Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1901–1982
Yr ysgolhaig o Lanbrynmair a sefydlodd Amgueddfa Werin Cymru yn Sain Ffagan yn 1948, lle cedwir hen adeiladau a chrefftau Cymru’n fyw.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Rhoddodd Iorwerth Peate, mab y saer o Lanbryn-mair, Sain Ffagan i Gymru. Breuddwydiodd am amgueddfa lle gellid casglu cartrefi, capeli, gweithdai a chrefftau pobl gyffredin Cymru a’u gweld yn fyw eto, ac yn 1948 agorodd hi, Amgueddfa Werin Cymru, heddiw Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan.FfynonellauIorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.Iorwerth Cyfeiliog Peate ↗Wicipedia CymraegBardd ac ysgolhaig Cymreig (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), ganed ym Mhandy Rhiw-saeson ym mhlwyf Llanbryn-mair, Powys; sefydlodd Amgueddfa Werin Cymru yn Sain Ffagan yng Nghaerdydd.Peate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.
| Ganed | 27 Chwefror 1901, Glan-llyn, Llanbryn-mair |
|---|---|
| Astudiodd | Aberystwyth, dan H. J. Fleure |
| Amgueddfa Genedlaethol Cymru | O 1927 |
| Llyfr mawr | The Welsh House, 1940 |
| Curadur, Amgueddfa Werin Cymru | 1948 hyd 1971 |
| Bu farw | 19 Hydref 1982, Sain Nicolas |
Ganed Iorwerth Cyfeiliog Peate ar 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn, mab George Howard ac Elizabeth Peate. Seiri yn yr hen ddull oedd ei dad a’i daid. Magwyd ef yn nhraddodiad radical yr Hen Gapel yn Llanbryn-mair, gyda’i gariad at reswm a rhyddid, a lluniodd hynny ef ar hyd ei oes.FfynonellauPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.Iorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.Iorwerth Cyfeiliog Peate ↗Wicipedia CymraegBardd ac ysgolhaig Cymreig (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), ganed ym Mhandy Rhiw-saeson ym mhlwyf Llanbryn-mair, Powys; sefydlodd Amgueddfa Werin Cymru yn Sain Ffagan yng Nghaerdydd.
O Ysgol Ramadeg Machynlleth aeth i Aberystwyth yn 1918. Enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a golygodd gylchgrawn y myfyrwyr. Dan yr Athro H. J. Fleure, a chyda T. Gwynn Jones, cafodd bwnc ei fywyd: bywyd gwerin Cymru. Astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu hiaith a’u llên, oedd ei MA yn 1924.FfynonellauPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.Iorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.
Yno hefyd y cyfarfu â Nansi Davies, a phriodasant ar 9 Medi 1929.FfynonellauPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.Iorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.
Yn 1927 ymunodd ag Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd i gatalogio’i chasgliadau o bethau bob dydd bywyd Cymru. Erbyn 1936 ef oedd Ceidwad Adran Bywyd Gwerin newydd. Ysgrifennodd am y crefftwr yng Nghymru, am wneuthurwyr clociau ac oriorau Cymru, ac yn 1942 Diwylliant Gwerin Cymru, a gyhoeddwyd wedyn yn Saesneg fel Tradition and Folk Life.FfynonellauPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.Iorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.
Roedd ei lyfr The Welsh House, yn 1940, yn astudiaeth arloesol o gartrefi pobl Cymru, ac enillodd ei ddoethuriaeth iddo.FfynhonnellPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.
Yn y 1920au soniodd cyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a ddaeth i astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog, wrtho am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, lle tynnid hen adeiladau i lawr a’u codi eto. Breuddwydiodd Peate am un i Gymru.FfynonellauPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.Iorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.
Rhoddodd Iarll Plymouth Gastell Sain Ffagan a’i dir ger Caerdydd, ac yn 1948 agorodd Amgueddfa Werin Cymru, gyda Peate wrth y llyw, yr amgueddfa a sefydlodd gyda Cyril Fox. Fel yn Skansen ger Stockholm, dewisodd hen adeiladau o bob rhan o Gymru i’w tynnu i lawr a’u codi eto yno, a chasglodd ei staff eiriau’r crefftau a thafodieithoedd Cymru.FfynonellauPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.Iorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.Iorwerth Cyfeiliog Peate ↗Wicipedia CymraegBardd ac ysgolhaig Cymreig (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), ganed ym Mhandy Rhiw-saeson ym mhlwyf Llanbryn-mair, Powys; sefydlodd Amgueddfa Werin Cymru yn Sain Ffagan yng Nghaerdydd.
Darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r papurau i sôn amdani, a rhoddodd cynghorau lleol, ymddiriedolaethau a’r cyhoedd arian i wireddu’r freuddwyd. Bu’n ei harwain hyd 1971.FfynonellauPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.Iorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.
Yn 1956 sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin, ac yn 1961 daeth yn Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin.FfynhonnellPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.
Roedd Peate yn fardd hefyd, gyda phum cyfrol o gerddi, o Y Cawg Aur yn 1928 hyd Cerddi Diweddar yn 1982. Beirniadodd yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith, adolygodd lyfrau’n gyson yn Y Cymro, a chododd ei lais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio. Ysgrifennai’n rhwydd a chlir, a galwai ar ei ddarllenwyr i adfer rheswm a goddefgarwch i’r byd.FfynonellauPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.Iorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.
Roedd yn ddyn heddwch, ac yn 1941 cofrestrodd yn wrthwynebydd cydwybodol.FfynonellauPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.Iorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.
Derbyniodd ddoethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru, a Medal y Cymmrodorion yn 1978. Bu farw yn Sain Nicolas ar 19 Hydref 1982. Fel y gofynnodd, gorwedd ei lwch ef a Nansi yng Nghapel Pen-rhiw, yr hen gapel Undodaidd y tu mewn i’r amgueddfa a greodd, ac mae plac glas er anrhydedd iddo yn Rhiwbina.FfynonellauPeate, Iorwerth Cyfeiliog (1901 – 1982), Curator of the Welsh Folk Museum, 1948–1971, scholar and poet ↗Trefor M. Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Chwefror 1901 yng Nglan-llyn, Llanbryn-mair, mab George Howard ac Elizabeth Peate (née Thomas); addysgwyd yn Ysgol Elfennol Llanbryn-mair ac Ysgol Ramadeg Machynlleth; seiri yn yr hen draddodiad oedd ei dad a’i daid; aeth i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1918, lle enillodd gadeiriau am farddoniaeth yn eisteddfodau’r coleg a’r rhyng-golegol a golygu cylchgrawn y myfyrwyr, The Dragon; cyfarfu â Nansi (Ann) Davies (1900–1986), a’i phriodi ar 9 Medi 1929; astudiodd Hanes Trefedigaethol a Daearyddiaeth dan yr Athro H. J. Fleure; ysgrifennodd destun Gyda’r Wawr (1923) ar Gymru’r Oesoedd Canol; MA 1924 am astudiaeth o bobl Dyffryn Dyfi, eu tafodiaith a’u llên gwerin; darlithydd allanol yng nghefn gwlad Ceredigion a Meirionnydd 1923–27; penodwyd 1927 i Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru i gatalogio’r ‘casgliadau gwerin’; Guide to the Collection of Welsh Bygones (1929), Cymru a’i Phobl (1931); yng ngofal Is-adran Diwylliant Gwerin 1932 a Cheidwad yr Adran Bywyd Gwerin newydd 1936; Y Crefftwr yng Nghymru, Welsh Folk Crafts and Industries (1935), Clock and Watch Makers in Wales (1945); uchafbwynt Diwylliant Gwerin Cymru (1942), a gyfieithwyd fel Tradition and Folk Life (1972); ei gyfrol arloesol The Welsh House (1940), a enillodd iddo DSc (Cymru); yn 1948 penodwyd ef yn Geidwad â Gofal (wedyn Curadur) yr Amgueddfa Werin newydd ar dir Castell Sain Ffagan, gan ddewis adeiladau i’w hailgodi yno fel y gwnaed yn Skansen ger Stockholm; casglai ei staff dermau crefft a thafodieithoedd; darlithiodd ledled Cymru ac ysgrifennu i’r wasg; Amgueddfeydd Gwerin / Folk Museums (1948); gyda’r awdurdodau lleol, ymddiriedolaethau ac apêl gyhoeddus gwireddodd freuddwyd a fu ganddo er pan glywodd gan ei gyfaill o Norwy, Alf Sommerfelt, a fu’n astudio Cymraeg llafar Cyfeiliog yn y 1920au, am amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia; sefydlodd y cylchgrawn rhyngwladol Gwerin yn 1956; Llywydd cyntaf y Gymdeithas Astudiaethau Bywyd Gwerin 1961; Llywydd Adran H y Gymdeithas Brydeinig 1958; lluniwyd ef gan draddodiad radical yr Hen Gapel, Llanbryn-mair, ei Reswm a’i Ryddid; cymydog ac enaid hoff cytûn W. J. Gruffydd yn Rhiwbina; ysgrifau Sylfeini (1938), Ym Mhob Pen (1948), Syniadau (1969); pum cyfrol o farddoniaeth, Y Cawg Aur (1928), Plu’r Gweunydd (1933), Y Deyrnas Goll (1947), Cerddi Chwarter Canrif (1957), Cerddi Diweddar (1982); galwai ar ei ddarllenwyr i adfer Rheswm a Goddefgarwch; beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol lawer gwaith; adolygydd cyson yn Y Cymro, yn codi llais dros y Gymraeg yn y wasg ac ar y radio; ysgrifennai’n rhwydd a chlir; heddychwr brwd, a gofrestrwyd yn wrthwynebydd cydwybodol yn 1941; DLitt er anrhydedd Prifysgol Genedlaethol Iwerddon ac, wrth ymddeol, Prifysgol Cymru; Medal y Cymmrodorion 1978; ymddeolodd 1971 i Sain Nicolas, lle bu farw 19 Hydref 1982; hunangofiant Rhwng Dau Fyd (1976), Personau wedi ei farw; claddwyd ei lwch a llwch ei wraig, fel y gofynnodd, ym mynwent y capel Undodaidd, Capel Pen-rhiw, yn yr Amgueddfa Werin.Iorwerth Peate ↗Wikipedia (Saesneg)Iorwerth Cyfeiliog Peate (27 Chwefror 1901 – 19 Hydref 1982), bardd ac ysgolhaig o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd, gyda Cyril Fox, Amgueddfa Werin Sain Ffagan; ganed yn Llanbryn-mair, Sir Drefaldwyn; taniwyd ei ddiddordeb mewn astudiaethau gwerin yn Aberystwyth dan H. J. Fleure a T. Gwynn Jones; enillodd wobrau’r brifysgol am farddoniaeth; wedi’i ysbrydoli gan amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, roedd ganddo weledigaeth o greu amgueddfa felly i fywyd a diwylliant Cymru; dechreuwyd y gwaith yn 1946 ar dir Castell Sain Ffagan, rhodd gan Iarll Plymouth; agorodd yn 1948 fel Amgueddfa Werin Cymru, sydd heddiw’n Amgueddfa Hanes Cenedlaethol Sain Ffagan; Ceidwad â Gofal, wedyn Curadur, o’r agor hyd 1971; cyhoeddodd ar fywyd gwerin yn Gymraeg a Saesneg; heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol (1941); beirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd; doethuriaethau er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon a Phrifysgol Cymru; gwrthododd OBE yn 1963; bu’n byw ym Mhentref Gardd Rhiwbina, Caerdydd, lle mae plac glas er cof amdano; claddwyd ei lwch ef a Nansi yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn yr amgueddfa.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf