Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1901–1978

Rhys Davies

Mab y groser o Flaenclydach yn y Rhondda a fu’n byw ar ei ysgrifbin yn unig ac a ddaeth yn un o awduron straeon byrion gorau Prydain.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1901–1978 (wedi’i gofnodi) Meistr y stori fer Cymru’r Ugeinfed Ganrif Beirdd ac awduron
Rhys Davies yn 1921, yn ugain oed
Rhys Davies yn 1921, yn ugain oed · Llun: Wikimedia Commons · Parth cyhoeddus

Gadawodd Rhys Davies, mab y groser o’r Rhondda, yr ysgol yn bedair ar ddeg, dysgodd ei hun lyfrau mawr Ewrop, a bu fyw ar hyd ei oes ar ei ysgrifbin. Cariodd ei nofelau a’i straeon byrion gymoedd a ffermydd Cymru at ddarllenwyr ledled Prydain ac America, ac mae ei enw’n fyw yng nghystadleuaeth straeon byrion Rhys Davies i awduron o Gymru.

Ganed9 Tachwedd 1901, Blaenclydach, y Rhondda
Enw adeg ei eniRees Vivian Davies
Llyfrau cyntafNofel a chyfrol o straeon, 1927
CyfaillD. H. Lawrence, 1928 hyd 1929
GwobrGwobr Edgar Allan Poe am The Chosen One
AnrhydeddauOBE 1968; Gwobr Cyngor Celfyddydau Cymru 1971
Bu farw21 Awst 1978, Llundain

Y siop ym Mlaenclydach#

Ganed Rhys Davies yn Rees Vivian Davies ar 9 Tachwedd 1901 ym Mlaenclydach, yng Nghwm Clydach, cwm ochr i’r Rhondda. Groser o Donypandy oedd ei dad, Thomas Rees Davies, ac athrawes o Ynys-y-bwl oedd ei fam, Sarah Ann Lewis. Daeth ei frawd iau Lewis Davies yn llyfrgellydd ac yn gymwynaswr hael.

Aeth i Ysgol Sir y Porth o 1913, ond yn bedair ar ddeg gadawodd i weithio yn siop ei rieni. Nid aeth erioed i goleg. Yn hytrach dysgodd ei hun, gan ddarllen clasuron llenyddiaeth Saesneg ac Ewrop.

I Lundain#

Wedi cyfnod gyda masnachwr tatws ac ŷd yng Nghaerdydd, aeth i Lundain yn 1918, yn benderfynol o fod yn awdur, ac awdur yn unig fu ef erioed.

Yn 1927 cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, The Withered Root, a’i gyfrol gyntaf o straeon byrion. Yn ôl i Gymru yr âi bron popeth a ysgrifennodd, i’r cymoedd glo ac i gefn gwlad.

Gyda’r Lawrenciaid#

Yn 1928 a 1929 treuliodd fisoedd ym Mharis a Nice, a gwahoddodd D. H. Lawrence a’i wraig Frieda ef i aros gyda hwy yn Bandol. Cariodd lawysgrif cerddi Lawrence, Pansies, yn ôl i Brydain drosto.

Y nofelau#

Daeth llyfr ar ôl llyfr: Honey and Bread yn 1935, A Time to Laugh yn 1937, Jubilee Blues yn 1938, The Black Venus yn 1944 a The Painted King yn 1954. Cyhoeddwyd ei gasgliad o straeon The Trip to London yn 1946.

Ysgrifennodd am ei wlad hefyd, yn My Wales yn 1937 a The Story of Wales yn 1943. Teithiodd ei ddrama No Escape, gyda’r Fonesig Flora Robson, theatrau Prydain yn 1954 a 1955.

Meistr y stori fer#

Enillodd ei stori The Chosen One, a argraffwyd gyntaf yn The New Yorker, Wobr Edgar Allan Poe fel stori fer orau’r flwyddyn honno yn yr Unol Daleithiau.

Yn 1968 gwnaed ef yn OBE am ei wasanaeth i lenyddiaeth, ac yn 1971 rhoddodd Cyngor Celfyddydau Cymru ei wobr iddo am ei gyfraniad i lenyddiaeth Cymru. Yn 1969 adroddodd ei hanes ei hun yn Print of a Hare’s Foot.

Ei enw’n fyw#

Bu farw Rhys Davies yn Llundain ar 21 Awst 1978. Y flwyddyn wedyn casglodd The Best of Rhys Davies ddeuddeg stori a ddewisodd ef ei hun.

Wedi ei farw sefydlodd y beirniad Meic Stephens Ymddiriedolaeth Rhys Davies i annog Cymry sy’n ysgrifennu yn Saesneg, ac mae’r ymddiriedolaeth yn cynnal cystadleuaeth straeon byrion Rhys Davies yn ei enw.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf