Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1899–1968
David James Jones o Bontardawe, enillydd y gadair ddwywaith, a ysgrifennodd am weithfeydd alcam ei fachgendod, ffermydd ei deulu yn Sir Gaerfyrddin, a’i ffydd yn Nuw ac yng Nghymru.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Gwenallt: ei fan geni, Alltwen, wedi’i throi: enw barddol David James Jones
Gwenallt
Roedd Gwenallt, David James Jones, yn un o feirdd Cymraeg mwyaf yr ugeinfed ganrif. Yn fachgen o weithfeydd tun Cwm Tawe a’i wreiddiau yn ffermydd Rhydcymerau, aeth i’r carchar dros ei gydwybod, enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith, ac ysgrifennodd gerddi am Gymru, am ddiwydiant ac am ffydd.FfynonellauDavid James Jones (Gwenallt) ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf yr 20g (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968); fe’i ganwyd ym Mhontardawe ond symudodd y teulu yn fuan i’r Alltwen yng Nghwm Tawe; cafodd marwolaeth ei dad, a laddwyd gan fetel tawdd yn y gwaith tun, effaith ddofn arno; er ei fagu mewn ardal ddiwydiannol roedd dylanwad ardal wledig Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin arno hefyd, am iddo ymweld ac aros gyda pherthnasau yno lawer yn ei fachgendod; darlithydd yn Adran Gymraeg Aberystwyth; golygydd cyntaf y cylchgrawn llenyddol Taliesin a gyhoeddir gan yr Academi Gymreig; am ei fod yn wrthwynebydd cydwybodol fe’i carcharwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor ac ysgrifennodd ei nofel Plasau’r Brenin o ganlyniad i’r profiad; daeth yn amlwg fel bardd pan enillodd ei awdl Y Mynach gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926, ac enillodd y Gadair eto ym Mangor yn 1931 gyda Breuddwyd y Bardd; daeth yn Genedlaetholwr Cymraeg ac yn Fardd Cristnogol; mae recordiad o Gwenallt yn darllen tri o’i gerddi ar gael gan Sain; cerddi: Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969).D. Gwenallt Jones ↗Wikipedia (Saesneg)David James Jones (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968), a adwaenir wrth ei enw barddol Gwenallt, bardd, beirniad ac ysgolhaig o Gymro, ac un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr 20g; lluniodd ei enw barddol drwy droi Alltwen o chwith, y pentref dros yr afon o’i fan geni; mab hynaf Thomas ‘Ehedydd’ Jones a Mary, a adawsai Rydcymerau, Sir Gaerfyrddin, am waith; gwrthwynebydd cydwybodol, a garcharwyd yn Wormwood Scrubs ac yna yn Princetown yn hen Garchar Dartmoor hyd 1919, ac ysgrifennodd am hynny yn ei nofel Plasau’r Brenin (1934); lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng Ngwaith Tun Pontardawe, a chafodd hynny effaith ddofn arno; yn ei ieuenctid arhosai’n aml gyda pherthnasau yn Rhydcymerau, a dylanwadodd hynny’n ddwfn arno; y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am Y Mynach, ac eto ym Mangor yn 1931 am Breuddwyd y Bardd; golygydd cyntaf Taliesin, 1961–1965; aelod cynnar o Blaid Cymru; daeth yn genedlaetholwr Cymreig ac yn fardd Cristnogol; rhed themâu Cristnogol drwy ei waith, yn enwedig Y Coed, a gyhoeddwyd wedi iddo ymweld â’r Tir Sanctaidd; claddwyd ym Mynwent Plascrug, Aberystwyth.Jones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).
| Ganed | 18 Mai 1899, Pontardawe |
|---|---|
| Enw barddol | Gwenallt, sef Alltwen o chwith |
| Cadeiriau | Abertawe 1926, Bangor 1931 |
| Dysgodd | Gymraeg yn Aberystwyth, 1927 hyd 1966 |
| Cyfrolau o gerddi | Ysgubau’r Awen, Cnoi Cil, Eples, Gwreiddiau, Y Coed |
| Bu farw | 24 Rhagfyr 1968, Aberystwyth |
Ganed David James Jones ar 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, yr hynaf o dri phlentyn Thomas Jones, a adwaenid yn yr eisteddfodau fel ‘Ehedydd’, a’i wraig Mary. Ei dad oedd ei athro cyntaf mewn barddoniaeth. Symudodd y teulu’n fuan dros yr afon i’r Alltwen, ac yn ddiweddarach lluniodd y bachgen ei enw barddol drwy droi enw’r pentref o chwith: Gwenallt.FfynonellauJones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).D. Gwenallt Jones ↗Wikipedia (Saesneg)David James Jones (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968), a adwaenir wrth ei enw barddol Gwenallt, bardd, beirniad ac ysgolhaig o Gymro, ac un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr 20g; lluniodd ei enw barddol drwy droi Alltwen o chwith, y pentref dros yr afon o’i fan geni; mab hynaf Thomas ‘Ehedydd’ Jones a Mary, a adawsai Rydcymerau, Sir Gaerfyrddin, am waith; gwrthwynebydd cydwybodol, a garcharwyd yn Wormwood Scrubs ac yna yn Princetown yn hen Garchar Dartmoor hyd 1919, ac ysgrifennodd am hynny yn ei nofel Plasau’r Brenin (1934); lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng Ngwaith Tun Pontardawe, a chafodd hynny effaith ddofn arno; yn ei ieuenctid arhosai’n aml gyda pherthnasau yn Rhydcymerau, a dylanwadodd hynny’n ddwfn arno; y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am Y Mynach, ac eto ym Mangor yn 1931 am Breuddwyd y Bardd; golygydd cyntaf Taliesin, 1961–1965; aelod cynnar o Blaid Cymru; daeth yn genedlaetholwr Cymreig ac yn fardd Cristnogol; rhed themâu Cristnogol drwy ei waith, yn enwedig Y Coed, a gyhoeddwyd wedi iddo ymweld â’r Tir Sanctaidd; claddwyd ym Mynwent Plascrug, Aberystwyth.David James Jones (Gwenallt) ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf yr 20g (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968); fe’i ganwyd ym Mhontardawe ond symudodd y teulu yn fuan i’r Alltwen yng Nghwm Tawe; cafodd marwolaeth ei dad, a laddwyd gan fetel tawdd yn y gwaith tun, effaith ddofn arno; er ei fagu mewn ardal ddiwydiannol roedd dylanwad ardal wledig Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin arno hefyd, am iddo ymweld ac aros gyda pherthnasau yno lawer yn ei fachgendod; darlithydd yn Adran Gymraeg Aberystwyth; golygydd cyntaf y cylchgrawn llenyddol Taliesin a gyhoeddir gan yr Academi Gymreig; am ei fod yn wrthwynebydd cydwybodol fe’i carcharwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor ac ysgrifennodd ei nofel Plasau’r Brenin o ganlyniad i’r profiad; daeth yn amlwg fel bardd pan enillodd ei awdl Y Mynach gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926, ac enillodd y Gadair eto ym Mangor yn 1931 gyda Breuddwyd y Bardd; daeth yn Genedlaetholwr Cymraeg ac yn Fardd Cristnogol; mae recordiad o Gwenallt yn darllen tri o’i gerddi ar gael gan Sain; cerddi: Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969).
Roedd ei rieni wedi dod o Rydcymerau yn Sir Gaerfyrddin i gael gwaith yn y gweithfeydd tun, ac yn fachgen arhosai’n aml gyda’i berthnasau yno. Lluniwyd ef gan ffermydd Rhydcymerau a ffwrneisiau Cwm Tawe fel ei gilydd, ac roedd ei wreiddiau yn rhan ohono erioed.FfynonellauJones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).D. Gwenallt Jones ↗Wikipedia (Saesneg)David James Jones (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968), a adwaenir wrth ei enw barddol Gwenallt, bardd, beirniad ac ysgolhaig o Gymro, ac un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr 20g; lluniodd ei enw barddol drwy droi Alltwen o chwith, y pentref dros yr afon o’i fan geni; mab hynaf Thomas ‘Ehedydd’ Jones a Mary, a adawsai Rydcymerau, Sir Gaerfyrddin, am waith; gwrthwynebydd cydwybodol, a garcharwyd yn Wormwood Scrubs ac yna yn Princetown yn hen Garchar Dartmoor hyd 1919, ac ysgrifennodd am hynny yn ei nofel Plasau’r Brenin (1934); lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng Ngwaith Tun Pontardawe, a chafodd hynny effaith ddofn arno; yn ei ieuenctid arhosai’n aml gyda pherthnasau yn Rhydcymerau, a dylanwadodd hynny’n ddwfn arno; y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am Y Mynach, ac eto ym Mangor yn 1931 am Breuddwyd y Bardd; golygydd cyntaf Taliesin, 1961–1965; aelod cynnar o Blaid Cymru; daeth yn genedlaetholwr Cymreig ac yn fardd Cristnogol; rhed themâu Cristnogol drwy ei waith, yn enwedig Y Coed, a gyhoeddwyd wedi iddo ymweld â’r Tir Sanctaidd; claddwyd ym Mynwent Plascrug, Aberystwyth.David James Jones (Gwenallt) ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf yr 20g (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968); fe’i ganwyd ym Mhontardawe ond symudodd y teulu yn fuan i’r Alltwen yng Nghwm Tawe; cafodd marwolaeth ei dad, a laddwyd gan fetel tawdd yn y gwaith tun, effaith ddofn arno; er ei fagu mewn ardal ddiwydiannol roedd dylanwad ardal wledig Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin arno hefyd, am iddo ymweld ac aros gyda pherthnasau yno lawer yn ei fachgendod; darlithydd yn Adran Gymraeg Aberystwyth; golygydd cyntaf y cylchgrawn llenyddol Taliesin a gyhoeddir gan yr Academi Gymreig; am ei fod yn wrthwynebydd cydwybodol fe’i carcharwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor ac ysgrifennodd ei nofel Plasau’r Brenin o ganlyniad i’r profiad; daeth yn amlwg fel bardd pan enillodd ei awdl Y Mynach gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926, ac enillodd y Gadair eto ym Mangor yn 1931 gyda Breuddwyd y Bardd; daeth yn Genedlaetholwr Cymraeg ac yn Fardd Cristnogol; mae recordiad o Gwenallt yn darllen tri o’i gerddi ar gael gan Sain; cerddi: Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969).
Lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng ngwaith tun Pontardawe, a gadawodd y golled ei hôl yn ddwfn arno.FfynonellauD. Gwenallt Jones ↗Wikipedia (Saesneg)David James Jones (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968), a adwaenir wrth ei enw barddol Gwenallt, bardd, beirniad ac ysgolhaig o Gymro, ac un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr 20g; lluniodd ei enw barddol drwy droi Alltwen o chwith, y pentref dros yr afon o’i fan geni; mab hynaf Thomas ‘Ehedydd’ Jones a Mary, a adawsai Rydcymerau, Sir Gaerfyrddin, am waith; gwrthwynebydd cydwybodol, a garcharwyd yn Wormwood Scrubs ac yna yn Princetown yn hen Garchar Dartmoor hyd 1919, ac ysgrifennodd am hynny yn ei nofel Plasau’r Brenin (1934); lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng Ngwaith Tun Pontardawe, a chafodd hynny effaith ddofn arno; yn ei ieuenctid arhosai’n aml gyda pherthnasau yn Rhydcymerau, a dylanwadodd hynny’n ddwfn arno; y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am Y Mynach, ac eto ym Mangor yn 1931 am Breuddwyd y Bardd; golygydd cyntaf Taliesin, 1961–1965; aelod cynnar o Blaid Cymru; daeth yn genedlaetholwr Cymreig ac yn fardd Cristnogol; rhed themâu Cristnogol drwy ei waith, yn enwedig Y Coed, a gyhoeddwyd wedi iddo ymweld â’r Tir Sanctaidd; claddwyd ym Mynwent Plascrug, Aberystwyth.David James Jones (Gwenallt) ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf yr 20g (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968); fe’i ganwyd ym Mhontardawe ond symudodd y teulu yn fuan i’r Alltwen yng Nghwm Tawe; cafodd marwolaeth ei dad, a laddwyd gan fetel tawdd yn y gwaith tun, effaith ddofn arno; er ei fagu mewn ardal ddiwydiannol roedd dylanwad ardal wledig Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin arno hefyd, am iddo ymweld ac aros gyda pherthnasau yno lawer yn ei fachgendod; darlithydd yn Adran Gymraeg Aberystwyth; golygydd cyntaf y cylchgrawn llenyddol Taliesin a gyhoeddir gan yr Academi Gymreig; am ei fod yn wrthwynebydd cydwybodol fe’i carcharwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor ac ysgrifennodd ei nofel Plasau’r Brenin o ganlyniad i’r profiad; daeth yn amlwg fel bardd pan enillodd ei awdl Y Mynach gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926, ac enillodd y Gadair eto ym Mangor yn 1931 gyda Breuddwyd y Bardd; daeth yn Genedlaetholwr Cymraeg ac yn Fardd Cristnogol; mae recordiad o Gwenallt yn darllen tri o’i gerddi ar gael gan Sain; cerddi: Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969).
Yn Ysgol Sir Ystalyfera bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod. Yn 1917 galwyd ef i’r fyddin, a safodd yn wrthwynebydd cydwybodol. Am ddwy flynedd, o Fehefin 1917 hyd Fai 1919, fe’i daliwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor, ac yn ddiweddarach adroddodd yr hanes yn ei nofel Plasau’r Brenin.FfynonellauJones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).D. Gwenallt Jones ↗Wikipedia (Saesneg)David James Jones (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968), a adwaenir wrth ei enw barddol Gwenallt, bardd, beirniad ac ysgolhaig o Gymro, ac un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr 20g; lluniodd ei enw barddol drwy droi Alltwen o chwith, y pentref dros yr afon o’i fan geni; mab hynaf Thomas ‘Ehedydd’ Jones a Mary, a adawsai Rydcymerau, Sir Gaerfyrddin, am waith; gwrthwynebydd cydwybodol, a garcharwyd yn Wormwood Scrubs ac yna yn Princetown yn hen Garchar Dartmoor hyd 1919, ac ysgrifennodd am hynny yn ei nofel Plasau’r Brenin (1934); lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng Ngwaith Tun Pontardawe, a chafodd hynny effaith ddofn arno; yn ei ieuenctid arhosai’n aml gyda pherthnasau yn Rhydcymerau, a dylanwadodd hynny’n ddwfn arno; y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am Y Mynach, ac eto ym Mangor yn 1931 am Breuddwyd y Bardd; golygydd cyntaf Taliesin, 1961–1965; aelod cynnar o Blaid Cymru; daeth yn genedlaetholwr Cymreig ac yn fardd Cristnogol; rhed themâu Cristnogol drwy ei waith, yn enwedig Y Coed, a gyhoeddwyd wedi iddo ymweld â’r Tir Sanctaidd; claddwyd ym Mynwent Plascrug, Aberystwyth.David James Jones (Gwenallt) ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf yr 20g (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968); fe’i ganwyd ym Mhontardawe ond symudodd y teulu yn fuan i’r Alltwen yng Nghwm Tawe; cafodd marwolaeth ei dad, a laddwyd gan fetel tawdd yn y gwaith tun, effaith ddofn arno; er ei fagu mewn ardal ddiwydiannol roedd dylanwad ardal wledig Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin arno hefyd, am iddo ymweld ac aros gyda pherthnasau yno lawer yn ei fachgendod; darlithydd yn Adran Gymraeg Aberystwyth; golygydd cyntaf y cylchgrawn llenyddol Taliesin a gyhoeddir gan yr Academi Gymreig; am ei fod yn wrthwynebydd cydwybodol fe’i carcharwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor ac ysgrifennodd ei nofel Plasau’r Brenin o ganlyniad i’r profiad; daeth yn amlwg fel bardd pan enillodd ei awdl Y Mynach gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926, ac enillodd y Gadair eto ym Mangor yn 1931 gyda Breuddwyd y Bardd; daeth yn Genedlaetholwr Cymraeg ac yn Fardd Cristnogol; mae recordiad o Gwenallt yn darllen tri o’i gerddi ar gael gan Sain; cerddi: Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969).
Yn 1919 aeth i Goleg y Brifysgol yn Aberystwyth, mewn cyfnod disglair yn ei hanes, a chyfarfu yno â’i gyfaill Idwal Jones, y bu’n ysgrifennu ei gofiant yn ddiweddarach. Wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg bu’n dysgu Cymraeg yn y Barri, ac yn 1927 dychwelodd i Aberystwyth i ddarlithio yn y Gymraeg. Daeth yn ddarllenydd cyntaf erioed y coleg, a dysgodd yno hyd 1966.FfynonellauJones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).D. Gwenallt Jones ↗Wikipedia (Saesneg)David James Jones (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968), a adwaenir wrth ei enw barddol Gwenallt, bardd, beirniad ac ysgolhaig o Gymro, ac un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr 20g; lluniodd ei enw barddol drwy droi Alltwen o chwith, y pentref dros yr afon o’i fan geni; mab hynaf Thomas ‘Ehedydd’ Jones a Mary, a adawsai Rydcymerau, Sir Gaerfyrddin, am waith; gwrthwynebydd cydwybodol, a garcharwyd yn Wormwood Scrubs ac yna yn Princetown yn hen Garchar Dartmoor hyd 1919, ac ysgrifennodd am hynny yn ei nofel Plasau’r Brenin (1934); lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng Ngwaith Tun Pontardawe, a chafodd hynny effaith ddofn arno; yn ei ieuenctid arhosai’n aml gyda pherthnasau yn Rhydcymerau, a dylanwadodd hynny’n ddwfn arno; y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am Y Mynach, ac eto ym Mangor yn 1931 am Breuddwyd y Bardd; golygydd cyntaf Taliesin, 1961–1965; aelod cynnar o Blaid Cymru; daeth yn genedlaetholwr Cymreig ac yn fardd Cristnogol; rhed themâu Cristnogol drwy ei waith, yn enwedig Y Coed, a gyhoeddwyd wedi iddo ymweld â’r Tir Sanctaidd; claddwyd ym Mynwent Plascrug, Aberystwyth.
Fel ysgolhaig ysgrifennodd ar fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd, golygodd flodeugerdd o farddoniaeth y ddeunawfed ganrif, ac ysgrifennodd ar y Ficer Prichard, R. J. Derfel a’r bardd Islwyn.FfynhonnellJones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).
Yn 1926 enillodd ei awdl Y Mynach Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Abertawe iddo. Yn 1931 enillodd y Gadair eto ym Mangor gyda Breuddwyd y Bardd.FfynonellauJones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).D. Gwenallt Jones ↗Wikipedia (Saesneg)David James Jones (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968), a adwaenir wrth ei enw barddol Gwenallt, bardd, beirniad ac ysgolhaig o Gymro, ac un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr 20g; lluniodd ei enw barddol drwy droi Alltwen o chwith, y pentref dros yr afon o’i fan geni; mab hynaf Thomas ‘Ehedydd’ Jones a Mary, a adawsai Rydcymerau, Sir Gaerfyrddin, am waith; gwrthwynebydd cydwybodol, a garcharwyd yn Wormwood Scrubs ac yna yn Princetown yn hen Garchar Dartmoor hyd 1919, ac ysgrifennodd am hynny yn ei nofel Plasau’r Brenin (1934); lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng Ngwaith Tun Pontardawe, a chafodd hynny effaith ddofn arno; yn ei ieuenctid arhosai’n aml gyda pherthnasau yn Rhydcymerau, a dylanwadodd hynny’n ddwfn arno; y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am Y Mynach, ac eto ym Mangor yn 1931 am Breuddwyd y Bardd; golygydd cyntaf Taliesin, 1961–1965; aelod cynnar o Blaid Cymru; daeth yn genedlaetholwr Cymreig ac yn fardd Cristnogol; rhed themâu Cristnogol drwy ei waith, yn enwedig Y Coed, a gyhoeddwyd wedi iddo ymweld â’r Tir Sanctaidd; claddwyd ym Mynwent Plascrug, Aberystwyth.David James Jones (Gwenallt) ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf yr 20g (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968); fe’i ganwyd ym Mhontardawe ond symudodd y teulu yn fuan i’r Alltwen yng Nghwm Tawe; cafodd marwolaeth ei dad, a laddwyd gan fetel tawdd yn y gwaith tun, effaith ddofn arno; er ei fagu mewn ardal ddiwydiannol roedd dylanwad ardal wledig Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin arno hefyd, am iddo ymweld ac aros gyda pherthnasau yno lawer yn ei fachgendod; darlithydd yn Adran Gymraeg Aberystwyth; golygydd cyntaf y cylchgrawn llenyddol Taliesin a gyhoeddir gan yr Academi Gymreig; am ei fod yn wrthwynebydd cydwybodol fe’i carcharwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor ac ysgrifennodd ei nofel Plasau’r Brenin o ganlyniad i’r profiad; daeth yn amlwg fel bardd pan enillodd ei awdl Y Mynach gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926, ac enillodd y Gadair eto ym Mangor yn 1931 gyda Breuddwyd y Bardd; daeth yn Genedlaetholwr Cymraeg ac yn Fardd Cristnogol; mae recordiad o Gwenallt yn darllen tri o’i gerddi ar gael gan Sain; cerddi: Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969).
Mae ei gyfrolau o gerddi, Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959) ac Y Coed (1969), yn llefaru ei gredoau dyfnaf. Drwyddynt i gyd rhed ei gariad at Gymru a’i diwylliant, a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y perthyn y bardd a’i bobl iddo.FfynonellauJones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).David James Jones (Gwenallt) ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf yr 20g (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968); fe’i ganwyd ym Mhontardawe ond symudodd y teulu yn fuan i’r Alltwen yng Nghwm Tawe; cafodd marwolaeth ei dad, a laddwyd gan fetel tawdd yn y gwaith tun, effaith ddofn arno; er ei fagu mewn ardal ddiwydiannol roedd dylanwad ardal wledig Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin arno hefyd, am iddo ymweld ac aros gyda pherthnasau yno lawer yn ei fachgendod; darlithydd yn Adran Gymraeg Aberystwyth; golygydd cyntaf y cylchgrawn llenyddol Taliesin a gyhoeddir gan yr Academi Gymreig; am ei fod yn wrthwynebydd cydwybodol fe’i carcharwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor ac ysgrifennodd ei nofel Plasau’r Brenin o ganlyniad i’r profiad; daeth yn amlwg fel bardd pan enillodd ei awdl Y Mynach gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926, ac enillodd y Gadair eto ym Mangor yn 1931 gyda Breuddwyd y Bardd; daeth yn Genedlaetholwr Cymraeg ac yn Fardd Cristnogol; mae recordiad o Gwenallt yn darllen tri o’i gerddi ar gael gan Sain; cerddi: Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969).
Roedd Gwenallt yn ddifrifol ac yn ymroddgar ym mhopeth a wnâi. Roedd yn un o aelodau cynnar Plaid Cymru, ac wedi pererindod ysbrydol hir, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf yn 1943, daeth yn fardd Cristnogol. Daeth ei gyfrol olaf, Y Coed, wedi ymweliad â’r Tir Sanctaidd.FfynonellauJones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).D. Gwenallt Jones ↗Wikipedia (Saesneg)David James Jones (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968), a adwaenir wrth ei enw barddol Gwenallt, bardd, beirniad ac ysgolhaig o Gymro, ac un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr 20g; lluniodd ei enw barddol drwy droi Alltwen o chwith, y pentref dros yr afon o’i fan geni; mab hynaf Thomas ‘Ehedydd’ Jones a Mary, a adawsai Rydcymerau, Sir Gaerfyrddin, am waith; gwrthwynebydd cydwybodol, a garcharwyd yn Wormwood Scrubs ac yna yn Princetown yn hen Garchar Dartmoor hyd 1919, ac ysgrifennodd am hynny yn ei nofel Plasau’r Brenin (1934); lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng Ngwaith Tun Pontardawe, a chafodd hynny effaith ddofn arno; yn ei ieuenctid arhosai’n aml gyda pherthnasau yn Rhydcymerau, a dylanwadodd hynny’n ddwfn arno; y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am Y Mynach, ac eto ym Mangor yn 1931 am Breuddwyd y Bardd; golygydd cyntaf Taliesin, 1961–1965; aelod cynnar o Blaid Cymru; daeth yn genedlaetholwr Cymreig ac yn fardd Cristnogol; rhed themâu Cristnogol drwy ei waith, yn enwedig Y Coed, a gyhoeddwyd wedi iddo ymweld â’r Tir Sanctaidd; claddwyd ym Mynwent Plascrug, Aberystwyth.David James Jones (Gwenallt) ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf yr 20g (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968); fe’i ganwyd ym Mhontardawe ond symudodd y teulu yn fuan i’r Alltwen yng Nghwm Tawe; cafodd marwolaeth ei dad, a laddwyd gan fetel tawdd yn y gwaith tun, effaith ddofn arno; er ei fagu mewn ardal ddiwydiannol roedd dylanwad ardal wledig Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin arno hefyd, am iddo ymweld ac aros gyda pherthnasau yno lawer yn ei fachgendod; darlithydd yn Adran Gymraeg Aberystwyth; golygydd cyntaf y cylchgrawn llenyddol Taliesin a gyhoeddir gan yr Academi Gymreig; am ei fod yn wrthwynebydd cydwybodol fe’i carcharwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor ac ysgrifennodd ei nofel Plasau’r Brenin o ganlyniad i’r profiad; daeth yn amlwg fel bardd pan enillodd ei awdl Y Mynach gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926, ac enillodd y Gadair eto ym Mangor yn 1931 gyda Breuddwyd y Bardd; daeth yn Genedlaetholwr Cymraeg ac yn Fardd Cristnogol; mae recordiad o Gwenallt yn darllen tri o’i gerddi ar gael gan Sain; cerddi: Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969).
Roedd ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig, a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin.FfynonellauJones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).D. Gwenallt Jones ↗Wikipedia (Saesneg)David James Jones (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968), a adwaenir wrth ei enw barddol Gwenallt, bardd, beirniad ac ysgolhaig o Gymro, ac un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr 20g; lluniodd ei enw barddol drwy droi Alltwen o chwith, y pentref dros yr afon o’i fan geni; mab hynaf Thomas ‘Ehedydd’ Jones a Mary, a adawsai Rydcymerau, Sir Gaerfyrddin, am waith; gwrthwynebydd cydwybodol, a garcharwyd yn Wormwood Scrubs ac yna yn Princetown yn hen Garchar Dartmoor hyd 1919, ac ysgrifennodd am hynny yn ei nofel Plasau’r Brenin (1934); lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng Ngwaith Tun Pontardawe, a chafodd hynny effaith ddofn arno; yn ei ieuenctid arhosai’n aml gyda pherthnasau yn Rhydcymerau, a dylanwadodd hynny’n ddwfn arno; y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am Y Mynach, ac eto ym Mangor yn 1931 am Breuddwyd y Bardd; golygydd cyntaf Taliesin, 1961–1965; aelod cynnar o Blaid Cymru; daeth yn genedlaetholwr Cymreig ac yn fardd Cristnogol; rhed themâu Cristnogol drwy ei waith, yn enwedig Y Coed, a gyhoeddwyd wedi iddo ymweld â’r Tir Sanctaidd; claddwyd ym Mynwent Plascrug, Aberystwyth.David James Jones (Gwenallt) ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf yr 20g (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968); fe’i ganwyd ym Mhontardawe ond symudodd y teulu yn fuan i’r Alltwen yng Nghwm Tawe; cafodd marwolaeth ei dad, a laddwyd gan fetel tawdd yn y gwaith tun, effaith ddofn arno; er ei fagu mewn ardal ddiwydiannol roedd dylanwad ardal wledig Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin arno hefyd, am iddo ymweld ac aros gyda pherthnasau yno lawer yn ei fachgendod; darlithydd yn Adran Gymraeg Aberystwyth; golygydd cyntaf y cylchgrawn llenyddol Taliesin a gyhoeddir gan yr Academi Gymreig; am ei fod yn wrthwynebydd cydwybodol fe’i carcharwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor ac ysgrifennodd ei nofel Plasau’r Brenin o ganlyniad i’r profiad; daeth yn amlwg fel bardd pan enillodd ei awdl Y Mynach gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926, ac enillodd y Gadair eto ym Mangor yn 1931 gyda Breuddwyd y Bardd; daeth yn Genedlaetholwr Cymraeg ac yn Fardd Cristnogol; mae recordiad o Gwenallt yn darllen tri o’i gerddi ar gael gan Sain; cerddi: Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969).
Yn 1967 gwnaeth Prifysgol Cymru ef yn Ddoethur mewn Llên er anrhydedd. Bu farw Gwenallt yn Aberystwyth ar 24 Rhagfyr 1968 a’i gladdu ym Mynwent Plascrug. Yn 1997 gosodwyd plac ar ei gartref, Rhydymôr, ym Mhenparcau, a gellir clywed ei lais ei hun yn darllen ei gerddi ar recordiad gan Sain hyd heddiw.FfynonellauJones, David James (‘Gwenallt’; 1899 – 1968), poet, critic and scholar ↗Brynley Francis Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mai 1899 ym Mhontardawe, Morgannwg, yr hynaf o dri phlentyn Thomas (‘Ehedydd’) Jones a’i wraig Mary; o Sir Gaerfyrddin y deuai ei rieni ac roedd ymwybod â’i wreiddiau yn elfen bwysig yn ei bersonoliaeth, fel y gwelir yn ei ysgrif ar Rydcymerau; symudodd y teulu i’r Allt-wen; addysgwyd mewn ysgolion lleol ac Ysgol Sir Ystalyfera, lle bu Kate Roberts yn ei ddysgu am gyfnod byr; disgybl-athro 1916–17; wedi’i orfodi i’r fyddin cyn ei arholiadau Tystysgrif Uwch, safodd yn wrthwynebydd cydwybodol ar dir gwleidyddol a threuliodd ddwy flynedd, Mehefin 1917 hyd Mai 1919, yng ngharchardai Wormwood Scrubs a Dartmoor; yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1919, mewn cyfnod disglair yn ei fywyd cymdeithasol, lle cyfarfu ag Idwal Jones, ac ysgrifennodd ei gofiant yn 1958; wedi graddau yn y Gymraeg a’r Saesneg, athro Cymraeg Ysgol Sir y Barri, yna yn 1927 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; uwch-ddarlithydd ac yna darllenydd, y cyntaf a benodwyd i’r radd honno yn Aberystwyth; ymddeolodd 1966; MA 1929, DLitt er anrhydedd Prifysgol Cymru 1967; priododd Nel Edwards 1937, un ferch; bu farw yn ysbyty Aberystwyth 24 Rhagfyr 1968; plac coffa ar ei dŷ Rhydymôr, Ffordd Rheidol, Penparcau, 1997; ymchwiliodd i fucheddau’r saint ac ysgolion y beirdd (Yr Areithiau Pros, 1934), Y Ficer Prichard a ‘Canwyll y Cymry’ (1946), Blodeugerdd o’r Ddeunawfed Ganrif (1936), ac fe’i hadwaenid orau fel hanesydd llên y 19eg ganrif: R. J. Derfel (1945), Bywyd a Gwaith Islwyn (1948); ei gyfraniad mwyaf oedd fel bardd a llenor; ymhlith aelodau cyntaf yr Academi Gymreig a golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin; ei dad oedd ei athro cyntaf; enillodd ei awdl ‘Y Mynach’ y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe (1926) a ‘Breuddwyd y Bardd’ y gadair ym Mangor (1931); mynega’r casgliadau Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969) ei argyhoeddiadau dwfn; drwy ei waith rhed ei ymlyniad wrth Gymru a’i diwylliant a’i fyfyrdod ar y drwg sy’n bygwth y gwareiddiad y mae’r bardd a’i bobl yn rhan ohono; tynnodd y nofelau Plasau’r Brenin (1934) a Ffwrneisiau (1982) ar y carchar a’i lencyndod yng Nghwm Tawe; ymroddgar a difrifol ym mhopeth a wnâi; un o aelodau cynnar Plaid Cymru; pererindod ysbrydol anodd ond buddugoliaethus, a adroddodd yn ei ysgrif yn Credaf (1943).D. Gwenallt Jones ↗Wikipedia (Saesneg)David James Jones (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968), a adwaenir wrth ei enw barddol Gwenallt, bardd, beirniad ac ysgolhaig o Gymro, ac un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr 20g; lluniodd ei enw barddol drwy droi Alltwen o chwith, y pentref dros yr afon o’i fan geni; mab hynaf Thomas ‘Ehedydd’ Jones a Mary, a adawsai Rydcymerau, Sir Gaerfyrddin, am waith; gwrthwynebydd cydwybodol, a garcharwyd yn Wormwood Scrubs ac yna yn Princetown yn hen Garchar Dartmoor hyd 1919, ac ysgrifennodd am hynny yn ei nofel Plasau’r Brenin (1934); lladdwyd ei dad gan fetel tawdd yng Ngwaith Tun Pontardawe, a chafodd hynny effaith ddofn arno; yn ei ieuenctid arhosai’n aml gyda pherthnasau yn Rhydcymerau, a dylanwadodd hynny’n ddwfn arno; y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am Y Mynach, ac eto ym Mangor yn 1931 am Breuddwyd y Bardd; golygydd cyntaf Taliesin, 1961–1965; aelod cynnar o Blaid Cymru; daeth yn genedlaetholwr Cymreig ac yn fardd Cristnogol; rhed themâu Cristnogol drwy ei waith, yn enwedig Y Coed, a gyhoeddwyd wedi iddo ymweld â’r Tir Sanctaidd; claddwyd ym Mynwent Plascrug, Aberystwyth.David James Jones (Gwenallt) ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf yr 20g (18 Mai 1899 – 24 Rhagfyr 1968); fe’i ganwyd ym Mhontardawe ond symudodd y teulu yn fuan i’r Alltwen yng Nghwm Tawe; cafodd marwolaeth ei dad, a laddwyd gan fetel tawdd yn y gwaith tun, effaith ddofn arno; er ei fagu mewn ardal ddiwydiannol roedd dylanwad ardal wledig Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin arno hefyd, am iddo ymweld ac aros gyda pherthnasau yno lawer yn ei fachgendod; darlithydd yn Adran Gymraeg Aberystwyth; golygydd cyntaf y cylchgrawn llenyddol Taliesin a gyhoeddir gan yr Academi Gymreig; am ei fod yn wrthwynebydd cydwybodol fe’i carcharwyd yn Wormwood Scrubs a Dartmoor ac ysgrifennodd ei nofel Plasau’r Brenin o ganlyniad i’r profiad; daeth yn amlwg fel bardd pan enillodd ei awdl Y Mynach gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926, ac enillodd y Gadair eto ym Mangor yn 1931 gyda Breuddwyd y Bardd; daeth yn Genedlaetholwr Cymraeg ac yn Fardd Cristnogol; mae recordiad o Gwenallt yn darllen tri o’i gerddi ar gael gan Sain; cerddi: Ysgubau’r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959), Y Coed (1969).
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf