Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

Cymru’r Ugeinfed Ganrif

Llanystumdwy

Y pentref ger afon Dwyfor lle magwyd David Lloyd George. Mae ei gartref pan oedd yn blentyn, Highgate, yn awr yn Amgueddfa Lloyd George.

Llun: Ffotograff portread o David Lloyd George, 1919 · Harris & Ewing, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1916 52.920° N, 4.274° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Llanystumdwy: yr eglwys ar ystum afon Dwy (Dwyfor)

Llanystumdwy

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • ystum tro mewn afon
  • dwy afon Dwy (Dwyfor)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Llanystumdwy, yn Eifionydd, yw’r pentref lle magwyd David Lloyd George, a’r Gymraeg yn iaith gyntaf iddo. Daeth y bachgen o Lanystumdwy yn Gymro cyntaf i fod yn Brif Weinidog, ac mae’n gorwedd uwchben Dwyfor.

Prif Weinidog1916–1922
Cartref bore oesHighgate
AmgueddfaAgorwyd 1960

Highgate a Richard Lloyd

Wedi marw ei dad yn 1864, daeth ei fam â’i phlant adref i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd, crydd a gweinidog, a fu’n ddylanwad aruthrol ar ei nai. Aeth David i ysgol y pentref a bu’n byw yma o 1864 hyd 1880.

Y cyfreithiwr ifanc

Dechreuodd ei bractis ei hun fel cyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885, ac yn achos claddu Llanfrothen enillodd i’r Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu â’u defodau eu hunain ym mynwent y plwyf, buddugoliaeth a ddathlwyd drwy Gymru. Yn 1890 fe’i hetholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon, a daliodd y sedd am 55 mlynedd.

Y pensiwn a’r wladwriaeth les

Fel Canghellor llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin, a chyda’i Gyllideb y Bobl yn 1909 a Deddf Yswiriant Gwladol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern.

Prif Weinidog

Daeth yn Brif Weinidog ar 6 Rhagfyr 1916, arweiniodd y wlad drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf ac roedd yn un o’r Tri Mawr a luniodd Gytundeb Versailles. Erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘the Welsh Wizard’, y Dewin Cymreig.

Ymweld

Mae Amgueddfa Lloyd George, a redir gan Gyngor Gwynedd, yn cadw Highgate fel yr oedd ddiwedd y 19eg ganrif, ei ddrafft o Amodau Heddwch Versailles a ‘Choron Lloyd George’, sy’n sefyll dros y pensiwn henoed cyntaf a dalwyd yng Nghymru. Bu farw yma ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchben afon Dwyfor.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf