
Oes y Seintiau
Ynys Enlli
Ynys yr ugain mil o saint, cyrchfan pererinion ers i Gadfan Sant sefydlu mynachlog yma. Cyfrifid tair pererindod i Enlli yn gyfwerth ag un i Rufain.
Llun: Cilfach greigiog ar Ynys Enlli, a’r goleudy yn y pellter · Robert Powell, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Seintiau Gwynedd a Môn →Seintiau Gwent ac Ergyng →

Ystyr yr enw
Ynys Enlli: yr ynys yn y lli (Enlli, o yn + lli, y llanw sy’n rhedeg o’i chwmpas)
Ynys Enlli
- Ynys ynys
- En yn
- lli y lli, y llanw
Gorwedd Ynys Enlli dros y Swnt oddi ar ben Llŷn. Hi yw ynys yr ugain mil o saint, lle sefydlodd Cadfan ei fynachlog ac y daeth pobl Cymru ar bererindod iddi am ganrifoedd.FfynonellauBardsey Island ↗Wikipedia (Saesneg)Ynys Enlli, 1.9 milltir oddi ar benrhyn Llŷn; ystyr yr enw yw ynys yn y cerrynt; 179 hectar, yn codi i 167 m ar Fynydd Enlli; roedd pobl yno yn Oes Newydd y Cerrig, ac mae olion cytiau crwn; lloches i Gristnogion yn y 5ed ganrif; tua 516 gwahoddodd Einion, brenin Llŷn, Gadfan Sant i’r ynys o Dywyn, a chodwyd Abaty’r Santes Fair dan ei arweiniad; am ganrifoedd ‘man claddu sanctaidd dewraf a gorau’r wlad’; galwodd y beirdd hi’n ‘llwybr union i’r nefoedd’ ac yn ‘byrth Paradwys’; roedd tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un i Rufain; claddwyd Deiniol, esgob Bangor, yno yn 584, a Dyfrig hefyd, a symudwyd ei weddillion i Landaf yn 1120; yn eiddo i’r canoniaid Awstinaidd erbyn 1212; diddymwyd yn 1537, ac aeth ei gorseddau côr, ei sgriniau a’i glychau i Lanengan; erys tŵr cloch o’r 13eg ganrif; mae goleudy 1821 gan Joseph Nelson yn sgwâr; o 1826 coronid Brenin Enlli gan Arglwydd Newborough, a’r olaf oedd Love Pritchard; mae’r goron ar fenthyg i Storiel ym Mangor; gwylfa adar er 1953, ag adar drycin Manaw a brain coesgoch; prynwyd gan Ymddiriedolaeth Ynys Enlli yn 1977; diwedd Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.Ynys Enlli ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: gorwedd Enlli oddi ar ben gorllewinol Llŷn, dros y Swnt o Aberdaron; yn Chwefror 2023 daeth yn Noddfa Awyr Dywyll Ryngwladol, y gyntaf yn Ewrop; sefydlodd Sant Cadfan fynachlog yno; yn yr Oesoedd Canol roedd yr ynys yn gyrchfan pererindota enwog, a thair pererindod i Enlli yn cyfateb i un i Rufain; yn ôl traddodiad mae ugain mil o saint wedi eu claddu yno; dilynodd Abaty Awstinaidd y Santes Fair, ac mae ei olion i’w gweld o hyd; ysgrifennodd Gerallt Gymro, yn Nefyn yn 1188, am fynaich ffyddlon yr ynys, am sut y byddai’r hynaf yn marw gyntaf yno, gan mor brin oedd clefydon, a bod cyrff saint dirifedi yno, Daniel (Deiniol) esgob Bangor yn eu plith; mae goleudy 1821, can troedfedd o uchder, a gostiodd £2,950; gwylfa adar, bwysig i adar drycin Manaw; yng ngofal Ymddiriedolaeth Ynys Enlli, gyda fferm weithredol; mae cychod yn croesi o Aberdaron; enwyd afal Enlli, y credir i’r mynachod ei dyfu, yn rhywogaeth ei hun yn 1998.
| Enw | Yr ynys yn y cerryntFfynhonnellBardsey Island ↗Wikipedia (Saesneg)Ynys Enlli, 1.9 milltir oddi ar benrhyn Llŷn; ystyr yr enw yw ynys yn y cerrynt; 179 hectar, yn codi i 167 m ar Fynydd Enlli; roedd pobl yno yn Oes Newydd y Cerrig, ac mae olion cytiau crwn; lloches i Gristnogion yn y 5ed ganrif; tua 516 gwahoddodd Einion, brenin Llŷn, Gadfan Sant i’r ynys o Dywyn, a chodwyd Abaty’r Santes Fair dan ei arweiniad; am ganrifoedd ‘man claddu sanctaidd dewraf a gorau’r wlad’; galwodd y beirdd hi’n ‘llwybr union i’r nefoedd’ ac yn ‘byrth Paradwys’; roedd tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un i Rufain; claddwyd Deiniol, esgob Bangor, yno yn 584, a Dyfrig hefyd, a symudwyd ei weddillion i Landaf yn 1120; yn eiddo i’r canoniaid Awstinaidd erbyn 1212; diddymwyd yn 1537, ac aeth ei gorseddau côr, ei sgriniau a’i glychau i Lanengan; erys tŵr cloch o’r 13eg ganrif; mae goleudy 1821 gan Joseph Nelson yn sgwâr; o 1826 coronid Brenin Enlli gan Arglwydd Newborough, a’r olaf oedd Love Pritchard; mae’r goron ar fenthyg i Storiel ym Mangor; gwylfa adar er 1953, ag adar drycin Manaw a brain coesgoch; prynwyd gan Ymddiriedolaeth Ynys Enlli yn 1977; diwedd Llwybr Pererinion Gogledd Cymru. |
|---|---|
| Sefydlwyd | Gan Gadfan, gydag Einion, brenin LlŷnFfynonellauBardsey Island ↗Wikipedia (Saesneg)Ynys Enlli, 1.9 milltir oddi ar benrhyn Llŷn; ystyr yr enw yw ynys yn y cerrynt; 179 hectar, yn codi i 167 m ar Fynydd Enlli; roedd pobl yno yn Oes Newydd y Cerrig, ac mae olion cytiau crwn; lloches i Gristnogion yn y 5ed ganrif; tua 516 gwahoddodd Einion, brenin Llŷn, Gadfan Sant i’r ynys o Dywyn, a chodwyd Abaty’r Santes Fair dan ei arweiniad; am ganrifoedd ‘man claddu sanctaidd dewraf a gorau’r wlad’; galwodd y beirdd hi’n ‘llwybr union i’r nefoedd’ ac yn ‘byrth Paradwys’; roedd tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un i Rufain; claddwyd Deiniol, esgob Bangor, yno yn 584, a Dyfrig hefyd, a symudwyd ei weddillion i Landaf yn 1120; yn eiddo i’r canoniaid Awstinaidd erbyn 1212; diddymwyd yn 1537, ac aeth ei gorseddau côr, ei sgriniau a’i glychau i Lanengan; erys tŵr cloch o’r 13eg ganrif; mae goleudy 1821 gan Joseph Nelson yn sgwâr; o 1826 coronid Brenin Enlli gan Arglwydd Newborough, a’r olaf oedd Love Pritchard; mae’r goron ar fenthyg i Storiel ym Mangor; gwylfa adar er 1953, ag adar drycin Manaw a brain coesgoch; prynwyd gan Ymddiriedolaeth Ynys Enlli yn 1977; diwedd Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.Cadfan ap Iago ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd tua 616 i tua 625; ychydig a wyddys am hanes Gwynedd yn y cyfnod hwn; mab Iago ap Beli a thad Cadwallon; ei garreg fedd yn Eglwys Sant Cadwaladr, Llangadwaladr: “Catamanus rex sapientisimus opinatisimus omnium regum”, “Cadfan Frenin, doethaf a mwyaf clodfawr yr holl frenhinoedd”, a ddyddir i tua 634; gall sapientisimus olygu iddo ymddeol i fywyd crefyddol; nid oes sail hanesyddol i stori Sieffre o Fynwy am fagu Edwin yn ei lys. |
| Saint a gladdwyd | Ugain mil, yn ôl traddodiad CymruFfynhonnellYnys Enlli ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: gorwedd Enlli oddi ar ben gorllewinol Llŷn, dros y Swnt o Aberdaron; yn Chwefror 2023 daeth yn Noddfa Awyr Dywyll Ryngwladol, y gyntaf yn Ewrop; sefydlodd Sant Cadfan fynachlog yno; yn yr Oesoedd Canol roedd yr ynys yn gyrchfan pererindota enwog, a thair pererindod i Enlli yn cyfateb i un i Rufain; yn ôl traddodiad mae ugain mil o saint wedi eu claddu yno; dilynodd Abaty Awstinaidd y Santes Fair, ac mae ei olion i’w gweld o hyd; ysgrifennodd Gerallt Gymro, yn Nefyn yn 1188, am fynaich ffyddlon yr ynys, am sut y byddai’r hynaf yn marw gyntaf yno, gan mor brin oedd clefydon, a bod cyrff saint dirifedi yno, Daniel (Deiniol) esgob Bangor yn eu plith; mae goleudy 1821, can troedfedd o uchder, a gostiodd £2,950; gwylfa adar, bwysig i adar drycin Manaw; yng ngofal Ymddiriedolaeth Ynys Enlli, gyda fferm weithredol; mae cychod yn croesi o Aberdaron; enwyd afal Enlli, y credir i’r mynachod ei dyfu, yn rhywogaeth ei hun yn 1998. |
Cadfan a’r Brenin Einion
Bu pobl yn byw ar yr ynys yn Oes Newydd y Cerrig, a chafodd Cristnogion loches yma yn y bumed ganrif. Gwahoddodd Einion, brenin Llŷn, Gadfan Sant i ddod i’r ynys o’i eglwys yn Nhywyn, a than Gadfan codwyd mynachlog y Santes Fair.FfynonellauBardsey Island ↗Wikipedia (Saesneg)Ynys Enlli, 1.9 milltir oddi ar benrhyn Llŷn; ystyr yr enw yw ynys yn y cerrynt; 179 hectar, yn codi i 167 m ar Fynydd Enlli; roedd pobl yno yn Oes Newydd y Cerrig, ac mae olion cytiau crwn; lloches i Gristnogion yn y 5ed ganrif; tua 516 gwahoddodd Einion, brenin Llŷn, Gadfan Sant i’r ynys o Dywyn, a chodwyd Abaty’r Santes Fair dan ei arweiniad; am ganrifoedd ‘man claddu sanctaidd dewraf a gorau’r wlad’; galwodd y beirdd hi’n ‘llwybr union i’r nefoedd’ ac yn ‘byrth Paradwys’; roedd tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un i Rufain; claddwyd Deiniol, esgob Bangor, yno yn 584, a Dyfrig hefyd, a symudwyd ei weddillion i Landaf yn 1120; yn eiddo i’r canoniaid Awstinaidd erbyn 1212; diddymwyd yn 1537, ac aeth ei gorseddau côr, ei sgriniau a’i glychau i Lanengan; erys tŵr cloch o’r 13eg ganrif; mae goleudy 1821 gan Joseph Nelson yn sgwâr; o 1826 coronid Brenin Enlli gan Arglwydd Newborough, a’r olaf oedd Love Pritchard; mae’r goron ar fenthyg i Storiel ym Mangor; gwylfa adar er 1953, ag adar drycin Manaw a brain coesgoch; prynwyd gan Ymddiriedolaeth Ynys Enlli yn 1977; diwedd Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.Cadfan ap Iago ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd tua 616 i tua 625; ychydig a wyddys am hanes Gwynedd yn y cyfnod hwn; mab Iago ap Beli a thad Cadwallon; ei garreg fedd yn Eglwys Sant Cadwaladr, Llangadwaladr: “Catamanus rex sapientisimus opinatisimus omnium regum”, “Cadfan Frenin, doethaf a mwyaf clodfawr yr holl frenhinoedd”, a ddyddir i tua 634; gall sapientisimus olygu iddo ymddeol i fywyd crefyddol; nid oes sail hanesyddol i stori Sieffre o Fynwy am fagu Edwin yn ei lys.Ynys Enlli ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: gorwedd Enlli oddi ar ben gorllewinol Llŷn, dros y Swnt o Aberdaron; yn Chwefror 2023 daeth yn Noddfa Awyr Dywyll Ryngwladol, y gyntaf yn Ewrop; sefydlodd Sant Cadfan fynachlog yno; yn yr Oesoedd Canol roedd yr ynys yn gyrchfan pererindota enwog, a thair pererindod i Enlli yn cyfateb i un i Rufain; yn ôl traddodiad mae ugain mil o saint wedi eu claddu yno; dilynodd Abaty Awstinaidd y Santes Fair, ac mae ei olion i’w gweld o hyd; ysgrifennodd Gerallt Gymro, yn Nefyn yn 1188, am fynaich ffyddlon yr ynys, am sut y byddai’r hynaf yn marw gyntaf yno, gan mor brin oedd clefydon, a bod cyrff saint dirifedi yno, Daniel (Deiniol) esgob Bangor yn eu plith; mae goleudy 1821, can troedfedd o uchder, a gostiodd £2,950; gwylfa adar, bwysig i adar drycin Manaw; yng ngofal Ymddiriedolaeth Ynys Enlli, gyda fferm weithredol; mae cychod yn croesi o Aberdaron; enwyd afal Enlli, y credir i’r mynachod ei dyfu, yn rhywogaeth ei hun yn 1998.
Pyrth Paradwys
Am ganrifoedd Enlli oedd man claddu sanctaidd dewraf a gorau’r wlad. Galwodd y beirdd hi’n llwybr union i’r nefoedd ac yn byrth Paradwys, a chredid bod tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un i Rufain. Claddwyd Deiniol Sant, esgob cyntaf Bangor, yma yn 584, a Dyfrig Sant hefyd, nes cludo’i weddillion i Landaf yn 1120.FfynonellauBardsey Island ↗Wikipedia (Saesneg)Ynys Enlli, 1.9 milltir oddi ar benrhyn Llŷn; ystyr yr enw yw ynys yn y cerrynt; 179 hectar, yn codi i 167 m ar Fynydd Enlli; roedd pobl yno yn Oes Newydd y Cerrig, ac mae olion cytiau crwn; lloches i Gristnogion yn y 5ed ganrif; tua 516 gwahoddodd Einion, brenin Llŷn, Gadfan Sant i’r ynys o Dywyn, a chodwyd Abaty’r Santes Fair dan ei arweiniad; am ganrifoedd ‘man claddu sanctaidd dewraf a gorau’r wlad’; galwodd y beirdd hi’n ‘llwybr union i’r nefoedd’ ac yn ‘byrth Paradwys’; roedd tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un i Rufain; claddwyd Deiniol, esgob Bangor, yno yn 584, a Dyfrig hefyd, a symudwyd ei weddillion i Landaf yn 1120; yn eiddo i’r canoniaid Awstinaidd erbyn 1212; diddymwyd yn 1537, ac aeth ei gorseddau côr, ei sgriniau a’i glychau i Lanengan; erys tŵr cloch o’r 13eg ganrif; mae goleudy 1821 gan Joseph Nelson yn sgwâr; o 1826 coronid Brenin Enlli gan Arglwydd Newborough, a’r olaf oedd Love Pritchard; mae’r goron ar fenthyg i Storiel ym Mangor; gwylfa adar er 1953, ag adar drycin Manaw a brain coesgoch; prynwyd gan Ymddiriedolaeth Ynys Enlli yn 1977; diwedd Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.Ynys Enlli ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: gorwedd Enlli oddi ar ben gorllewinol Llŷn, dros y Swnt o Aberdaron; yn Chwefror 2023 daeth yn Noddfa Awyr Dywyll Ryngwladol, y gyntaf yn Ewrop; sefydlodd Sant Cadfan fynachlog yno; yn yr Oesoedd Canol roedd yr ynys yn gyrchfan pererindota enwog, a thair pererindod i Enlli yn cyfateb i un i Rufain; yn ôl traddodiad mae ugain mil o saint wedi eu claddu yno; dilynodd Abaty Awstinaidd y Santes Fair, ac mae ei olion i’w gweld o hyd; ysgrifennodd Gerallt Gymro, yn Nefyn yn 1188, am fynaich ffyddlon yr ynys, am sut y byddai’r hynaf yn marw gyntaf yno, gan mor brin oedd clefydon, a bod cyrff saint dirifedi yno, Daniel (Deiniol) esgob Bangor yn eu plith; mae goleudy 1821, can troedfedd o uchder, a gostiodd £2,950; gwylfa adar, bwysig i adar drycin Manaw; yng ngofal Ymddiriedolaeth Ynys Enlli, gyda fferm weithredol; mae cychod yn croesi o Aberdaron; enwyd afal Enlli, y credir i’r mynachod ei dyfu, yn rhywogaeth ei hun yn 1998.
Ynys Gerallt
Ysgrifennodd Gerallt Gymro, yn Nefyn yn 1188, am fynaich ffyddlon yr ynys. Roedd clefydon mor brin yno, meddai, nes mai’r hynaf a fyddai’n marw gyntaf, a gorweddai cyrff saint dirifedi yn ei daear, Deiniol yn eu plith.FfynhonnellYnys Enlli ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: gorwedd Enlli oddi ar ben gorllewinol Llŷn, dros y Swnt o Aberdaron; yn Chwefror 2023 daeth yn Noddfa Awyr Dywyll Ryngwladol, y gyntaf yn Ewrop; sefydlodd Sant Cadfan fynachlog yno; yn yr Oesoedd Canol roedd yr ynys yn gyrchfan pererindota enwog, a thair pererindod i Enlli yn cyfateb i un i Rufain; yn ôl traddodiad mae ugain mil o saint wedi eu claddu yno; dilynodd Abaty Awstinaidd y Santes Fair, ac mae ei olion i’w gweld o hyd; ysgrifennodd Gerallt Gymro, yn Nefyn yn 1188, am fynaich ffyddlon yr ynys, am sut y byddai’r hynaf yn marw gyntaf yno, gan mor brin oedd clefydon, a bod cyrff saint dirifedi yno, Daniel (Deiniol) esgob Bangor yn eu plith; mae goleudy 1821, can troedfedd o uchder, a gostiodd £2,950; gwylfa adar, bwysig i adar drycin Manaw; yng ngofal Ymddiriedolaeth Ynys Enlli, gyda fferm weithredol; mae cychod yn croesi o Aberdaron; enwyd afal Enlli, y credir i’r mynachod ei dyfu, yn rhywogaeth ei hun yn 1998.
Yr abaty a’i brenin
Erbyn 1212 roedd yr abaty yn eiddo i’r canoniaid Awstinaidd. Fe’i caewyd yn 1537, ac aeth ei gorseddau côr, ei sgriniau a’i glychau i eglwys Llanengan, ond saif ei dŵr cloch o’r drydedd ganrif ar ddeg o hyd. Mewn canrifoedd diweddarach roedd gan yr ynyswyr eu Brenin Enlli eu hunain, a goronid o 1826, ac mae ei goron bellach yn Storiel ym Mangor.FfynhonnellBardsey Island ↗Wikipedia (Saesneg)Ynys Enlli, 1.9 milltir oddi ar benrhyn Llŷn; ystyr yr enw yw ynys yn y cerrynt; 179 hectar, yn codi i 167 m ar Fynydd Enlli; roedd pobl yno yn Oes Newydd y Cerrig, ac mae olion cytiau crwn; lloches i Gristnogion yn y 5ed ganrif; tua 516 gwahoddodd Einion, brenin Llŷn, Gadfan Sant i’r ynys o Dywyn, a chodwyd Abaty’r Santes Fair dan ei arweiniad; am ganrifoedd ‘man claddu sanctaidd dewraf a gorau’r wlad’; galwodd y beirdd hi’n ‘llwybr union i’r nefoedd’ ac yn ‘byrth Paradwys’; roedd tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un i Rufain; claddwyd Deiniol, esgob Bangor, yno yn 584, a Dyfrig hefyd, a symudwyd ei weddillion i Landaf yn 1120; yn eiddo i’r canoniaid Awstinaidd erbyn 1212; diddymwyd yn 1537, ac aeth ei gorseddau côr, ei sgriniau a’i glychau i Lanengan; erys tŵr cloch o’r 13eg ganrif; mae goleudy 1821 gan Joseph Nelson yn sgwâr; o 1826 coronid Brenin Enlli gan Arglwydd Newborough, a’r olaf oedd Love Pritchard; mae’r goron ar fenthyg i Storiel ym Mangor; gwylfa adar er 1953, ag adar drycin Manaw a brain coesgoch; prynwyd gan Ymddiriedolaeth Ynys Enlli yn 1977; diwedd Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.
Enlli heddiw
Mae Ymddiriedolaeth Ynys Enlli wedi gofalu am yr ynys er 1977, ac mae’n fferm weithredol o hyd. Mae ei gwylfa adar yn gwarchod adar drycin Manaw, mae ei goleudy sgwâr yn dyddio o 1821, ac yn 2023 daeth yn Noddfa Awyr Dywyll Ryngwladol gyntaf Ewrop. Mae cychod yn croesi o Aberdaron, ac yma y daw Llwybr Pererinion Gogledd Cymru i ben.FfynonellauBardsey Island ↗Wikipedia (Saesneg)Ynys Enlli, 1.9 milltir oddi ar benrhyn Llŷn; ystyr yr enw yw ynys yn y cerrynt; 179 hectar, yn codi i 167 m ar Fynydd Enlli; roedd pobl yno yn Oes Newydd y Cerrig, ac mae olion cytiau crwn; lloches i Gristnogion yn y 5ed ganrif; tua 516 gwahoddodd Einion, brenin Llŷn, Gadfan Sant i’r ynys o Dywyn, a chodwyd Abaty’r Santes Fair dan ei arweiniad; am ganrifoedd ‘man claddu sanctaidd dewraf a gorau’r wlad’; galwodd y beirdd hi’n ‘llwybr union i’r nefoedd’ ac yn ‘byrth Paradwys’; roedd tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un i Rufain; claddwyd Deiniol, esgob Bangor, yno yn 584, a Dyfrig hefyd, a symudwyd ei weddillion i Landaf yn 1120; yn eiddo i’r canoniaid Awstinaidd erbyn 1212; diddymwyd yn 1537, ac aeth ei gorseddau côr, ei sgriniau a’i glychau i Lanengan; erys tŵr cloch o’r 13eg ganrif; mae goleudy 1821 gan Joseph Nelson yn sgwâr; o 1826 coronid Brenin Enlli gan Arglwydd Newborough, a’r olaf oedd Love Pritchard; mae’r goron ar fenthyg i Storiel ym Mangor; gwylfa adar er 1953, ag adar drycin Manaw a brain coesgoch; prynwyd gan Ymddiriedolaeth Ynys Enlli yn 1977; diwedd Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.Ynys Enlli ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: gorwedd Enlli oddi ar ben gorllewinol Llŷn, dros y Swnt o Aberdaron; yn Chwefror 2023 daeth yn Noddfa Awyr Dywyll Ryngwladol, y gyntaf yn Ewrop; sefydlodd Sant Cadfan fynachlog yno; yn yr Oesoedd Canol roedd yr ynys yn gyrchfan pererindota enwog, a thair pererindod i Enlli yn cyfateb i un i Rufain; yn ôl traddodiad mae ugain mil o saint wedi eu claddu yno; dilynodd Abaty Awstinaidd y Santes Fair, ac mae ei olion i’w gweld o hyd; ysgrifennodd Gerallt Gymro, yn Nefyn yn 1188, am fynaich ffyddlon yr ynys, am sut y byddai’r hynaf yn marw gyntaf yno, gan mor brin oedd clefydon, a bod cyrff saint dirifedi yno, Daniel (Deiniol) esgob Bangor yn eu plith; mae goleudy 1821, can troedfedd o uchder, a gostiodd £2,950; gwylfa adar, bwysig i adar drycin Manaw; yng ngofal Ymddiriedolaeth Ynys Enlli, gyda fferm weithredol; mae cychod yn croesi o Aberdaron; enwyd afal Enlli, y credir i’r mynachod ei dyfu, yn rhywogaeth ei hun yn 1998.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Lleoedd sanctaidd
0 / 8Llwybrau pererinion, ffynhonnau sanctaidd ac ynys yr ugain mil o seintiau.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf










