Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1164

Ystrad Fflur

Daw’r Arglwydd Rhys yn noddwr Ystrad Fflur. Daw’r abaty’n gladdfa tywysogion ac yn gartref i groniclau Cymraeg.

Llun: Drws gorllewinol Romanésg a muriau Abaty Ystrad Fflur · Gareth James, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Sefydlwyd Ystrad Fflur yn 1164 gan fynaich gwynion o Hendy-gwyn. Cymerodd yr Arglwydd Rhys ef dan ei ofal, a daeth yn abaty tywysogion y De.

Sefydlu1164, yn gyntaf ar lan Afon Fflur
NoddwrYr Arglwydd Rhys, a’i siarter yn 1184
HeddiwYng ngofal Cadw, ger Pontrhydfendigaid

Claddfa tywysogion#

Claddwyd un ar ddeg o dywysogion tŷ brenhinol Dinefwr yma yn y ddeuddegfed a’r drydedd ganrif ar ddeg.

Drws mawr y gorllewin yn Ystrad Fflur, yr unig ran o eglwys yr abaty sy’n dal i sefyll yn uchel.
Drws mawr y gorllewin yn Ystrad Fflur, yr unig ran o eglwys yr abaty sy’n dal i sefyll yn uchel. · Llun: Roger Kidd, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Cronicl Cymru#

Lluniwyd Brut y Tywysogion, cronicl y tywysogion, yma, ac mae’n debyg mai yma y cadwyd y cyfieithiad Cymraeg hefyd.

Cyngor Llywelyn#

Tua 1238 cynhaliodd Llywelyn Fawr gyngor yma, lle cydnabu arweinwyr eraill Cymru ei fab Dafydd yn etifedd iddo. Saif cofeb i’r bardd Dafydd ap Gwilym wrth hen ywen.

Y bobl

1132–1197

Yr Arglwydd Rhys

Y Tywysog Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth (wedi’i gofnodi)

Noddwr beirdd a threfnydd yr eisteddfod gyntaf y gwyddys amdani, yn Aberteifi yn 1176.

Yr Arglwydd Rhys

Cyn ac wedyn

  1. Yr Arglwydd Rhys

    Mae Rhys ap Gruffudd, mab Gwenllian, yn dod yn rheolwr Deheubarth, ac yntau’n dal yn ei ugeiniau cynnar.

    Yr Arglwydd Rhys
  2. Y cyrch yng Nghoed Eulo

    Mae Harri II yn ymosod ar Wynedd. Mae meibion Owain Gwynedd yn ymosod ar fyddin y brenin yn y coed yn Eulo, a phrin y mae Harri’n dianc â’i fywyd.

    Y cyrch yng Nghoed Eulo
  3. Troi Harri’r Ail yn ôl

    Mae Owain Gwynedd yn arwain cynghrair prin o reolwyr Cymru yn erbyn ymosodiad Seisnig enfawr. Mae stormydd ar y Berwyn a chyrchoedd y Cymry yn gorfodi Harri’r Ail i encilio.

    Troi Harri’r Ail yn ôl
  4. Y brenin a ddaeth yn dywysog

    Mae’r Brenin Owain Gwynedd yn ysgrifennu at Louis VII o Ffrainc fel Waliarum princeps, Tywysog Cymru: y defnydd hynaf o’r teitl sydd wedi goroesi. Golygai princeps, teitl Awgwstws, y cyntaf oll. Mae Harri’r Ail ‘yn ddig iawn’.

    Y brenin a ddaeth yn dywysog

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf