

Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
Cymru’r Ugeinfed Ganrif
Llanystumdwy
Y pentref ger afon Dwyfor lle magwyd David Lloyd George. Mae ei gartref pan oedd yn blentyn, Highgate, yn awr yn Amgueddfa Lloyd George.
Llun: Ffotograff portread o David Lloyd George, 1919 · Harris & Ewing, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanystumdwy: yr eglwys ar ystum afon Dwy (Dwyfor)
Llanystumdwy
- Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
- ystum tro mewn afon
- dwy afon Dwy (Dwyfor)
Llanystumdwy, yn Eifionydd, yw’r pentref lle magwyd David Lloyd George, a’r Gymraeg yn iaith gyntaf iddo. Daeth y bachgen o Lanystumdwy yn Gymro cyntaf i fod yn Brif Weinidog, ac mae’n gorwedd uwchben Dwyfor.FfynonellauDavid Lloyd George ↗Wicipedia CymraegRoedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), a adnabyddid fel y ‘Dewin Cymreig’, yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922; hyd yma, ef yw’r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith; caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les; ef oedd prif weinidog Rhyddfrydol olaf y Deyrnas Unedig; treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw a’i ewythr Richard Lloyd; daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yng Nghricieth erbyn 1885; ‘y gwladweinydd rhyngwladol mwyaf a gynhyrchodd Cymru erioed’, un o’r ‘Tri Mawr’ a luniodd Gytundeb Versailles; aelod seneddol Rhyddfrydol am hanner can mlynedd, Llywydd y Bwrdd Masnach (1905–08), Canghellor y Trysorlys (1908–15), Gweinidog Arfau (1915–16) a Gweinidog Rhyfel (1916); arweiniodd y wlad drwy gyfnod argyfyngus yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ac roedd yn adnabyddus am ei sgiliau fel arweinydd ac fel siaradwr effeithiol a huawdl; erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘Y Dewin Cymreig’ a ‘y dyn a enillodd y rhyfel’; roedd ei dad William George o Drefwrdan, Sir Benfro, a’i fam Elizabeth Lloyd o Lanystumdwy.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Weinidog Arfau o fis Mai 1915 ac yn Ysgrifennydd Rhyfel o fis Gorffennaf 1916, daeth yn Brif Weinidog ar 6 Rhagfyr 1916 a chanoli’r awdurdod drwy greu cabinet rhyfel llai; cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor; roedd yn un o brif ffigyrau Cynhadledd Heddwch Paris yn 1919; gadawodd y swydd ar 19 Hydref 1922; wedi’i fagu â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ef oedd y Cymro cyntaf i ddal y swydd.Lloyd George, David (1863–1945), first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur CymreigFe’i hetholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ym mis Ebrill 1890 â mwyafrif o 18; ymgyrchodd dros Gymru Fydd; arweiniodd y gwrthwynebiad i Fesur Addysg Balfour yn 1902, ac yng Nghymru dechreuodd y polisi pan wrthododd y cynghorau sir weinyddu’r Ddeddf; fel Canghellor o 1908 llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriad ei Gyllideb yn 1909 oedd talu am ddiwygio cymdeithasol; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchlaw afon Dwyfor.
| Prif Weinidog | 1916–1922FfynonellauDavid Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Weinidog Arfau o fis Mai 1915 ac yn Ysgrifennydd Rhyfel o fis Gorffennaf 1916, daeth yn Brif Weinidog ar 6 Rhagfyr 1916 a chanoli’r awdurdod drwy greu cabinet rhyfel llai; cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor; roedd yn un o brif ffigyrau Cynhadledd Heddwch Paris yn 1919; gadawodd y swydd ar 19 Hydref 1922; wedi’i fagu â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ef oedd y Cymro cyntaf i ddal y swydd.Lloyd George Museum ↗Wikipedia (Saesneg)Amgueddfa Lloyd George, ym mhentref cartref Lloyd George, Llanystumdwy, lle y’i claddwyd, a redir gan Gyngor Gwynedd ac sy’n ymwneud â bywyd ac oes y Cymro a fu’n Brif Weinidog o 1916 hyd 1922; sefydlwyd Ymddiriedolaeth Amgueddfa Lloyd George yn 1948, a’i hysgrifennydd, Ann Parry, oedd y curadur cyntaf; agorodd y brif arddangosfa yn 1960, ym mhresenoldeb Iarlles Lloyd-George o Ddwyfor, ei weddw, mewn adeilad newydd a gynlluniwyd gan Clough Williams-Ellis, a ehangwyd ac a ailagorwyd yn 1990; mae’r amgueddfa’n cynnwys Highgate, cartref bore oes Lloyd George, wedi’i ddodrefnu fel yr oedd ddiwedd y 19eg ganrif; bu’r teulu’n byw yno drwy haelioni brawd ei fam, Richard Lloyd (1834–1917), crydd a gweinidog, a’i nain yn byw gyda hwy; ymhlith ei thrysorau mae drafft Lloyd George o Amodau Heddwch Versailles, gweithredoedd rhyddid, dogfennau a lluniau, a ‘Choron Lloyd George’, darn arian sy’n sefyll dros y pensiwn henoed cyntaf a dalwyd yng Nghymru. |
|---|---|
| Cartref bore oes | HighgateFfynhonnellLloyd George Museum ↗Wikipedia (Saesneg)Amgueddfa Lloyd George, ym mhentref cartref Lloyd George, Llanystumdwy, lle y’i claddwyd, a redir gan Gyngor Gwynedd ac sy’n ymwneud â bywyd ac oes y Cymro a fu’n Brif Weinidog o 1916 hyd 1922; sefydlwyd Ymddiriedolaeth Amgueddfa Lloyd George yn 1948, a’i hysgrifennydd, Ann Parry, oedd y curadur cyntaf; agorodd y brif arddangosfa yn 1960, ym mhresenoldeb Iarlles Lloyd-George o Ddwyfor, ei weddw, mewn adeilad newydd a gynlluniwyd gan Clough Williams-Ellis, a ehangwyd ac a ailagorwyd yn 1990; mae’r amgueddfa’n cynnwys Highgate, cartref bore oes Lloyd George, wedi’i ddodrefnu fel yr oedd ddiwedd y 19eg ganrif; bu’r teulu’n byw yno drwy haelioni brawd ei fam, Richard Lloyd (1834–1917), crydd a gweinidog, a’i nain yn byw gyda hwy; ymhlith ei thrysorau mae drafft Lloyd George o Amodau Heddwch Versailles, gweithredoedd rhyddid, dogfennau a lluniau, a ‘Choron Lloyd George’, darn arian sy’n sefyll dros y pensiwn henoed cyntaf a dalwyd yng Nghymru. |
| Amgueddfa | Agorwyd 1960FfynhonnellLloyd George Museum ↗Wikipedia (Saesneg)Amgueddfa Lloyd George, ym mhentref cartref Lloyd George, Llanystumdwy, lle y’i claddwyd, a redir gan Gyngor Gwynedd ac sy’n ymwneud â bywyd ac oes y Cymro a fu’n Brif Weinidog o 1916 hyd 1922; sefydlwyd Ymddiriedolaeth Amgueddfa Lloyd George yn 1948, a’i hysgrifennydd, Ann Parry, oedd y curadur cyntaf; agorodd y brif arddangosfa yn 1960, ym mhresenoldeb Iarlles Lloyd-George o Ddwyfor, ei weddw, mewn adeilad newydd a gynlluniwyd gan Clough Williams-Ellis, a ehangwyd ac a ailagorwyd yn 1990; mae’r amgueddfa’n cynnwys Highgate, cartref bore oes Lloyd George, wedi’i ddodrefnu fel yr oedd ddiwedd y 19eg ganrif; bu’r teulu’n byw yno drwy haelioni brawd ei fam, Richard Lloyd (1834–1917), crydd a gweinidog, a’i nain yn byw gyda hwy; ymhlith ei thrysorau mae drafft Lloyd George o Amodau Heddwch Versailles, gweithredoedd rhyddid, dogfennau a lluniau, a ‘Choron Lloyd George’, darn arian sy’n sefyll dros y pensiwn henoed cyntaf a dalwyd yng Nghymru. |
Highgate a Richard Lloyd
Wedi marw ei dad yn 1864, daeth ei fam â’i phlant adref i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd, crydd a gweinidog, a fu’n ddylanwad aruthrol ar ei nai. Aeth David i ysgol y pentref a bu’n byw yma o 1864 hyd 1880.FfynonellauLloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 17 Ionawr 1863 yn Chorlton-on-Medlock, Manceinion, i rieni o Gymry; wedi marw ei dad aeth ei fam â’r teulu adref i Lanystumdwy, lle bu ei brawd Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad mawr ar ei nai; cymhwysodd yn gyfreithiwr yn 1884 ac agor ei bractis ei hun yn 1885; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888; enillodd Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 a chadw’r sedd hyd 1945; roedd yn un o arweinwyr Cymru Fydd; Canghellor y Trysorlys 1908–1915 a Phrif Weinidog 1916–1922; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 ac fe’i claddwyd yno.David Lloyd George ↗Wicipedia CymraegRoedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), a adnabyddid fel y ‘Dewin Cymreig’, yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922; hyd yma, ef yw’r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith; caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les; ef oedd prif weinidog Rhyddfrydol olaf y Deyrnas Unedig; treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw a’i ewythr Richard Lloyd; daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yng Nghricieth erbyn 1885; ‘y gwladweinydd rhyngwladol mwyaf a gynhyrchodd Cymru erioed’, un o’r ‘Tri Mawr’ a luniodd Gytundeb Versailles; aelod seneddol Rhyddfrydol am hanner can mlynedd, Llywydd y Bwrdd Masnach (1905–08), Canghellor y Trysorlys (1908–15), Gweinidog Arfau (1915–16) a Gweinidog Rhyfel (1916); arweiniodd y wlad drwy gyfnod argyfyngus yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ac roedd yn adnabyddus am ei sgiliau fel arweinydd ac fel siaradwr effeithiol a huawdl; erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘Y Dewin Cymreig’ a ‘y dyn a enillodd y rhyfel’; roedd ei dad William George o Drefwrdan, Sir Benfro, a’i fam Elizabeth Lloyd o Lanystumdwy.Lloyd George Museum ↗Wikipedia (Saesneg)Amgueddfa Lloyd George, ym mhentref cartref Lloyd George, Llanystumdwy, lle y’i claddwyd, a redir gan Gyngor Gwynedd ac sy’n ymwneud â bywyd ac oes y Cymro a fu’n Brif Weinidog o 1916 hyd 1922; sefydlwyd Ymddiriedolaeth Amgueddfa Lloyd George yn 1948, a’i hysgrifennydd, Ann Parry, oedd y curadur cyntaf; agorodd y brif arddangosfa yn 1960, ym mhresenoldeb Iarlles Lloyd-George o Ddwyfor, ei weddw, mewn adeilad newydd a gynlluniwyd gan Clough Williams-Ellis, a ehangwyd ac a ailagorwyd yn 1990; mae’r amgueddfa’n cynnwys Highgate, cartref bore oes Lloyd George, wedi’i ddodrefnu fel yr oedd ddiwedd y 19eg ganrif; bu’r teulu’n byw yno drwy haelioni brawd ei fam, Richard Lloyd (1834–1917), crydd a gweinidog, a’i nain yn byw gyda hwy; ymhlith ei thrysorau mae drafft Lloyd George o Amodau Heddwch Versailles, gweithredoedd rhyddid, dogfennau a lluniau, a ‘Choron Lloyd George’, darn arian sy’n sefyll dros y pensiwn henoed cyntaf a dalwyd yng Nghymru.
Y cyfreithiwr ifanc
Dechreuodd ei bractis ei hun fel cyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885, ac yn achos claddu Llanfrothen enillodd i’r Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu â’u defodau eu hunain ym mynwent y plwyf, buddugoliaeth a ddathlwyd drwy Gymru. Yn 1890 fe’i hetholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon, a daliodd y sedd am 55 mlynedd.FfynonellauLloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.
Y pensiwn a’r wladwriaeth les
Fel Canghellor llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin, a chyda’i Gyllideb y Bobl yn 1909 a Deddf Yswiriant Gwladol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern.FfynonellauLloyd George, David (1863–1945), first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur CymreigFe’i hetholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ym mis Ebrill 1890 â mwyafrif o 18; ymgyrchodd dros Gymru Fydd; arweiniodd y gwrthwynebiad i Fesur Addysg Balfour yn 1902, ac yng Nghymru dechreuodd y polisi pan wrthododd y cynghorau sir weinyddu’r Ddeddf; fel Canghellor o 1908 llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriad ei Gyllideb yn 1909 oedd talu am ddiwygio cymdeithasol; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchlaw afon Dwyfor.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.
Prif Weinidog
Daeth yn Brif Weinidog ar 6 Rhagfyr 1916, arweiniodd y wlad drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf ac roedd yn un o’r Tri Mawr a luniodd Gytundeb Versailles. Erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘the Welsh Wizard’, y Dewin Cymreig.FfynonellauDavid Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Weinidog Arfau o fis Mai 1915 ac yn Ysgrifennydd Rhyfel o fis Gorffennaf 1916, daeth yn Brif Weinidog ar 6 Rhagfyr 1916 a chanoli’r awdurdod drwy greu cabinet rhyfel llai; cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor; roedd yn un o brif ffigyrau Cynhadledd Heddwch Paris yn 1919; gadawodd y swydd ar 19 Hydref 1922; wedi’i fagu â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ef oedd y Cymro cyntaf i ddal y swydd.David Lloyd George ↗Wicipedia CymraegRoedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), a adnabyddid fel y ‘Dewin Cymreig’, yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922; hyd yma, ef yw’r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith; caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les; ef oedd prif weinidog Rhyddfrydol olaf y Deyrnas Unedig; treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw a’i ewythr Richard Lloyd; daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yng Nghricieth erbyn 1885; ‘y gwladweinydd rhyngwladol mwyaf a gynhyrchodd Cymru erioed’, un o’r ‘Tri Mawr’ a luniodd Gytundeb Versailles; aelod seneddol Rhyddfrydol am hanner can mlynedd, Llywydd y Bwrdd Masnach (1905–08), Canghellor y Trysorlys (1908–15), Gweinidog Arfau (1915–16) a Gweinidog Rhyfel (1916); arweiniodd y wlad drwy gyfnod argyfyngus yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ac roedd yn adnabyddus am ei sgiliau fel arweinydd ac fel siaradwr effeithiol a huawdl; erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘Y Dewin Cymreig’ a ‘y dyn a enillodd y rhyfel’; roedd ei dad William George o Drefwrdan, Sir Benfro, a’i fam Elizabeth Lloyd o Lanystumdwy.
Ymweld
Mae Amgueddfa Lloyd George, a redir gan Gyngor Gwynedd, yn cadw Highgate fel yr oedd ddiwedd y 19eg ganrif, ei ddrafft o Amodau Heddwch Versailles a ‘Choron Lloyd George’, sy’n sefyll dros y pensiwn henoed cyntaf a dalwyd yng Nghymru. Bu farw yma ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchben afon Dwyfor.FfynonellauLloyd George Museum ↗Wikipedia (Saesneg)Amgueddfa Lloyd George, ym mhentref cartref Lloyd George, Llanystumdwy, lle y’i claddwyd, a redir gan Gyngor Gwynedd ac sy’n ymwneud â bywyd ac oes y Cymro a fu’n Brif Weinidog o 1916 hyd 1922; sefydlwyd Ymddiriedolaeth Amgueddfa Lloyd George yn 1948, a’i hysgrifennydd, Ann Parry, oedd y curadur cyntaf; agorodd y brif arddangosfa yn 1960, ym mhresenoldeb Iarlles Lloyd-George o Ddwyfor, ei weddw, mewn adeilad newydd a gynlluniwyd gan Clough Williams-Ellis, a ehangwyd ac a ailagorwyd yn 1990; mae’r amgueddfa’n cynnwys Highgate, cartref bore oes Lloyd George, wedi’i ddodrefnu fel yr oedd ddiwedd y 19eg ganrif; bu’r teulu’n byw yno drwy haelioni brawd ei fam, Richard Lloyd (1834–1917), crydd a gweinidog, a’i nain yn byw gyda hwy; ymhlith ei thrysorau mae drafft Lloyd George o Amodau Heddwch Versailles, gweithredoedd rhyddid, dogfennau a lluniau, a ‘Choron Lloyd George’, darn arian sy’n sefyll dros y pensiwn henoed cyntaf a dalwyd yng Nghymru.The Lloyd George Museum ↗Cyngor Gwynedd (Saesneg)Highgate, cartref plentyndod Lloyd George; yr ardd lle tyfai lysiau; Cytundeb Versailles; ‘coron Lloyd George’, y pensiwn henoed cyntaf a dalwyd yng Nghymru; ar agor Ebrill i Hydref.Lloyd George, David (1863–1945), first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur CymreigFe’i hetholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ym mis Ebrill 1890 â mwyafrif o 18; ymgyrchodd dros Gymru Fydd; arweiniodd y gwrthwynebiad i Fesur Addysg Balfour yn 1902, ac yng Nghymru dechreuodd y polisi pan wrthododd y cynghorau sir weinyddu’r Ddeddf; fel Canghellor o 1908 llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriad ei Gyllideb yn 1909 oedd talu am ddiwygio cymdeithasol; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchlaw afon Dwyfor.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


