Fe’i ganwyd yn Ergyng, sefydlodd fynachlogydd yn Henllan a Mochros, a bu’n esgob y de-ddwyrain. Yn ôl traddodiad Cymru, ef a goronodd Arthur yng Nghaerllion. Bu farw ar Ynys Enlli.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sant Dyfrig mewn gwydr lliw yn Henllan (Hentland), lle safai ei fynachlog · Llun: Wikimedia Commons · Andrewrabbott, CC BY-SA 4.0
3 munud o ddarllen
Dyfrig, Dubricius yn Lladin, oedd esgob ac athro mawr de-ddwyrain Cymru ar wawr Oes y Saint. Ganed ef yn Ergyng, yr hen deyrnas Gymreig yn ne-orllewin Swydd Henffordd heddiw, a sefydlodd fynachlogydd Henllan a Mochros, dysgodd Teilo, Samson a Deiniol, a gorffennodd ei ddyddiau’n feudwy ar Ynys Enlli. Mae traddodiad Cymru yn dal mai ef a osododd y goron ar ben Arthur.FfynonellauDyfrig (Dubricius), saint (fl. 475?) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCysylltir ef yn bennaf â de-ddwyrain Cymru ac â gorllewin a de Swydd Henffordd; mae’r Vita Samsonis o’r seithfed ganrif, y ffynhonnell gynharaf, yn ei wneud yn llawer hŷn na Samson ac yn gyfoes ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr; o’i dair Buchedd mae’r gynharaf yn Llyfr Llandaf; mab Ebrdil, merch Pepiau, brenin Ercych; ganed ym ‘Matle’, Madley yn ôl pob tebyg, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, ac iachaodd ei daid o hen afiechyd; ysgolhaig o fri a sefydlodd fynachlog ‘Hennlann’ (Hentland ar Wy), gan ddysgu disgyblion o bell ac agos am saith mlynedd, ac yna ‘Mochros’ (Moccas) ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer; o’r diwedd aeth i fyw’n feudwy ar Ynys Enlli a chladdwyd ef yno; cludwyd ei gorff i Landaf ym Mai 1120; mae ei Fuchedd a’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt; dydd gŵyl 14 Tachwedd.Dubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail.Dyfrig ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr crefyddol Oes y Seintiau; cysylltir ef â de Swydd Henffordd (Erging) ac ag ysgol Illtud yn Llanilltud Fawr; yn ôl traddodiad athro Deiniol, sylfaenydd clas Bangor, a Theilo, sylfaenydd Llandeilo Fawr; y Vita Samsonis o’r seithfed ganrif yw’r ffynhonnell gynharaf am ei fywyd; tair buchedd, gan Sieffre o Fynwy, Benedict o Gaerloyw ac, yn bwysicaf, yr un gynharaf, yn Llyfr Llandaf; wedi dioddef afiechyd a henaint aeth i Enlli i fyw fel meudwy, ac yno y bu farw ac y claddwyd ef; dydd gŵyl 14 Tachwedd.
Y gwaith cynharaf i sôn am Ddyfrig yw Buchedd Samson, a gyfansoddwyd yn y seithfed ganrif, sy’n ei ddangos yn ŵr llawer hŷn na Samson ac o’r un oed ag Illtud, neu ychydig yn hŷn. Ysgrifennwyd tair Buchedd ddiweddarach iddo, a’r gynharaf a’r bwysicaf o’r rhain yw’r un yn Llyfr Llandaf.FfynonellauDyfrig (Dubricius), saint (fl. 475?) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCysylltir ef yn bennaf â de-ddwyrain Cymru ac â gorllewin a de Swydd Henffordd; mae’r Vita Samsonis o’r seithfed ganrif, y ffynhonnell gynharaf, yn ei wneud yn llawer hŷn na Samson ac yn gyfoes ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr; o’i dair Buchedd mae’r gynharaf yn Llyfr Llandaf; mab Ebrdil, merch Pepiau, brenin Ercych; ganed ym ‘Matle’, Madley yn ôl pob tebyg, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, ac iachaodd ei daid o hen afiechyd; ysgolhaig o fri a sefydlodd fynachlog ‘Hennlann’ (Hentland ar Wy), gan ddysgu disgyblion o bell ac agos am saith mlynedd, ac yna ‘Mochros’ (Moccas) ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer; o’r diwedd aeth i fyw’n feudwy ar Ynys Enlli a chladdwyd ef yno; cludwyd ei gorff i Landaf ym Mai 1120; mae ei Fuchedd a’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt; dydd gŵyl 14 Tachwedd.Dyfrig ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr crefyddol Oes y Seintiau; cysylltir ef â de Swydd Henffordd (Erging) ac ag ysgol Illtud yn Llanilltud Fawr; yn ôl traddodiad athro Deiniol, sylfaenydd clas Bangor, a Theilo, sylfaenydd Llandeilo Fawr; y Vita Samsonis o’r seithfed ganrif yw’r ffynhonnell gynharaf am ei fywyd; tair buchedd, gan Sieffre o Fynwy, Benedict o Gaerloyw ac, yn bwysicaf, yr un gynharaf, yn Llyfr Llandaf; wedi dioddef afiechyd a henaint aeth i Enlli i fyw fel meudwy, ac yno y bu farw ac y claddwyd ef; dydd gŵyl 14 Tachwedd.
Ei fam oedd Efrddyl, a elwir Ebrdil yn Llyfr Llandaf, merch Peibio, brenin Ergyng. Ganed Dyfrig ym Madley, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, a dywed y Fuchedd fod ei enedigaeth yn llawn rhyfeddodau: ac yntau’n blentyn o hyd cyffyrddodd â’i daid y brenin a’i iacháu o hen afiechyd.FfynonellauDyfrig (Dubricius), saint (fl. 475?) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCysylltir ef yn bennaf â de-ddwyrain Cymru ac â gorllewin a de Swydd Henffordd; mae’r Vita Samsonis o’r seithfed ganrif, y ffynhonnell gynharaf, yn ei wneud yn llawer hŷn na Samson ac yn gyfoes ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr; o’i dair Buchedd mae’r gynharaf yn Llyfr Llandaf; mab Ebrdil, merch Pepiau, brenin Ercych; ganed ym ‘Matle’, Madley yn ôl pob tebyg, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, ac iachaodd ei daid o hen afiechyd; ysgolhaig o fri a sefydlodd fynachlog ‘Hennlann’ (Hentland ar Wy), gan ddysgu disgyblion o bell ac agos am saith mlynedd, ac yna ‘Mochros’ (Moccas) ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer; o’r diwedd aeth i fyw’n feudwy ar Ynys Enlli a chladdwyd ef yno; cludwyd ei gorff i Landaf ym Mai 1120; mae ei Fuchedd a’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt; dydd gŵyl 14 Tachwedd.Dubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail.
Tyfodd y bachgen yn ysgolhaig a adwaenid drwy Brydain gyfan. Sefydlodd fynachlog Henllan, Hentland ar Wy heddiw, lle bu am saith mlynedd yn dysgu disgyblion a ddeuai ato o bell ac agos. Roedd ei ail dŷ ym Mochros, Moccas heddiw, ger ei fan geni, ac yno yr arhosodd am flynyddoedd lawer, yn iacháu’r cleifion drwy arddodi dwylo.FfynonellauDyfrig (Dubricius), saint (fl. 475?) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCysylltir ef yn bennaf â de-ddwyrain Cymru ac â gorllewin a de Swydd Henffordd; mae’r Vita Samsonis o’r seithfed ganrif, y ffynhonnell gynharaf, yn ei wneud yn llawer hŷn na Samson ac yn gyfoes ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr; o’i dair Buchedd mae’r gynharaf yn Llyfr Llandaf; mab Ebrdil, merch Pepiau, brenin Ercych; ganed ym ‘Matle’, Madley yn ôl pob tebyg, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, ac iachaodd ei daid o hen afiechyd; ysgolhaig o fri a sefydlodd fynachlog ‘Hennlann’ (Hentland ar Wy), gan ddysgu disgyblion o bell ac agos am saith mlynedd, ac yna ‘Mochros’ (Moccas) ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer; o’r diwedd aeth i fyw’n feudwy ar Ynys Enlli a chladdwyd ef yno; cludwyd ei gorff i Landaf ym Mai 1120; mae ei Fuchedd a’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt; dydd gŵyl 14 Tachwedd.Dubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail.
Ymhlith y rhai a ddysgodd roedd Teilo, a sefydlodd Landeilo Fawr, Deiniol, sylfaenydd clas Bangor, a Samson, a ordeiniwyd yn offeiriad ac yn ddiweddarach yn esgob gan Ddyfrig ei hun. Roedd yn gyfaill agos i Illtud, a chysylltir ei enw ag ysgol Illtud yn Llanilltud Fawr ac ag Ynys Bŷr. Daeth yn esgob Ergyng, ac ymestynnai ei waith ar draws Gwent a Morgannwg, fel y cofir ef fel efengylydd holl dde-ddwyrain Cymru.FfynonellauDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail.Dyfrig ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr crefyddol Oes y Seintiau; cysylltir ef â de Swydd Henffordd (Erging) ac ag ysgol Illtud yn Llanilltud Fawr; yn ôl traddodiad athro Deiniol, sylfaenydd clas Bangor, a Theilo, sylfaenydd Llandeilo Fawr; y Vita Samsonis o’r seithfed ganrif yw’r ffynhonnell gynharaf am ei fywyd; tair buchedd, gan Sieffre o Fynwy, Benedict o Gaerloyw ac, yn bwysicaf, yr un gynharaf, yn Llyfr Llandaf; wedi dioddef afiechyd a henaint aeth i Enlli i fyw fel meudwy, ac yno y bu farw ac y claddwyd ef; dydd gŵyl 14 Tachwedd.Dyfrig (Dubricius), saint (fl. 475?) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCysylltir ef yn bennaf â de-ddwyrain Cymru ac â gorllewin a de Swydd Henffordd; mae’r Vita Samsonis o’r seithfed ganrif, y ffynhonnell gynharaf, yn ei wneud yn llawer hŷn na Samson ac yn gyfoes ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr; o’i dair Buchedd mae’r gynharaf yn Llyfr Llandaf; mab Ebrdil, merch Pepiau, brenin Ercych; ganed ym ‘Matle’, Madley yn ôl pob tebyg, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, ac iachaodd ei daid o hen afiechyd; ysgolhaig o fri a sefydlodd fynachlog ‘Hennlann’ (Hentland ar Wy), gan ddysgu disgyblion o bell ac agos am saith mlynedd, ac yna ‘Mochros’ (Moccas) ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer; o’r diwedd aeth i fyw’n feudwy ar Ynys Enlli a chladdwyd ef yno; cludwyd ei gorff i Landaf ym Mai 1120; mae ei Fuchedd a’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt; dydd gŵyl 14 Tachwedd.Samson (c. 485–565), abbot and bishop ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Amwn o Ddyfed ac Anna o Went; fe’i dysgwyd gan Illtud o 490; ordeiniwyd yn ddiacon ac offeiriad gan Ddyfrig; abad mynachlog Pŷr ar ôl Pŷr; eglwysi yn ei enw yn Ballygriffin ger Dulyn a Bally Samson yn Wexford; meudwy mewn ogof ger Ystagbwll Elidr; cysegrwyd yn esgob gan Ddyfrig ar 22 Chwefror 521; yng Nghernyw ym Mhadstow, Southill a Fowey, a’i ddylanwad yn cyrraedd Ynysoedd Syllan; yn Llydaw cyn 547, pan ymwelodd Teilo ag ef; enillodd ryddid y tywysog ifanc Iudual gan Childebert ym Mharis; llofnododd ddeddfau cyngor 556 fel ‘Samson peccator episcopus’; bu farw 28 Gorffennaf 565.
Dywedir iddo fod yn synod fawr Llanddewi Brefi yn 545, ac yno iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi. Wedi’i lethu o’r diwedd gan afiechyd a henaint, aeth i Ynys Enlli, ger blaen Llŷn, i fyw’n feudwy, ac yno y bu farw ac y claddwyd ef. Ganrifoedd wedyn, ym Mai 1120, cludwyd ei gorff i Landaf.FfynonellauDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail.Dyfrig (Dubricius), saint (fl. 475?) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCysylltir ef yn bennaf â de-ddwyrain Cymru ac â gorllewin a de Swydd Henffordd; mae’r Vita Samsonis o’r seithfed ganrif, y ffynhonnell gynharaf, yn ei wneud yn llawer hŷn na Samson ac yn gyfoes ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr; o’i dair Buchedd mae’r gynharaf yn Llyfr Llandaf; mab Ebrdil, merch Pepiau, brenin Ercych; ganed ym ‘Matle’, Madley yn ôl pob tebyg, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, ac iachaodd ei daid o hen afiechyd; ysgolhaig o fri a sefydlodd fynachlog ‘Hennlann’ (Hentland ar Wy), gan ddysgu disgyblion o bell ac agos am saith mlynedd, ac yna ‘Mochros’ (Moccas) ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer; o’r diwedd aeth i fyw’n feudwy ar Ynys Enlli a chladdwyd ef yno; cludwyd ei gorff i Landaf ym Mai 1120; mae ei Fuchedd a’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt; dydd gŵyl 14 Tachwedd.Dyfrig ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr crefyddol Oes y Seintiau; cysylltir ef â de Swydd Henffordd (Erging) ac ag ysgol Illtud yn Llanilltud Fawr; yn ôl traddodiad athro Deiniol, sylfaenydd clas Bangor, a Theilo, sylfaenydd Llandeilo Fawr; y Vita Samsonis o’r seithfed ganrif yw’r ffynhonnell gynharaf am ei fywyd; tair buchedd, gan Sieffre o Fynwy, Benedict o Gaerloyw ac, yn bwysicaf, yr un gynharaf, yn Llyfr Llandaf; wedi dioddef afiechyd a henaint aeth i Enlli i fyw fel meudwy, ac yno y bu farw ac y claddwyd ef; dydd gŵyl 14 Tachwedd.
Yn Hanes Brenhinoedd Prydain gan Sieffre o Fynwy, Dyfrig sy’n gosod y goron ar ben Arthur, a daeth Tennyson ag ef i’r Idylls of the King. Fe’i dangosir mewn lluniau yn dal dwy ffon fugail, i ddangos ei awdurdod dros ddwy esgobaeth Caerllion a Llandaf.FfynhonnellDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail.
Mae eglwysi’n dwyn ei enw o hyd yn Hentland, Ballingham, Whitchurch a Hamnish yn Swydd Henffordd, yn Porlock ar arfordir Gwlad yr Haf, yng Ngwenddwr ym Mrycheiniog a Llanfaches yng Ngwent, ac eglwys Gatholig Trefforest. Cedwir ei ŵyl ar 14 Tachwedd.FfynonellauDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail.Dyfrig (Dubricius), saint (fl. 475?) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCysylltir ef yn bennaf â de-ddwyrain Cymru ac â gorllewin a de Swydd Henffordd; mae’r Vita Samsonis o’r seithfed ganrif, y ffynhonnell gynharaf, yn ei wneud yn llawer hŷn na Samson ac yn gyfoes ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr; o’i dair Buchedd mae’r gynharaf yn Llyfr Llandaf; mab Ebrdil, merch Pepiau, brenin Ercych; ganed ym ‘Matle’, Madley yn ôl pob tebyg, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, ac iachaodd ei daid o hen afiechyd; ysgolhaig o fri a sefydlodd fynachlog ‘Hennlann’ (Hentland ar Wy), gan ddysgu disgyblion o bell ac agos am saith mlynedd, ac yna ‘Mochros’ (Moccas) ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer; o’r diwedd aeth i fyw’n feudwy ar Ynys Enlli a chladdwyd ef yno; cludwyd ei gorff i Landaf ym Mai 1120; mae ei Fuchedd a’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt; dydd gŵyl 14 Tachwedd.
47 o bobl hanes Arthur yn nhraddodiad Cymru, pob un â’i dudalen ei hun: ei linach yn siarteri Llandaf, ei deulu a’i ryfelwyr yn y cerddi, y Trioedd a’r chwedlau, a’r saint a’r beirdd a’i hadwaenai.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.