
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Abaty Ystrad Fflur
Abaty Sistersaidd ger Pontrhydfendigaid, claddfa tywysogion Deheubarth ac, yn ôl traddodiad, Dafydd ap Gwilym.
Llun: Drws gorllewinol Romanésg a muriau Abaty Ystrad Fflur · Gareth James, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Brenhinoedd a thywysogion Deheubarth →Brenhinoedd a thywysogion Ceredigion a Seisyllwg →Seintiau Ceredigion →

Ystyr yr enw
Ystrad Fflur: dyffryn y blodau (ystrad + fflur); mae’r Lladin Strata Florida yn dweud yr un peth
Ystrad Fflur
- Ystrad llawr dyffryn
- Fflur blodau (o’r Lladin flores)
Saif Abaty Ystrad Fflur yn y bryniau ger Pontrhydfendigaid yng Ngheredigion. Fe’i sefydlwyd yn 1164 a’i gymryd dan adain yr Arglwydd Rhys, a daeth yn abaty tywysogion Deheubarth, yn ganolfan dysg Gymraeg lle lluniwyd Brut y Tywysogion, ac yn orffwysfa i Ddafydd ap Gwilym.FfynonellauStrata Florida Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Ystrad Fflur, hen abaty Sistersaidd ychydig y tu allan i Bontrhydfendigaid ger Tregaron, Ceredigion, a sefydlwyd yn 1164; adeiladodd mynaich o Hendy-gwyn gyntaf ger Afon Fflur, yn yr Hen Fynachlog; yn 1184 rhoddodd Rhys ap Gruffudd siarter yn ei gadarnhau dan nawdd Deheubarth, a chladdwyd 11 o dywysogion llinach frenhinol Dinefwr yma yn y 12fed a’r 13eg ganrif, ynghyd â’r bardd Dafydd ap Gwilym; yn 1188 teithiodd yr Abad Seisyll gyda’r Archesgob Baldwin; cysegrwyd yr eglwys yn 1201; tua 1238 cynhaliodd Llywelyn ab Iorwerth gyngor yma lle cydnabu arweinwyr Cymru ei fab Dafydd yn olynydd; lluniwyd Brut y Tywysogion, y ffynhonnell bwysicaf i hanes cynnar Cymru, yma; roedd gan yr abaty faenorau ledled Cymru; yn 1401 barnwyd bod y mynaich yn cefnogi Owain Glyndŵr; diddymwyd yn 1539; daeth y peiriannydd rheilffyrdd Stephen Williams â Chymdeithas Hynafiaethau Cymru yma yn 1848 a chloddio’r rhan fwyaf o’r hyn a welir heddiw; cofrestrwyd yn heneb yn 1919 ac mae yng ngofal Cadw; y porth gorllewinol mawr yw’r prif adeiladwaith sy’n sefyll, gyda theils llawr canoloesol dan do modern, un yn dangos gŵr bonheddig yn edmygu ei hun mewn drych; saif cofeb i Ddafydd ap Gwilym wrth ywen hynafol, ac mae carreg yn y cabidyldy yn cofio’r tywysogion a gladdwyd yma.Abaty Ystrad Fflur ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: cadwai’r mynaich gwynion ddefaid a gwartheg ar eu hystadau; sefydlwyd tua 1164 dan nawdd yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth; ffynnai yn y 12fed ganrif fel canolfan diwylliant, ac yma y cyfansoddwyd un fersiwn o’r cronicl Brut y Tywysogion; galwodd Gerallt Gymro a’r Archesgob Baldwin yma yng ngwanwyn 1188 o Bont Steffan, a thywysodd yr Abad Seisyllt hwy tua’r gogledd; mae’r adfeilion wedi ysbrydoli sawl llenor, a’r gerdd enwocaf efallai yw ‘Ystrad Fflur’ gan T. Gwynn Jones, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1926 ac a ddaeth yn ddarn adrodd i blant ysgol ledled Cymru, yn dechrau ‘Mae dail y coed yn Ystrad Fflur / Yn murmur yn yr awel, / A deuddeng Abad dan y gro / Yn huno yno’n dawel’; Ystrad Fflur oedd testun y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1916, a chyhoeddwyd awdl Hedd Wyn arno yn Cerddi’r Bugail; y rhan orau sydd wedi goroesi yw’r porth gorllewinol, nodedig am ei saernïaeth gain; gerllaw mae coetir Coed y Bont.Abaty Ystrad Fflur, Pontrhydfendigaid ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95764): abaty Sistersaidd Ystrad Fflur, a sefydlwyd gyntaf yn 1164 gan Robert fitz Stephen, arglwydd Eingl-Normanaidd, ac yn fuan cymerodd Rhys ap Gruffudd, tywysog hen frenhiniaeth Deheubarth, ei nawdd drosodd; roedd cynllun adeiladu uchelgeisiol ar droed cyn 1200, ac yn 1201 cymerodd y mynaich feddiant o’u heglwys newydd; drwy’r 13eg ganrif roedd yr abaty’n gefnogwr brwd i achos Cymru; erys olion paent yn dynwared gwaith nadd yng nghapeli’r croesfa.
| Sefydlwyd | 1164FfynonellauStrata Florida Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Ystrad Fflur, hen abaty Sistersaidd ychydig y tu allan i Bontrhydfendigaid ger Tregaron, Ceredigion, a sefydlwyd yn 1164; adeiladodd mynaich o Hendy-gwyn gyntaf ger Afon Fflur, yn yr Hen Fynachlog; yn 1184 rhoddodd Rhys ap Gruffudd siarter yn ei gadarnhau dan nawdd Deheubarth, a chladdwyd 11 o dywysogion llinach frenhinol Dinefwr yma yn y 12fed a’r 13eg ganrif, ynghyd â’r bardd Dafydd ap Gwilym; yn 1188 teithiodd yr Abad Seisyll gyda’r Archesgob Baldwin; cysegrwyd yr eglwys yn 1201; tua 1238 cynhaliodd Llywelyn ab Iorwerth gyngor yma lle cydnabu arweinwyr Cymru ei fab Dafydd yn olynydd; lluniwyd Brut y Tywysogion, y ffynhonnell bwysicaf i hanes cynnar Cymru, yma; roedd gan yr abaty faenorau ledled Cymru; yn 1401 barnwyd bod y mynaich yn cefnogi Owain Glyndŵr; diddymwyd yn 1539; daeth y peiriannydd rheilffyrdd Stephen Williams â Chymdeithas Hynafiaethau Cymru yma yn 1848 a chloddio’r rhan fwyaf o’r hyn a welir heddiw; cofrestrwyd yn heneb yn 1919 ac mae yng ngofal Cadw; y porth gorllewinol mawr yw’r prif adeiladwaith sy’n sefyll, gyda theils llawr canoloesol dan do modern, un yn dangos gŵr bonheddig yn edmygu ei hun mewn drych; saif cofeb i Ddafydd ap Gwilym wrth ywen hynafol, ac mae carreg yn y cabidyldy yn cofio’r tywysogion a gladdwyd yma.Abaty Ystrad Fflur, Pontrhydfendigaid ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95764): abaty Sistersaidd Ystrad Fflur, a sefydlwyd gyntaf yn 1164 gan Robert fitz Stephen, arglwydd Eingl-Normanaidd, ac yn fuan cymerodd Rhys ap Gruffudd, tywysog hen frenhiniaeth Deheubarth, ei nawdd drosodd; roedd cynllun adeiladu uchelgeisiol ar droed cyn 1200, ac yn 1201 cymerodd y mynaich feddiant o’u heglwys newydd; drwy’r 13eg ganrif roedd yr abaty’n gefnogwr brwd i achos Cymru; erys olion paent yn dynwared gwaith nadd yng nghapeli’r croesfa. |
|---|---|
| Noddwr | Yr Arglwydd Rhys, siarter 1184FfynonellauStrata Florida Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Ystrad Fflur, hen abaty Sistersaidd ychydig y tu allan i Bontrhydfendigaid ger Tregaron, Ceredigion, a sefydlwyd yn 1164; adeiladodd mynaich o Hendy-gwyn gyntaf ger Afon Fflur, yn yr Hen Fynachlog; yn 1184 rhoddodd Rhys ap Gruffudd siarter yn ei gadarnhau dan nawdd Deheubarth, a chladdwyd 11 o dywysogion llinach frenhinol Dinefwr yma yn y 12fed a’r 13eg ganrif, ynghyd â’r bardd Dafydd ap Gwilym; yn 1188 teithiodd yr Abad Seisyll gyda’r Archesgob Baldwin; cysegrwyd yr eglwys yn 1201; tua 1238 cynhaliodd Llywelyn ab Iorwerth gyngor yma lle cydnabu arweinwyr Cymru ei fab Dafydd yn olynydd; lluniwyd Brut y Tywysogion, y ffynhonnell bwysicaf i hanes cynnar Cymru, yma; roedd gan yr abaty faenorau ledled Cymru; yn 1401 barnwyd bod y mynaich yn cefnogi Owain Glyndŵr; diddymwyd yn 1539; daeth y peiriannydd rheilffyrdd Stephen Williams â Chymdeithas Hynafiaethau Cymru yma yn 1848 a chloddio’r rhan fwyaf o’r hyn a welir heddiw; cofrestrwyd yn heneb yn 1919 ac mae yng ngofal Cadw; y porth gorllewinol mawr yw’r prif adeiladwaith sy’n sefyll, gyda theils llawr canoloesol dan do modern, un yn dangos gŵr bonheddig yn edmygu ei hun mewn drych; saif cofeb i Ddafydd ap Gwilym wrth ywen hynafol, ac mae carreg yn y cabidyldy yn cofio’r tywysogion a gladdwyd yma.Abaty Ystrad Fflur, Pontrhydfendigaid ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95764): abaty Sistersaidd Ystrad Fflur, a sefydlwyd gyntaf yn 1164 gan Robert fitz Stephen, arglwydd Eingl-Normanaidd, ac yn fuan cymerodd Rhys ap Gruffudd, tywysog hen frenhiniaeth Deheubarth, ei nawdd drosodd; roedd cynllun adeiladu uchelgeisiol ar droed cyn 1200, ac yn 1201 cymerodd y mynaich feddiant o’u heglwys newydd; drwy’r 13eg ganrif roedd yr abaty’n gefnogwr brwd i achos Cymru; erys olion paent yn dynwared gwaith nadd yng nghapeli’r croesfa. |
| Cysegru’r eglwys | 1201FfynonellauStrata Florida Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Ystrad Fflur, hen abaty Sistersaidd ychydig y tu allan i Bontrhydfendigaid ger Tregaron, Ceredigion, a sefydlwyd yn 1164; adeiladodd mynaich o Hendy-gwyn gyntaf ger Afon Fflur, yn yr Hen Fynachlog; yn 1184 rhoddodd Rhys ap Gruffudd siarter yn ei gadarnhau dan nawdd Deheubarth, a chladdwyd 11 o dywysogion llinach frenhinol Dinefwr yma yn y 12fed a’r 13eg ganrif, ynghyd â’r bardd Dafydd ap Gwilym; yn 1188 teithiodd yr Abad Seisyll gyda’r Archesgob Baldwin; cysegrwyd yr eglwys yn 1201; tua 1238 cynhaliodd Llywelyn ab Iorwerth gyngor yma lle cydnabu arweinwyr Cymru ei fab Dafydd yn olynydd; lluniwyd Brut y Tywysogion, y ffynhonnell bwysicaf i hanes cynnar Cymru, yma; roedd gan yr abaty faenorau ledled Cymru; yn 1401 barnwyd bod y mynaich yn cefnogi Owain Glyndŵr; diddymwyd yn 1539; daeth y peiriannydd rheilffyrdd Stephen Williams â Chymdeithas Hynafiaethau Cymru yma yn 1848 a chloddio’r rhan fwyaf o’r hyn a welir heddiw; cofrestrwyd yn heneb yn 1919 ac mae yng ngofal Cadw; y porth gorllewinol mawr yw’r prif adeiladwaith sy’n sefyll, gyda theils llawr canoloesol dan do modern, un yn dangos gŵr bonheddig yn edmygu ei hun mewn drych; saif cofeb i Ddafydd ap Gwilym wrth ywen hynafol, ac mae carreg yn y cabidyldy yn cofio’r tywysogion a gladdwyd yma.Abaty Ystrad Fflur, Pontrhydfendigaid ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95764): abaty Sistersaidd Ystrad Fflur, a sefydlwyd gyntaf yn 1164 gan Robert fitz Stephen, arglwydd Eingl-Normanaidd, ac yn fuan cymerodd Rhys ap Gruffudd, tywysog hen frenhiniaeth Deheubarth, ei nawdd drosodd; roedd cynllun adeiladu uchelgeisiol ar droed cyn 1200, ac yn 1201 cymerodd y mynaich feddiant o’u heglwys newydd; drwy’r 13eg ganrif roedd yr abaty’n gefnogwr brwd i achos Cymru; erys olion paent yn dynwared gwaith nadd yng nghapeli’r croesfa. |
Abaty’r Arglwydd Rhys
Daeth y mynaich cyntaf o Hendy-gwyn ac adeiladu ger Afon Fflur, yn y lle a elwir hyd heddiw yn Hen Fynachlog. Cymerodd yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth, yr abaty ifanc dan ei ofal yn fuan, ac yn 1184 cadarnhaodd ei siarter ef. Claddwyd un ar ddeg o dywysogion llinach frenhinol Dinefwr yma yn y 12fed a’r 13eg ganrif.FfynonellauStrata Florida Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Ystrad Fflur, hen abaty Sistersaidd ychydig y tu allan i Bontrhydfendigaid ger Tregaron, Ceredigion, a sefydlwyd yn 1164; adeiladodd mynaich o Hendy-gwyn gyntaf ger Afon Fflur, yn yr Hen Fynachlog; yn 1184 rhoddodd Rhys ap Gruffudd siarter yn ei gadarnhau dan nawdd Deheubarth, a chladdwyd 11 o dywysogion llinach frenhinol Dinefwr yma yn y 12fed a’r 13eg ganrif, ynghyd â’r bardd Dafydd ap Gwilym; yn 1188 teithiodd yr Abad Seisyll gyda’r Archesgob Baldwin; cysegrwyd yr eglwys yn 1201; tua 1238 cynhaliodd Llywelyn ab Iorwerth gyngor yma lle cydnabu arweinwyr Cymru ei fab Dafydd yn olynydd; lluniwyd Brut y Tywysogion, y ffynhonnell bwysicaf i hanes cynnar Cymru, yma; roedd gan yr abaty faenorau ledled Cymru; yn 1401 barnwyd bod y mynaich yn cefnogi Owain Glyndŵr; diddymwyd yn 1539; daeth y peiriannydd rheilffyrdd Stephen Williams â Chymdeithas Hynafiaethau Cymru yma yn 1848 a chloddio’r rhan fwyaf o’r hyn a welir heddiw; cofrestrwyd yn heneb yn 1919 ac mae yng ngofal Cadw; y porth gorllewinol mawr yw’r prif adeiladwaith sy’n sefyll, gyda theils llawr canoloesol dan do modern, un yn dangos gŵr bonheddig yn edmygu ei hun mewn drych; saif cofeb i Ddafydd ap Gwilym wrth ywen hynafol, ac mae carreg yn y cabidyldy yn cofio’r tywysogion a gladdwyd yma.Abaty Ystrad Fflur, Pontrhydfendigaid ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95764): abaty Sistersaidd Ystrad Fflur, a sefydlwyd gyntaf yn 1164 gan Robert fitz Stephen, arglwydd Eingl-Normanaidd, ac yn fuan cymerodd Rhys ap Gruffudd, tywysog hen frenhiniaeth Deheubarth, ei nawdd drosodd; roedd cynllun adeiladu uchelgeisiol ar droed cyn 1200, ac yn 1201 cymerodd y mynaich feddiant o’u heglwys newydd; drwy’r 13eg ganrif roedd yr abaty’n gefnogwr brwd i achos Cymru; erys olion paent yn dynwared gwaith nadd yng nghapeli’r croesfa.
Cronicl y tywysogion
Ffynnai Ystrad Fflur fel canolfan diwylliant Cymreig. Yma y cadwai’r mynaich Brut y Tywysogion, y ffynhonnell bwysicaf i hanes cynnar Cymru. Tua 1238 cynhaliodd Llywelyn Fawr gyngor yma, lle cydnabu arweinwyr Cymru ei fab Dafydd yn etifedd iddo. Drwy gydol y 13eg ganrif roedd yr abaty’n gefnogwr brwd i achos Cymru.FfynonellauStrata Florida Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Ystrad Fflur, hen abaty Sistersaidd ychydig y tu allan i Bontrhydfendigaid ger Tregaron, Ceredigion, a sefydlwyd yn 1164; adeiladodd mynaich o Hendy-gwyn gyntaf ger Afon Fflur, yn yr Hen Fynachlog; yn 1184 rhoddodd Rhys ap Gruffudd siarter yn ei gadarnhau dan nawdd Deheubarth, a chladdwyd 11 o dywysogion llinach frenhinol Dinefwr yma yn y 12fed a’r 13eg ganrif, ynghyd â’r bardd Dafydd ap Gwilym; yn 1188 teithiodd yr Abad Seisyll gyda’r Archesgob Baldwin; cysegrwyd yr eglwys yn 1201; tua 1238 cynhaliodd Llywelyn ab Iorwerth gyngor yma lle cydnabu arweinwyr Cymru ei fab Dafydd yn olynydd; lluniwyd Brut y Tywysogion, y ffynhonnell bwysicaf i hanes cynnar Cymru, yma; roedd gan yr abaty faenorau ledled Cymru; yn 1401 barnwyd bod y mynaich yn cefnogi Owain Glyndŵr; diddymwyd yn 1539; daeth y peiriannydd rheilffyrdd Stephen Williams â Chymdeithas Hynafiaethau Cymru yma yn 1848 a chloddio’r rhan fwyaf o’r hyn a welir heddiw; cofrestrwyd yn heneb yn 1919 ac mae yng ngofal Cadw; y porth gorllewinol mawr yw’r prif adeiladwaith sy’n sefyll, gyda theils llawr canoloesol dan do modern, un yn dangos gŵr bonheddig yn edmygu ei hun mewn drych; saif cofeb i Ddafydd ap Gwilym wrth ywen hynafol, ac mae carreg yn y cabidyldy yn cofio’r tywysogion a gladdwyd yma.Abaty Ystrad Fflur ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: cadwai’r mynaich gwynion ddefaid a gwartheg ar eu hystadau; sefydlwyd tua 1164 dan nawdd yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth; ffynnai yn y 12fed ganrif fel canolfan diwylliant, ac yma y cyfansoddwyd un fersiwn o’r cronicl Brut y Tywysogion; galwodd Gerallt Gymro a’r Archesgob Baldwin yma yng ngwanwyn 1188 o Bont Steffan, a thywysodd yr Abad Seisyllt hwy tua’r gogledd; mae’r adfeilion wedi ysbrydoli sawl llenor, a’r gerdd enwocaf efallai yw ‘Ystrad Fflur’ gan T. Gwynn Jones, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1926 ac a ddaeth yn ddarn adrodd i blant ysgol ledled Cymru, yn dechrau ‘Mae dail y coed yn Ystrad Fflur / Yn murmur yn yr awel, / A deuddeng Abad dan y gro / Yn huno yno’n dawel’; Ystrad Fflur oedd testun y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1916, a chyhoeddwyd awdl Hedd Wyn arno yn Cerddi’r Bugail; y rhan orau sydd wedi goroesi yw’r porth gorllewinol, nodedig am ei saernïaeth gain; gerllaw mae coetir Coed y Bont.Abaty Ystrad Fflur, Pontrhydfendigaid ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95764): abaty Sistersaidd Ystrad Fflur, a sefydlwyd gyntaf yn 1164 gan Robert fitz Stephen, arglwydd Eingl-Normanaidd, ac yn fuan cymerodd Rhys ap Gruffudd, tywysog hen frenhiniaeth Deheubarth, ei nawdd drosodd; roedd cynllun adeiladu uchelgeisiol ar droed cyn 1200, ac yn 1201 cymerodd y mynaich feddiant o’u heglwys newydd; drwy’r 13eg ganrif roedd yr abaty’n gefnogwr brwd i achos Cymru; erys olion paent yn dynwared gwaith nadd yng nghapeli’r croesfa.
Dafydd ap Gwilym
Mae’r bardd mawr Dafydd ap Gwilym wedi’i gladdu yn Ystrad Fflur. Saif ei gofeb wrth ywen hynafol yn y fynwent, ac mae carreg yn y cabidyldy yn cofio’r tywysogion a gladdwyd yma.FfynhonnellStrata Florida Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Ystrad Fflur, hen abaty Sistersaidd ychydig y tu allan i Bontrhydfendigaid ger Tregaron, Ceredigion, a sefydlwyd yn 1164; adeiladodd mynaich o Hendy-gwyn gyntaf ger Afon Fflur, yn yr Hen Fynachlog; yn 1184 rhoddodd Rhys ap Gruffudd siarter yn ei gadarnhau dan nawdd Deheubarth, a chladdwyd 11 o dywysogion llinach frenhinol Dinefwr yma yn y 12fed a’r 13eg ganrif, ynghyd â’r bardd Dafydd ap Gwilym; yn 1188 teithiodd yr Abad Seisyll gyda’r Archesgob Baldwin; cysegrwyd yr eglwys yn 1201; tua 1238 cynhaliodd Llywelyn ab Iorwerth gyngor yma lle cydnabu arweinwyr Cymru ei fab Dafydd yn olynydd; lluniwyd Brut y Tywysogion, y ffynhonnell bwysicaf i hanes cynnar Cymru, yma; roedd gan yr abaty faenorau ledled Cymru; yn 1401 barnwyd bod y mynaich yn cefnogi Owain Glyndŵr; diddymwyd yn 1539; daeth y peiriannydd rheilffyrdd Stephen Williams â Chymdeithas Hynafiaethau Cymru yma yn 1848 a chloddio’r rhan fwyaf o’r hyn a welir heddiw; cofrestrwyd yn heneb yn 1919 ac mae yng ngofal Cadw; y porth gorllewinol mawr yw’r prif adeiladwaith sy’n sefyll, gyda theils llawr canoloesol dan do modern, un yn dangos gŵr bonheddig yn edmygu ei hun mewn drych; saif cofeb i Ddafydd ap Gwilym wrth ywen hynafol, ac mae carreg yn y cabidyldy yn cofio’r tywysogion a gladdwyd yma.
Ystrad Fflur mewn barddoniaeth
Mae’r adfeilion wedi ysbrydoli llawer o lenorion Cymru. Daeth cerdd T. Gwynn Jones, ‘Ystrad Fflur’, a gyhoeddwyd yn 1926, yn ddarn adrodd i blant ysgol ledled Cymru. Ystrad Fflur hefyd oedd testun y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1916, a chyhoeddwyd awdl Hedd Wyn arno yn Cerddi’r Bugail.FfynhonnellAbaty Ystrad Fflur ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: cadwai’r mynaich gwynion ddefaid a gwartheg ar eu hystadau; sefydlwyd tua 1164 dan nawdd yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth; ffynnai yn y 12fed ganrif fel canolfan diwylliant, ac yma y cyfansoddwyd un fersiwn o’r cronicl Brut y Tywysogion; galwodd Gerallt Gymro a’r Archesgob Baldwin yma yng ngwanwyn 1188 o Bont Steffan, a thywysodd yr Abad Seisyllt hwy tua’r gogledd; mae’r adfeilion wedi ysbrydoli sawl llenor, a’r gerdd enwocaf efallai yw ‘Ystrad Fflur’ gan T. Gwynn Jones, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1926 ac a ddaeth yn ddarn adrodd i blant ysgol ledled Cymru, yn dechrau ‘Mae dail y coed yn Ystrad Fflur / Yn murmur yn yr awel, / A deuddeng Abad dan y gro / Yn huno yno’n dawel’; Ystrad Fflur oedd testun y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1916, a chyhoeddwyd awdl Hedd Wyn arno yn Cerddi’r Bugail; y rhan orau sydd wedi goroesi yw’r porth gorllewinol, nodedig am ei saernïaeth gain; gerllaw mae coetir Coed y Bont.
Mae dail y coed yn Ystrad Fflur / Yn murmur yn yr awel, / A deuddeng Abad dan y gro / Yn huno yno’n dawel.
T. Gwynn JonesFfynhonnellAbaty Ystrad Fflur ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: cadwai’r mynaich gwynion ddefaid a gwartheg ar eu hystadau; sefydlwyd tua 1164 dan nawdd yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth; ffynnai yn y 12fed ganrif fel canolfan diwylliant, ac yma y cyfansoddwyd un fersiwn o’r cronicl Brut y Tywysogion; galwodd Gerallt Gymro a’r Archesgob Baldwin yma yng ngwanwyn 1188 o Bont Steffan, a thywysodd yr Abad Seisyllt hwy tua’r gogledd; mae’r adfeilion wedi ysbrydoli sawl llenor, a’r gerdd enwocaf efallai yw ‘Ystrad Fflur’ gan T. Gwynn Jones, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1926 ac a ddaeth yn ddarn adrodd i blant ysgol ledled Cymru, yn dechrau ‘Mae dail y coed yn Ystrad Fflur / Yn murmur yn yr awel, / A deuddeng Abad dan y gro / Yn huno yno’n dawel’; Ystrad Fflur oedd testun y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1916, a chyhoeddwyd awdl Hedd Wyn arno yn Cerddi’r Bugail; y rhan orau sydd wedi goroesi yw’r porth gorllewinol, nodedig am ei saernïaeth gain; gerllaw mae coetir Coed y Bont.
Ymweld heddiw
Yn 1848 daeth y peiriannydd rheilffyrdd Stephen Williams â Chymdeithas Hynafiaethau Cymru yma a dadorchuddio’r rhan fwyaf o’r hyn a welir heddiw. Y rhan orau sydd wedi goroesi yw’r porth gorllewinol mawr, nodedig am ei saernïaeth gain; cedwir teils llawr canoloesol dan do modern, un yn dangos gŵr bonheddig yn edmygu ei hun mewn drych. Mae’r abaty yng ngofal Cadw.FfynonellauStrata Florida Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Ystrad Fflur, hen abaty Sistersaidd ychydig y tu allan i Bontrhydfendigaid ger Tregaron, Ceredigion, a sefydlwyd yn 1164; adeiladodd mynaich o Hendy-gwyn gyntaf ger Afon Fflur, yn yr Hen Fynachlog; yn 1184 rhoddodd Rhys ap Gruffudd siarter yn ei gadarnhau dan nawdd Deheubarth, a chladdwyd 11 o dywysogion llinach frenhinol Dinefwr yma yn y 12fed a’r 13eg ganrif, ynghyd â’r bardd Dafydd ap Gwilym; yn 1188 teithiodd yr Abad Seisyll gyda’r Archesgob Baldwin; cysegrwyd yr eglwys yn 1201; tua 1238 cynhaliodd Llywelyn ab Iorwerth gyngor yma lle cydnabu arweinwyr Cymru ei fab Dafydd yn olynydd; lluniwyd Brut y Tywysogion, y ffynhonnell bwysicaf i hanes cynnar Cymru, yma; roedd gan yr abaty faenorau ledled Cymru; yn 1401 barnwyd bod y mynaich yn cefnogi Owain Glyndŵr; diddymwyd yn 1539; daeth y peiriannydd rheilffyrdd Stephen Williams â Chymdeithas Hynafiaethau Cymru yma yn 1848 a chloddio’r rhan fwyaf o’r hyn a welir heddiw; cofrestrwyd yn heneb yn 1919 ac mae yng ngofal Cadw; y porth gorllewinol mawr yw’r prif adeiladwaith sy’n sefyll, gyda theils llawr canoloesol dan do modern, un yn dangos gŵr bonheddig yn edmygu ei hun mewn drych; saif cofeb i Ddafydd ap Gwilym wrth ywen hynafol, ac mae carreg yn y cabidyldy yn cofio’r tywysogion a gladdwyd yma.Abaty Ystrad Fflur ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: cadwai’r mynaich gwynion ddefaid a gwartheg ar eu hystadau; sefydlwyd tua 1164 dan nawdd yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth; ffynnai yn y 12fed ganrif fel canolfan diwylliant, ac yma y cyfansoddwyd un fersiwn o’r cronicl Brut y Tywysogion; galwodd Gerallt Gymro a’r Archesgob Baldwin yma yng ngwanwyn 1188 o Bont Steffan, a thywysodd yr Abad Seisyllt hwy tua’r gogledd; mae’r adfeilion wedi ysbrydoli sawl llenor, a’r gerdd enwocaf efallai yw ‘Ystrad Fflur’ gan T. Gwynn Jones, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1926 ac a ddaeth yn ddarn adrodd i blant ysgol ledled Cymru, yn dechrau ‘Mae dail y coed yn Ystrad Fflur / Yn murmur yn yr awel, / A deuddeng Abad dan y gro / Yn huno yno’n dawel’; Ystrad Fflur oedd testun y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1916, a chyhoeddwyd awdl Hedd Wyn arno yn Cerddi’r Bugail; y rhan orau sydd wedi goroesi yw’r porth gorllewinol, nodedig am ei saernïaeth gain; gerllaw mae coetir Coed y Bont.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Y stori lawn
Erthygl · 15 munY Brutiau: croniclau Cymru
Brut y Brenhinedd, o Frutus hyd Gadwaladr, a Brut y Tywysogion, o Gadwaladr hyd y tywysog olaf: y croniclau mawr lle ysgrifennodd y Cymry eu hanes fel un stori hir, a sut y daethant i lawr atom.
Erthygl · 20 munYr awduron a gofnododd Gymru gynnar
O Gildas yn Llanilltud Fawr hyd Gerallt Gymro ar y ffordd yn 1188: y mynachod, yr ysgolheigion a’r storïwyr a ysgrifennodd hanes y Brythoniaid, bucheddau’r saint, gweithredoedd y brenhinoedd a’r chwedlau cyntaf am Arthur, a’r copïwyr a gadwodd y cwbl.
Erthygl · 17 munY Mabinogi: y llyfrau a gadwodd chwedlau Cymru
Mae Cymru wedi cadw ei straeon mwyaf ers naw can mlynedd. Dyma sut: storïwyr y llysoedd brenhinol, awdur anhysbys y Pedair Cainc, dau lyfr mawr a ysgrifennwyd i ddau uchelwr o Gymro yn y bedwaredd ganrif ar ddeg, a merch ifanc o Saesnes yng ngwaith haearn Dowlais a ddysgodd Gymraeg ac a roddodd y chwedlau i’r byd.
Erthygl · 13 munY Tywysog Rhys ap Gruffudd: yr Arglwydd Rhys a’r eisteddfod gyntaf
Yn amddifad yn fachgen, enillodd Rhys ap Gruffudd deyrnas gyfan Deheubarth yn ôl oddi ar y Normaniaid, safodd gydag Owain Gwynedd yn erbyn Harri II, rheolodd dde Cymru am ddeugain mlynedd, ac adeg y Nadolig 1176 cynhaliodd yr eisteddfod gyntaf yn ei gastell yn Aberteifi.
Erthygl · 11 munJoseff o Arimathea yn dod i Brydain
Y gŵr cyfoethog a osododd Grist yn ei fedd ei hun, a’r traddodiad iddo ddod at y Brythoniaid yn Ynys Wydrin yn OC 63 a chodi eglwys gyntaf Prydain. Dewi Sant, y Ddraenen Sanctaidd, y Greal, a’r cwpan a ddaeth i Gymru.
Beth ddigwyddodd yma
Ystrad Fflur
Daw’r Arglwydd Rhys yn noddwr Ystrad Fflur. Daw’r abaty’n gladdfa tywysogion ac yn gartref i groniclau Cymraeg.
Ystrad FflurDafydd ap Gwilym
Mae Dafydd ap Gwilym o Frogynin yn canu ei gywyddau serch a natur, cerddi sy’n ei wneud yn un o feirdd mawr Ewrop.
Dafydd ap Gwilym
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Lleoedd sanctaidd
0 / 8Llwybrau pererinion, ffynhonnau sanctaidd ac ynys yr ugain mil o seintiau.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf












