Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1902–1966
Y fenyw gyntaf i’w hethol dros etholaeth yng Nghymru, yn 1929, ac ymgyrchydd oes dros senedd i Gymru.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Megan Lloyd George, y Fonesig Megan, oedd y fenyw gyntaf erioed i’w hethol i’r Senedd o Gymru. Yn ferch i’r Prif Weinidog mawr, eisteddodd yn Nhŷ’r Cyffredin am ddeng mlynedd ar hugain, yn gyntaf dros Fôn ac yna dros Gaerfyrddin, ac arweiniodd ddeiseb genedlaethol 1956, gyda chwarter miliwn o enwau, am Senedd i Gymru.FfynonellauMegan Lloyd George ↗Wicipedia CymraegY Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd Cymreig a gynrychiolodd y Blaid Ryddfrydol a’r Blaid Lafur yn San Steffan; ganed yng Nghricieth, yn drydedd ferch a phumed plentyn David Lloyd George a Margaret; addysg gan diwtoriaid preifat, yna yn Garratts Hall, Banstead, ac ysgol ym Mharis; treuliodd lawer o’i hieuenctid yn rhif 11 a rhif 10 Stryd Downing; yn 1919 aeth gyda’i thad i Gynhadledd Heddwch Paris ac wedyn i gynadleddau rhyngwladol eraill; cydymaith ei thad ar ei daith fuddugoliaethus i Ganada a’r Unol Daleithiau yn 1923; treuliodd flwyddyn gyfan yn India yn 1924–25 yn westai’r Rhaglaw, yr Arglwydd Reading; etholwyd ar 30 Mai 1929, y ferch gyntaf erioed i’w hethol yn AS o Gymru; ail-etholwyd yn 1931 a 1935; un o’r ASau a bwysodd am ymddiswyddiad Neville Chamberlain ym Mai 1940; cadwodd Fôn yn 1945, un o ddim ond deuddeg AS Rhyddfrydol a etholwyd.Megan Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Y Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd o Gymraes a’r fenyw gyntaf yn AS dros etholaeth yng Nghymru; Dirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol, wedyn AS Llafur, yn y Senedd am 30 mlynedd; yn 2016 fe’i henwyd yn un o ‘50 o Gymry mwyaf erioed’; plentyn ieuengaf David Lloyd George a Margaret, ganed yng Nghricieth; dychmygus ac ‘fel tylwythen’ yn blentyn; ar 16 Tachwedd 1910, yn wyth oed, agorodd estyniad Cenhadaeth Ganolog Claremont yn Pentonville; enillodd Fôn i’r Rhyddfrydwyr yn 1929; gyda’i thad gwrthododd gefnogi’r Llywodraeth Genedlaethol yn 1931 a chadw Môn; drwy’r 1940au a’r 1950au ymgyrchodd dros Senedd i Gymru ac Ysgrifennydd Gwladol i Gymru; etholwyd yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol yn 1949; ymunodd â Llafur yn 1955 ac enillodd Gaerfyrddin mewn isetholiad yn 1957, gan ei dal hyd ei marw ym Mhwllheli yn 1966; fe’i penodwyd yn Gydymaith Anrhydedd; gosodwyd plac porffor ar gartref ei theulu yng Nghricieth yn 2019.Lloyd George (family) ↗W. R. P. George, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMegan Lloyd George, ganed 22 Ebrill 1902, merch ieuengaf David Lloyd George a Margaret; addysgwyd yn Garratt’s Hall, Banstead, ac ym Mharis; AS Rhyddfrydol Môn 1929–31 a Rhyddfrydwr Annibynnol 1931–45, gan ddal y sedd hyd 1951; ymunodd yn ddiweddarach â’r Blaid Lafur ac fe’i hetholwyd yn AS Caerfyrddin yn 1957, gan ddal y sedd hyd ei marw; yn y gynhadledd yn Llandrindod ar 1 Gorffennaf 1955, a alwyd gan Undeb Cymru Fydd i ystyried deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd o’i phlaid, gan alw ei hun, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards yn ‘hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru’; yn llywydd y pwyllgor a drefnodd y ddeiseb, anerchodd lawer o gyfarfodydd ledled Cymru a gwnaeth lawer i chwalu rhagfarn yn erbyn y syniad o senedd i Gymru; un o’r ddirprwyaeth a gyflwynodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth yn Ebrill 1956; daeth ei chyfraniad mwyaf sylweddol i wleidyddiaeth Cymru pan oedd allan o’r Senedd; AS gweithgar a chydwybodol i Gaerfyrddin; LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru; Cydymaith Anrhydedd; ar gyngor tref Cricieth am flynyddoedd, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel ei mam; aelod o Orsedd y Beirdd; am gyfnod yn llywydd gweithgar Cymdeithas Diogelu Harddwch Cymru Wledig; adwaenid hi fel y Fonesig Megan wedi i’w thad gael ei wneud yn iarll ar 1 Ionawr 1945; etifeddodd lawer o ddawn areithio ei thad, a ddenai gynulleidfaoedd mawr; carai’r ardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu yng Nghricieth; bu farw 14 Mai 1966; daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’i phoblogrwydd a’r parch a enillodd; claddwyd ym mynwent Cricieth yng nghladdgell y teulu.
| Ganed | 22 Ebrill 1902, Cricieth |
|---|---|
| Tad | David Lloyd George, Prif Weinidog |
| AS Môn | 1929 hyd 1951 |
| Deiseb Senedd i Gymru | 1955 hyd 1956 |
| AS Caerfyrddin | 1957 hyd 1966 |
| Anrhydeddau | Cydymaith Anrhydedd; LLD, Prifysgol Cymru |
| Bu farw | 14 Mai 1966 |
Ganed Megan Arvon Lloyd George yng Nghricieth ar 22 Ebrill 1902, plentyn ieuengaf David Lloyd George a’i wraig Margaret. Roedd yn blentyn bywiog a dychmygus, a threuliodd lawer o’i hieuenctid yng nghartrefi swyddogol ei thad yn rhif 11 a rhif 10 Stryd Downing.FfynonellauMegan Lloyd George ↗Wicipedia CymraegY Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd Cymreig a gynrychiolodd y Blaid Ryddfrydol a’r Blaid Lafur yn San Steffan; ganed yng Nghricieth, yn drydedd ferch a phumed plentyn David Lloyd George a Margaret; addysg gan diwtoriaid preifat, yna yn Garratts Hall, Banstead, ac ysgol ym Mharis; treuliodd lawer o’i hieuenctid yn rhif 11 a rhif 10 Stryd Downing; yn 1919 aeth gyda’i thad i Gynhadledd Heddwch Paris ac wedyn i gynadleddau rhyngwladol eraill; cydymaith ei thad ar ei daith fuddugoliaethus i Ganada a’r Unol Daleithiau yn 1923; treuliodd flwyddyn gyfan yn India yn 1924–25 yn westai’r Rhaglaw, yr Arglwydd Reading; etholwyd ar 30 Mai 1929, y ferch gyntaf erioed i’w hethol yn AS o Gymru; ail-etholwyd yn 1931 a 1935; un o’r ASau a bwysodd am ymddiswyddiad Neville Chamberlain ym Mai 1940; cadwodd Fôn yn 1945, un o ddim ond deuddeg AS Rhyddfrydol a etholwyd.Megan Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Y Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd o Gymraes a’r fenyw gyntaf yn AS dros etholaeth yng Nghymru; Dirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol, wedyn AS Llafur, yn y Senedd am 30 mlynedd; yn 2016 fe’i henwyd yn un o ‘50 o Gymry mwyaf erioed’; plentyn ieuengaf David Lloyd George a Margaret, ganed yng Nghricieth; dychmygus ac ‘fel tylwythen’ yn blentyn; ar 16 Tachwedd 1910, yn wyth oed, agorodd estyniad Cenhadaeth Ganolog Claremont yn Pentonville; enillodd Fôn i’r Rhyddfrydwyr yn 1929; gyda’i thad gwrthododd gefnogi’r Llywodraeth Genedlaethol yn 1931 a chadw Môn; drwy’r 1940au a’r 1950au ymgyrchodd dros Senedd i Gymru ac Ysgrifennydd Gwladol i Gymru; etholwyd yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol yn 1949; ymunodd â Llafur yn 1955 ac enillodd Gaerfyrddin mewn isetholiad yn 1957, gan ei dal hyd ei marw ym Mhwllheli yn 1966; fe’i penodwyd yn Gydymaith Anrhydedd; gosodwyd plac porffor ar gartref ei theulu yng Nghricieth yn 2019.Lloyd George (family) ↗W. R. P. George, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMegan Lloyd George, ganed 22 Ebrill 1902, merch ieuengaf David Lloyd George a Margaret; addysgwyd yn Garratt’s Hall, Banstead, ac ym Mharis; AS Rhyddfrydol Môn 1929–31 a Rhyddfrydwr Annibynnol 1931–45, gan ddal y sedd hyd 1951; ymunodd yn ddiweddarach â’r Blaid Lafur ac fe’i hetholwyd yn AS Caerfyrddin yn 1957, gan ddal y sedd hyd ei marw; yn y gynhadledd yn Llandrindod ar 1 Gorffennaf 1955, a alwyd gan Undeb Cymru Fydd i ystyried deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd o’i phlaid, gan alw ei hun, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards yn ‘hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru’; yn llywydd y pwyllgor a drefnodd y ddeiseb, anerchodd lawer o gyfarfodydd ledled Cymru a gwnaeth lawer i chwalu rhagfarn yn erbyn y syniad o senedd i Gymru; un o’r ddirprwyaeth a gyflwynodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth yn Ebrill 1956; daeth ei chyfraniad mwyaf sylweddol i wleidyddiaeth Cymru pan oedd allan o’r Senedd; AS gweithgar a chydwybodol i Gaerfyrddin; LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru; Cydymaith Anrhydedd; ar gyngor tref Cricieth am flynyddoedd, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel ei mam; aelod o Orsedd y Beirdd; am gyfnod yn llywydd gweithgar Cymdeithas Diogelu Harddwch Cymru Wledig; adwaenid hi fel y Fonesig Megan wedi i’w thad gael ei wneud yn iarll ar 1 Ionawr 1945; etifeddodd lawer o ddawn areithio ei thad, a ddenai gynulleidfaoedd mawr; carai’r ardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu yng Nghricieth; bu farw 14 Mai 1966; daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’i phoblogrwydd a’r parch a enillodd; claddwyd ym mynwent Cricieth yng nghladdgell y teulu.
Dechreuodd ei bywyd cyhoeddus yn ifanc: ar 16 Tachwedd 1910, yn ddim ond wyth oed, agorodd estyniad newydd Cenhadaeth Ganolog Claremont yn Llundain. Cafodd ei dysgu gan diwtoriaid, yna yn Garratt’s Hall, Banstead, ac mewn ysgol ym Mharis.FfynonellauMegan Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Y Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd o Gymraes a’r fenyw gyntaf yn AS dros etholaeth yng Nghymru; Dirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol, wedyn AS Llafur, yn y Senedd am 30 mlynedd; yn 2016 fe’i henwyd yn un o ‘50 o Gymry mwyaf erioed’; plentyn ieuengaf David Lloyd George a Margaret, ganed yng Nghricieth; dychmygus ac ‘fel tylwythen’ yn blentyn; ar 16 Tachwedd 1910, yn wyth oed, agorodd estyniad Cenhadaeth Ganolog Claremont yn Pentonville; enillodd Fôn i’r Rhyddfrydwyr yn 1929; gyda’i thad gwrthododd gefnogi’r Llywodraeth Genedlaethol yn 1931 a chadw Môn; drwy’r 1940au a’r 1950au ymgyrchodd dros Senedd i Gymru ac Ysgrifennydd Gwladol i Gymru; etholwyd yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol yn 1949; ymunodd â Llafur yn 1955 ac enillodd Gaerfyrddin mewn isetholiad yn 1957, gan ei dal hyd ei marw ym Mhwllheli yn 1966; fe’i penodwyd yn Gydymaith Anrhydedd; gosodwyd plac porffor ar gartref ei theulu yng Nghricieth yn 2019.Megan Lloyd George ↗Wicipedia CymraegY Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd Cymreig a gynrychiolodd y Blaid Ryddfrydol a’r Blaid Lafur yn San Steffan; ganed yng Nghricieth, yn drydedd ferch a phumed plentyn David Lloyd George a Margaret; addysg gan diwtoriaid preifat, yna yn Garratts Hall, Banstead, ac ysgol ym Mharis; treuliodd lawer o’i hieuenctid yn rhif 11 a rhif 10 Stryd Downing; yn 1919 aeth gyda’i thad i Gynhadledd Heddwch Paris ac wedyn i gynadleddau rhyngwladol eraill; cydymaith ei thad ar ei daith fuddugoliaethus i Ganada a’r Unol Daleithiau yn 1923; treuliodd flwyddyn gyfan yn India yn 1924–25 yn westai’r Rhaglaw, yr Arglwydd Reading; etholwyd ar 30 Mai 1929, y ferch gyntaf erioed i’w hethol yn AS o Gymru; ail-etholwyd yn 1931 a 1935; un o’r ASau a bwysodd am ymddiswyddiad Neville Chamberlain ym Mai 1940; cadwodd Fôn yn 1945, un o ddim ond deuddeg AS Rhyddfrydol a etholwyd.Lloyd George (family) ↗W. R. P. George, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMegan Lloyd George, ganed 22 Ebrill 1902, merch ieuengaf David Lloyd George a Margaret; addysgwyd yn Garratt’s Hall, Banstead, ac ym Mharis; AS Rhyddfrydol Môn 1929–31 a Rhyddfrydwr Annibynnol 1931–45, gan ddal y sedd hyd 1951; ymunodd yn ddiweddarach â’r Blaid Lafur ac fe’i hetholwyd yn AS Caerfyrddin yn 1957, gan ddal y sedd hyd ei marw; yn y gynhadledd yn Llandrindod ar 1 Gorffennaf 1955, a alwyd gan Undeb Cymru Fydd i ystyried deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd o’i phlaid, gan alw ei hun, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards yn ‘hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru’; yn llywydd y pwyllgor a drefnodd y ddeiseb, anerchodd lawer o gyfarfodydd ledled Cymru a gwnaeth lawer i chwalu rhagfarn yn erbyn y syniad o senedd i Gymru; un o’r ddirprwyaeth a gyflwynodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth yn Ebrill 1956; daeth ei chyfraniad mwyaf sylweddol i wleidyddiaeth Cymru pan oedd allan o’r Senedd; AS gweithgar a chydwybodol i Gaerfyrddin; LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru; Cydymaith Anrhydedd; ar gyngor tref Cricieth am flynyddoedd, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel ei mam; aelod o Orsedd y Beirdd; am gyfnod yn llywydd gweithgar Cymdeithas Diogelu Harddwch Cymru Wledig; adwaenid hi fel y Fonesig Megan wedi i’w thad gael ei wneud yn iarll ar 1 Ionawr 1945; etifeddodd lawer o ddawn areithio ei thad, a ddenai gynulleidfaoedd mawr; carai’r ardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu yng Nghricieth; bu farw 14 Mai 1966; daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’i phoblogrwydd a’r parch a enillodd; claddwyd ym mynwent Cricieth yng nghladdgell y teulu.
Yn 1919 aeth gyda’i thad i Gynhadledd Heddwch Paris, ac yn 1923 roedd wrth ei ochr ar ei daith fuddugoliaethus drwy Ganada a’r Unol Daleithiau. Yn 1924 a 1925 treuliodd flwyddyn gyfan yn India yn westai i’r Rhaglaw.FfynhonnellMegan Lloyd George ↗Wicipedia CymraegY Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd Cymreig a gynrychiolodd y Blaid Ryddfrydol a’r Blaid Lafur yn San Steffan; ganed yng Nghricieth, yn drydedd ferch a phumed plentyn David Lloyd George a Margaret; addysg gan diwtoriaid preifat, yna yn Garratts Hall, Banstead, ac ysgol ym Mharis; treuliodd lawer o’i hieuenctid yn rhif 11 a rhif 10 Stryd Downing; yn 1919 aeth gyda’i thad i Gynhadledd Heddwch Paris ac wedyn i gynadleddau rhyngwladol eraill; cydymaith ei thad ar ei daith fuddugoliaethus i Ganada a’r Unol Daleithiau yn 1923; treuliodd flwyddyn gyfan yn India yn 1924–25 yn westai’r Rhaglaw, yr Arglwydd Reading; etholwyd ar 30 Mai 1929, y ferch gyntaf erioed i’w hethol yn AS o Gymru; ail-etholwyd yn 1931 a 1935; un o’r ASau a bwysodd am ymddiswyddiad Neville Chamberlain ym Mai 1940; cadwodd Fôn yn 1945, un o ddim ond deuddeg AS Rhyddfrydol a etholwyd.
Ar 30 Mai 1929 etholodd pobl Môn hi’n Aelod Seneddol iddynt, y fenyw gyntaf erioed i’w hethol o Gymru. Cadwodd y sedd mewn etholiad ar ôl etholiad, yn 1931, 1935 a 1945, a gwasanaethodd Fôn am ddwy flynedd ar hugain.FfynonellauMegan Lloyd George ↗Wicipedia CymraegY Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd Cymreig a gynrychiolodd y Blaid Ryddfrydol a’r Blaid Lafur yn San Steffan; ganed yng Nghricieth, yn drydedd ferch a phumed plentyn David Lloyd George a Margaret; addysg gan diwtoriaid preifat, yna yn Garratts Hall, Banstead, ac ysgol ym Mharis; treuliodd lawer o’i hieuenctid yn rhif 11 a rhif 10 Stryd Downing; yn 1919 aeth gyda’i thad i Gynhadledd Heddwch Paris ac wedyn i gynadleddau rhyngwladol eraill; cydymaith ei thad ar ei daith fuddugoliaethus i Ganada a’r Unol Daleithiau yn 1923; treuliodd flwyddyn gyfan yn India yn 1924–25 yn westai’r Rhaglaw, yr Arglwydd Reading; etholwyd ar 30 Mai 1929, y ferch gyntaf erioed i’w hethol yn AS o Gymru; ail-etholwyd yn 1931 a 1935; un o’r ASau a bwysodd am ymddiswyddiad Neville Chamberlain ym Mai 1940; cadwodd Fôn yn 1945, un o ddim ond deuddeg AS Rhyddfrydol a etholwyd.Megan Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Y Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd o Gymraes a’r fenyw gyntaf yn AS dros etholaeth yng Nghymru; Dirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol, wedyn AS Llafur, yn y Senedd am 30 mlynedd; yn 2016 fe’i henwyd yn un o ‘50 o Gymry mwyaf erioed’; plentyn ieuengaf David Lloyd George a Margaret, ganed yng Nghricieth; dychmygus ac ‘fel tylwythen’ yn blentyn; ar 16 Tachwedd 1910, yn wyth oed, agorodd estyniad Cenhadaeth Ganolog Claremont yn Pentonville; enillodd Fôn i’r Rhyddfrydwyr yn 1929; gyda’i thad gwrthododd gefnogi’r Llywodraeth Genedlaethol yn 1931 a chadw Môn; drwy’r 1940au a’r 1950au ymgyrchodd dros Senedd i Gymru ac Ysgrifennydd Gwladol i Gymru; etholwyd yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol yn 1949; ymunodd â Llafur yn 1955 ac enillodd Gaerfyrddin mewn isetholiad yn 1957, gan ei dal hyd ei marw ym Mhwllheli yn 1966; fe’i penodwyd yn Gydymaith Anrhydedd; gosodwyd plac porffor ar gartref ei theulu yng Nghricieth yn 2019.Lloyd George (family) ↗W. R. P. George, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMegan Lloyd George, ganed 22 Ebrill 1902, merch ieuengaf David Lloyd George a Margaret; addysgwyd yn Garratt’s Hall, Banstead, ac ym Mharis; AS Rhyddfrydol Môn 1929–31 a Rhyddfrydwr Annibynnol 1931–45, gan ddal y sedd hyd 1951; ymunodd yn ddiweddarach â’r Blaid Lafur ac fe’i hetholwyd yn AS Caerfyrddin yn 1957, gan ddal y sedd hyd ei marw; yn y gynhadledd yn Llandrindod ar 1 Gorffennaf 1955, a alwyd gan Undeb Cymru Fydd i ystyried deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd o’i phlaid, gan alw ei hun, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards yn ‘hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru’; yn llywydd y pwyllgor a drefnodd y ddeiseb, anerchodd lawer o gyfarfodydd ledled Cymru a gwnaeth lawer i chwalu rhagfarn yn erbyn y syniad o senedd i Gymru; un o’r ddirprwyaeth a gyflwynodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth yn Ebrill 1956; daeth ei chyfraniad mwyaf sylweddol i wleidyddiaeth Cymru pan oedd allan o’r Senedd; AS gweithgar a chydwybodol i Gaerfyrddin; LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru; Cydymaith Anrhydedd; ar gyngor tref Cricieth am flynyddoedd, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel ei mam; aelod o Orsedd y Beirdd; am gyfnod yn llywydd gweithgar Cymdeithas Diogelu Harddwch Cymru Wledig; adwaenid hi fel y Fonesig Megan wedi i’w thad gael ei wneud yn iarll ar 1 Ionawr 1945; etifeddodd lawer o ddawn areithio ei thad, a ddenai gynulleidfaoedd mawr; carai’r ardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu yng Nghricieth; bu farw 14 Mai 1966; daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’i phoblogrwydd a’r parch a enillodd; claddwyd ym mynwent Cricieth yng nghladdgell y teulu.
Roedd ganddi lawer o ddawn areithio ei thad, a deuai tyrfaoedd i’w chlywed. Ym Mai 1940 roedd yn un o’r ASau a bwysodd am Brif Weinidog newydd i arwain Prydain drwy’r rhyfel.FfynonellauLloyd George (family) ↗W. R. P. George, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMegan Lloyd George, ganed 22 Ebrill 1902, merch ieuengaf David Lloyd George a Margaret; addysgwyd yn Garratt’s Hall, Banstead, ac ym Mharis; AS Rhyddfrydol Môn 1929–31 a Rhyddfrydwr Annibynnol 1931–45, gan ddal y sedd hyd 1951; ymunodd yn ddiweddarach â’r Blaid Lafur ac fe’i hetholwyd yn AS Caerfyrddin yn 1957, gan ddal y sedd hyd ei marw; yn y gynhadledd yn Llandrindod ar 1 Gorffennaf 1955, a alwyd gan Undeb Cymru Fydd i ystyried deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd o’i phlaid, gan alw ei hun, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards yn ‘hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru’; yn llywydd y pwyllgor a drefnodd y ddeiseb, anerchodd lawer o gyfarfodydd ledled Cymru a gwnaeth lawer i chwalu rhagfarn yn erbyn y syniad o senedd i Gymru; un o’r ddirprwyaeth a gyflwynodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth yn Ebrill 1956; daeth ei chyfraniad mwyaf sylweddol i wleidyddiaeth Cymru pan oedd allan o’r Senedd; AS gweithgar a chydwybodol i Gaerfyrddin; LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru; Cydymaith Anrhydedd; ar gyngor tref Cricieth am flynyddoedd, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel ei mam; aelod o Orsedd y Beirdd; am gyfnod yn llywydd gweithgar Cymdeithas Diogelu Harddwch Cymru Wledig; adwaenid hi fel y Fonesig Megan wedi i’w thad gael ei wneud yn iarll ar 1 Ionawr 1945; etifeddodd lawer o ddawn areithio ei thad, a ddenai gynulleidfaoedd mawr; carai’r ardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu yng Nghricieth; bu farw 14 Mai 1966; daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’i phoblogrwydd a’r parch a enillodd; claddwyd ym mynwent Cricieth yng nghladdgell y teulu.Megan Lloyd George ↗Wicipedia CymraegY Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd Cymreig a gynrychiolodd y Blaid Ryddfrydol a’r Blaid Lafur yn San Steffan; ganed yng Nghricieth, yn drydedd ferch a phumed plentyn David Lloyd George a Margaret; addysg gan diwtoriaid preifat, yna yn Garratts Hall, Banstead, ac ysgol ym Mharis; treuliodd lawer o’i hieuenctid yn rhif 11 a rhif 10 Stryd Downing; yn 1919 aeth gyda’i thad i Gynhadledd Heddwch Paris ac wedyn i gynadleddau rhyngwladol eraill; cydymaith ei thad ar ei daith fuddugoliaethus i Ganada a’r Unol Daleithiau yn 1923; treuliodd flwyddyn gyfan yn India yn 1924–25 yn westai’r Rhaglaw, yr Arglwydd Reading; etholwyd ar 30 Mai 1929, y ferch gyntaf erioed i’w hethol yn AS o Gymru; ail-etholwyd yn 1931 a 1935; un o’r ASau a bwysodd am ymddiswyddiad Neville Chamberlain ym Mai 1940; cadwodd Fôn yn 1945, un o ddim ond deuddeg AS Rhyddfrydol a etholwyd.
Drwy’r 1940au a’r 1950au ymgyrchodd dros Senedd i Gymru ac Ysgrifennydd Gwladol i Gymru. Yn 1949 fe’i hetholwyd yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol.FfynhonnellMegan Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Y Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd o Gymraes a’r fenyw gyntaf yn AS dros etholaeth yng Nghymru; Dirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol, wedyn AS Llafur, yn y Senedd am 30 mlynedd; yn 2016 fe’i henwyd yn un o ‘50 o Gymry mwyaf erioed’; plentyn ieuengaf David Lloyd George a Margaret, ganed yng Nghricieth; dychmygus ac ‘fel tylwythen’ yn blentyn; ar 16 Tachwedd 1910, yn wyth oed, agorodd estyniad Cenhadaeth Ganolog Claremont yn Pentonville; enillodd Fôn i’r Rhyddfrydwyr yn 1929; gyda’i thad gwrthododd gefnogi’r Llywodraeth Genedlaethol yn 1931 a chadw Môn; drwy’r 1940au a’r 1950au ymgyrchodd dros Senedd i Gymru ac Ysgrifennydd Gwladol i Gymru; etholwyd yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol yn 1949; ymunodd â Llafur yn 1955 ac enillodd Gaerfyrddin mewn isetholiad yn 1957, gan ei dal hyd ei marw ym Mhwllheli yn 1966; fe’i penodwyd yn Gydymaith Anrhydedd; gosodwyd plac porffor ar gartref ei theulu yng Nghricieth yn 2019.
Ar 1 Gorffennaf 1955, mewn cynhadledd yn Llandrindod a alwyd i lansio deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd dros yr achos, a disgrifiodd ei hun a’i chyd-ymgyrchwyr, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards, fel hyn:FfynhonnellLloyd George (family) ↗W. R. P. George, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMegan Lloyd George, ganed 22 Ebrill 1902, merch ieuengaf David Lloyd George a Margaret; addysgwyd yn Garratt’s Hall, Banstead, ac ym Mharis; AS Rhyddfrydol Môn 1929–31 a Rhyddfrydwr Annibynnol 1931–45, gan ddal y sedd hyd 1951; ymunodd yn ddiweddarach â’r Blaid Lafur ac fe’i hetholwyd yn AS Caerfyrddin yn 1957, gan ddal y sedd hyd ei marw; yn y gynhadledd yn Llandrindod ar 1 Gorffennaf 1955, a alwyd gan Undeb Cymru Fydd i ystyried deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd o’i phlaid, gan alw ei hun, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards yn ‘hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru’; yn llywydd y pwyllgor a drefnodd y ddeiseb, anerchodd lawer o gyfarfodydd ledled Cymru a gwnaeth lawer i chwalu rhagfarn yn erbyn y syniad o senedd i Gymru; un o’r ddirprwyaeth a gyflwynodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth yn Ebrill 1956; daeth ei chyfraniad mwyaf sylweddol i wleidyddiaeth Cymru pan oedd allan o’r Senedd; AS gweithgar a chydwybodol i Gaerfyrddin; LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru; Cydymaith Anrhydedd; ar gyngor tref Cricieth am flynyddoedd, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel ei mam; aelod o Orsedd y Beirdd; am gyfnod yn llywydd gweithgar Cymdeithas Diogelu Harddwch Cymru Wledig; adwaenid hi fel y Fonesig Megan wedi i’w thad gael ei wneud yn iarll ar 1 Ionawr 1945; etifeddodd lawer o ddawn areithio ei thad, a ddenai gynulleidfaoedd mawr; carai’r ardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu yng Nghricieth; bu farw 14 Mai 1966; daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’i phoblogrwydd a’r parch a enillodd; claddwyd ym mynwent Cricieth yng nghladdgell y teulu.
Hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru
Megan Lloyd George, Llandrindod, 1955
Daeth yn llywydd pwyllgor y ddeiseb a siaradodd mewn cyfarfodydd ledled Cymru, gan wneud llawer i ennill pobl at y syniad. Yn Ebrill 1956 roedd yn un o’r rhai a gludodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth. Dyma ei chyfraniad mwyaf i wleidyddiaeth Cymru.FfynhonnellLloyd George (family) ↗W. R. P. George, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMegan Lloyd George, ganed 22 Ebrill 1902, merch ieuengaf David Lloyd George a Margaret; addysgwyd yn Garratt’s Hall, Banstead, ac ym Mharis; AS Rhyddfrydol Môn 1929–31 a Rhyddfrydwr Annibynnol 1931–45, gan ddal y sedd hyd 1951; ymunodd yn ddiweddarach â’r Blaid Lafur ac fe’i hetholwyd yn AS Caerfyrddin yn 1957, gan ddal y sedd hyd ei marw; yn y gynhadledd yn Llandrindod ar 1 Gorffennaf 1955, a alwyd gan Undeb Cymru Fydd i ystyried deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd o’i phlaid, gan alw ei hun, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards yn ‘hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru’; yn llywydd y pwyllgor a drefnodd y ddeiseb, anerchodd lawer o gyfarfodydd ledled Cymru a gwnaeth lawer i chwalu rhagfarn yn erbyn y syniad o senedd i Gymru; un o’r ddirprwyaeth a gyflwynodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth yn Ebrill 1956; daeth ei chyfraniad mwyaf sylweddol i wleidyddiaeth Cymru pan oedd allan o’r Senedd; AS gweithgar a chydwybodol i Gaerfyrddin; LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru; Cydymaith Anrhydedd; ar gyngor tref Cricieth am flynyddoedd, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel ei mam; aelod o Orsedd y Beirdd; am gyfnod yn llywydd gweithgar Cymdeithas Diogelu Harddwch Cymru Wledig; adwaenid hi fel y Fonesig Megan wedi i’w thad gael ei wneud yn iarll ar 1 Ionawr 1945; etifeddodd lawer o ddawn areithio ei thad, a ddenai gynulleidfaoedd mawr; carai’r ardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu yng Nghricieth; bu farw 14 Mai 1966; daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’i phoblogrwydd a’r parch a enillodd; claddwyd ym mynwent Cricieth yng nghladdgell y teulu.
Yn 1955 ymunodd â’r Blaid Lafur, ac yn 1957 etholodd pobl Caerfyrddin hi’n AS iddynt. Gwasanaethodd hwy’n weithgar ac yn gydwybodol hyd ei marw.FfynonellauLloyd George (family) ↗W. R. P. George, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMegan Lloyd George, ganed 22 Ebrill 1902, merch ieuengaf David Lloyd George a Margaret; addysgwyd yn Garratt’s Hall, Banstead, ac ym Mharis; AS Rhyddfrydol Môn 1929–31 a Rhyddfrydwr Annibynnol 1931–45, gan ddal y sedd hyd 1951; ymunodd yn ddiweddarach â’r Blaid Lafur ac fe’i hetholwyd yn AS Caerfyrddin yn 1957, gan ddal y sedd hyd ei marw; yn y gynhadledd yn Llandrindod ar 1 Gorffennaf 1955, a alwyd gan Undeb Cymru Fydd i ystyried deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd o’i phlaid, gan alw ei hun, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards yn ‘hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru’; yn llywydd y pwyllgor a drefnodd y ddeiseb, anerchodd lawer o gyfarfodydd ledled Cymru a gwnaeth lawer i chwalu rhagfarn yn erbyn y syniad o senedd i Gymru; un o’r ddirprwyaeth a gyflwynodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth yn Ebrill 1956; daeth ei chyfraniad mwyaf sylweddol i wleidyddiaeth Cymru pan oedd allan o’r Senedd; AS gweithgar a chydwybodol i Gaerfyrddin; LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru; Cydymaith Anrhydedd; ar gyngor tref Cricieth am flynyddoedd, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel ei mam; aelod o Orsedd y Beirdd; am gyfnod yn llywydd gweithgar Cymdeithas Diogelu Harddwch Cymru Wledig; adwaenid hi fel y Fonesig Megan wedi i’w thad gael ei wneud yn iarll ar 1 Ionawr 1945; etifeddodd lawer o ddawn areithio ei thad, a ddenai gynulleidfaoedd mawr; carai’r ardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu yng Nghricieth; bu farw 14 Mai 1966; daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’i phoblogrwydd a’r parch a enillodd; claddwyd ym mynwent Cricieth yng nghladdgell y teulu.Megan Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Y Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd o Gymraes a’r fenyw gyntaf yn AS dros etholaeth yng Nghymru; Dirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol, wedyn AS Llafur, yn y Senedd am 30 mlynedd; yn 2016 fe’i henwyd yn un o ‘50 o Gymry mwyaf erioed’; plentyn ieuengaf David Lloyd George a Margaret, ganed yng Nghricieth; dychmygus ac ‘fel tylwythen’ yn blentyn; ar 16 Tachwedd 1910, yn wyth oed, agorodd estyniad Cenhadaeth Ganolog Claremont yn Pentonville; enillodd Fôn i’r Rhyddfrydwyr yn 1929; gyda’i thad gwrthododd gefnogi’r Llywodraeth Genedlaethol yn 1931 a chadw Môn; drwy’r 1940au a’r 1950au ymgyrchodd dros Senedd i Gymru ac Ysgrifennydd Gwladol i Gymru; etholwyd yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol yn 1949; ymunodd â Llafur yn 1955 ac enillodd Gaerfyrddin mewn isetholiad yn 1957, gan ei dal hyd ei marw ym Mhwllheli yn 1966; fe’i penodwyd yn Gydymaith Anrhydedd; gosodwyd plac porffor ar gartref ei theulu yng Nghricieth yn 2019.
Gartref gwasanaethodd am flynyddoedd ar gyngor tref Cricieth, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel y bu ei mam. Roedd yn aelod o Orsedd y Beirdd, gweithiodd i ddiogelu harddwch cefn gwlad Cymru, a charai ei gardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu.FfynhonnellLloyd George (family) ↗W. R. P. George, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMegan Lloyd George, ganed 22 Ebrill 1902, merch ieuengaf David Lloyd George a Margaret; addysgwyd yn Garratt’s Hall, Banstead, ac ym Mharis; AS Rhyddfrydol Môn 1929–31 a Rhyddfrydwr Annibynnol 1931–45, gan ddal y sedd hyd 1951; ymunodd yn ddiweddarach â’r Blaid Lafur ac fe’i hetholwyd yn AS Caerfyrddin yn 1957, gan ddal y sedd hyd ei marw; yn y gynhadledd yn Llandrindod ar 1 Gorffennaf 1955, a alwyd gan Undeb Cymru Fydd i ystyried deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd o’i phlaid, gan alw ei hun, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards yn ‘hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru’; yn llywydd y pwyllgor a drefnodd y ddeiseb, anerchodd lawer o gyfarfodydd ledled Cymru a gwnaeth lawer i chwalu rhagfarn yn erbyn y syniad o senedd i Gymru; un o’r ddirprwyaeth a gyflwynodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth yn Ebrill 1956; daeth ei chyfraniad mwyaf sylweddol i wleidyddiaeth Cymru pan oedd allan o’r Senedd; AS gweithgar a chydwybodol i Gaerfyrddin; LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru; Cydymaith Anrhydedd; ar gyngor tref Cricieth am flynyddoedd, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel ei mam; aelod o Orsedd y Beirdd; am gyfnod yn llywydd gweithgar Cymdeithas Diogelu Harddwch Cymru Wledig; adwaenid hi fel y Fonesig Megan wedi i’w thad gael ei wneud yn iarll ar 1 Ionawr 1945; etifeddodd lawer o ddawn areithio ei thad, a ddenai gynulleidfaoedd mawr; carai’r ardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu yng Nghricieth; bu farw 14 Mai 1966; daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’i phoblogrwydd a’r parch a enillodd; claddwyd ym mynwent Cricieth yng nghladdgell y teulu.
Yn 1966 gwnaed y Fonesig Megan yn Gydymaith Anrhydedd, a bu farw ar 14 Mai y flwyddyn honno. Daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’r cariad a’r parch a enillodd, a rhoddwyd hi i orffwys yng nghladdgell y teulu yng Nghricieth. Mae plac porffor bellach ar ei chartref yno, ac yn 2016 fe’i henwyd yn un o hanner cant o Gymry mwyaf erioed.FfynonellauLloyd George (family) ↗W. R. P. George, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMegan Lloyd George, ganed 22 Ebrill 1902, merch ieuengaf David Lloyd George a Margaret; addysgwyd yn Garratt’s Hall, Banstead, ac ym Mharis; AS Rhyddfrydol Môn 1929–31 a Rhyddfrydwr Annibynnol 1931–45, gan ddal y sedd hyd 1951; ymunodd yn ddiweddarach â’r Blaid Lafur ac fe’i hetholwyd yn AS Caerfyrddin yn 1957, gan ddal y sedd hyd ei marw; yn y gynhadledd yn Llandrindod ar 1 Gorffennaf 1955, a alwyd gan Undeb Cymru Fydd i ystyried deiseb genedlaethol am Senedd i Gymru, siaradodd o’i phlaid, gan alw ei hun, T. I. Ellis ac Ifan ab Owen Edwards yn ‘hen dderw â’u gwreiddiau’n ddwfn ym mhridd Cymru’; yn llywydd y pwyllgor a drefnodd y ddeiseb, anerchodd lawer o gyfarfodydd ledled Cymru a gwnaeth lawer i chwalu rhagfarn yn erbyn y syniad o senedd i Gymru; un o’r ddirprwyaeth a gyflwynodd y ddeiseb, gyda chwarter miliwn o enwau, i’r llywodraeth yn Ebrill 1956; daeth ei chyfraniad mwyaf sylweddol i wleidyddiaeth Cymru pan oedd allan o’r Senedd; AS gweithgar a chydwybodol i Gaerfyrddin; LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru; Cydymaith Anrhydedd; ar gyngor tref Cricieth am flynyddoedd, yn gadeirydd am flwyddyn, ac yn ynad heddwch, fel ei mam; aelod o Orsedd y Beirdd; am gyfnod yn llywydd gweithgar Cymdeithas Diogelu Harddwch Cymru Wledig; adwaenid hi fel y Fonesig Megan wedi i’w thad gael ei wneud yn iarll ar 1 Ionawr 1945; etifeddodd lawer o ddawn areithio ei thad, a ddenai gynulleidfaoedd mawr; carai’r ardd ym Mryn Awelon, cartref y teulu yng Nghricieth; bu farw 14 Mai 1966; daeth tyrfa enfawr i’w hangladd, arwydd o’i phoblogrwydd a’r parch a enillodd; claddwyd ym mynwent Cricieth yng nghladdgell y teulu.Megan Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Y Fonesig Megan Arvon Lloyd George (22 Ebrill 1902 – 14 Mai 1966), gwleidydd o Gymraes a’r fenyw gyntaf yn AS dros etholaeth yng Nghymru; Dirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol, wedyn AS Llafur, yn y Senedd am 30 mlynedd; yn 2016 fe’i henwyd yn un o ‘50 o Gymry mwyaf erioed’; plentyn ieuengaf David Lloyd George a Margaret, ganed yng Nghricieth; dychmygus ac ‘fel tylwythen’ yn blentyn; ar 16 Tachwedd 1910, yn wyth oed, agorodd estyniad Cenhadaeth Ganolog Claremont yn Pentonville; enillodd Fôn i’r Rhyddfrydwyr yn 1929; gyda’i thad gwrthododd gefnogi’r Llywodraeth Genedlaethol yn 1931 a chadw Môn; drwy’r 1940au a’r 1950au ymgyrchodd dros Senedd i Gymru ac Ysgrifennydd Gwladol i Gymru; etholwyd yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Ryddfrydol yn 1949; ymunodd â Llafur yn 1955 ac enillodd Gaerfyrddin mewn isetholiad yn 1957, gan ei dal hyd ei marw ym Mhwllheli yn 1966; fe’i penodwyd yn Gydymaith Anrhydedd; gosodwyd plac porffor ar gartref ei theulu yng Nghricieth yn 2019.
Ffynonellau a darllen pellach
Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf