad)
  • Uthr enw ei dad: Uthr Bendragon

Arwr o’r farddoniaeth Gymraeg hynaf yw Madog ab Uthr. Mae Llyfr Taliesin, a gopïwyd yn y bedwaredd ganrif ar ddeg o gerddi llawer hŷn, yn cadw Marwnad Madog. Mae’n ei ganmol yn fur llawenydd: cyn iddo fynd i’w fedd, medd y bardd, bu Madog yn gaer o ddigonedd, o gampau ac o lawenydd.

Fel mab Uthr Bendragon, roedd Madog yn frawd i Arthur. Prin yw perthnasau Arthur sydd mor hen yn y cofnod Cymraeg, ac roedd y beirdd a’i galarodd yn ei adnabod yn arglwydd yn ei hawl ei hun, yn hael yn ei neuadd ac yn ddewr mewn brwydr.

Ei fab Eliwlod yw llefarydd un o’r hen gerddi Cymraeg mwyaf trawiadol, Ymddiddan Arthur a’r Eryr. Ynddi mae Arthur yn cwrdd ag eryr ar ben derwen, ac mae’r eryr yn dweud wrtho mai ef yw Eliwlod, mab Madog ab Uthr: nai Arthur ei hun, wedi dod yn ôl i roi cyngor iddo.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf