Madog ap Llywelyn
Tywysog Cymru yng ngwrthryfel 1294 (wedi’i gofnodi)Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap Llywelyn
fl. 1340–1370
Bardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol, a ganodd am gariad a natur yn ffraeth a beiddgar.
Llun: Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref · Cmao20, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Llenyddiaeth Gymraeg: Beirdd yr Uchelwyr →

Ystyr yr enw
Dafydd ap Gwilym: Dafydd, mab Gwilym
Dafydd ap Gwilym
Dafydd ap Gwilym yw bardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol ac un o feirdd mawr Ewrop yr Oesoedd Canol. Yn canu yng nghanol y bedwaredd ganrif ar ddeg, gwnaeth y cywydd, mesur o gwpledi odl wedi’u gweu â chynghanedd, yn brif fesur barddoniaeth Gymraeg, a’i lenwi â serch, chwerthin, cân adar a’r coed gleision. Erys tua 150 o’i gerddi.FfynonellauDafydd ap Gwilym ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd enwocaf Cymru a ystyrir yn feistr mawr y cywydd a’r canu serch, a gydnabyddir fel un o feirdd pwysicaf Ewrop gyfan yn ei gyfnod; canai yng nghyfnod Beirdd yr Uchelwyr; ganwyd ym mhlwyf Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth; meistrolodd y mesur caeth newydd a ddaeth i fri yn y cyfnod hwn, y cywydd; credir iddo gael ei gladdu yn Abaty Ystrad Fflur; roedd ei ewythr Llywelyn ap Gwilym ab Einion yn gwnstabl yng Nghastell Newydd Emlyn; prif destunau ei gerddi oedd natur a serch, pynciau dieithr i farddoniaeth Gymraeg cyn hynny; un o’i brif themâu yw’r hyn sy’n rhwystro ei garwriaeth: afon, ffenestr, person arall neu hyd yn oed frân yn crawcian uwch ei ben; mae sawl marwnad i Ddafydd gan ei gyfoeswyr ar glawr, yn eu plith un gan Iolo Goch; y casgliad safonol yw Gwaith Dafydd ap Gwilym, gol. Thomas Parry (1952).Dafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Yn ôl traddodiad fe’i ganwyd ym Mrogynin ger Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; sonia am fynd i’r eglwys yn Llanbadarn yn Merched Llanbadarn; anogwyd ef gan ei ewythr Llywelyn ap Gwilym, cwnstabl Castell Newydd Emlyn o 1340 hyd 1346, a alwodd Dafydd yn ‘llyfr dwned Dyfed’ gan ysgrifennu ‘ys difai y’m dysgud’; yn Nhywyn ger Aberteifi cyfarfu â Dyddgu, merch Ieuan ap Gruffudd ap Llywelyn; canodd gerdd i Grog Caerfyrddin; bu teulu Ieuan Llwyd o Lyn Aeron yn gyfeillion iddo, ac mae eu Llawysgrif Hendregadredd yn cadw cerddi a all fod yn ei law ei hun; roedd Morfudd yn briod â’r Bwa Bach, masnachwr o Aberystwyth; derbyniodd ei noddwr mawr Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, o Fasaleg ger Casnewydd, ef yn hael; teithiodd i Fangor a Niwbwrch ym Môn, a chanodd Y Don ar Afon Dyfi; mae dau draddodiad am ei fedd, yn Ystrad Fflur, o gerdd Gruffudd Gryg i’r ywen uwch ei ben, ac yn Nhalyllychau, lle dadorchuddiwyd carreg goffa ar 15 Medi 1984; erys tua 150 o gerddi, am serch a natur; mae rhai’n dangos serch cwrtais y trwbadwriaid; dengys ei farddoniaeth ddiwylliant Cymru yn dal ei dir wedi’r goncwest.Dafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i dyddir fel arfer o tua 1315/1320 hyd tua 1350/1370; mae traddodiad diweddarach yn rhoi ei eni ym Mrogynin, Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; mab Gwilym Gam ac Ardudfyl, o deuluoedd bonheddig o’r ddeutu; un o brif feirdd Cymru ac ymhlith beirdd mawr Ewrop yr Oesoedd Canol; gwnaeth y cywydd yn boblogaidd a’i ddefnyddio gyntaf i foli; serch a natur yw ei themâu, ac mae llawer o gerddi i Forfudd a Dyddgu; credir bod tua 170 o gerddi wedi goroesi, yn eu plith Merched Llanbadarn, Trafferth mewn Tafarn a’r Wylan; awgryma R. Geraint Gruffydd iddo farw tua 1350, efallai o’r Pla Du; yn ôl traddodiad fe’i claddwyd yn Ystrad Fflur.
| Ganwyd | Tua 1315 hyd 1320, Brogynin, Llanbadarn Fawr |
|---|---|
| Bu farw | Tua 1350 hyd 1370 |
| Ei dad | Gwilym Gam |
| Ei fam | Ardudful |
| Ei noddwr | Ifor Hael o Fasaleg |
| Claddwyd | Ystrad Fflur, yn ôl traddodiad Cymreig |
Yn ôl traddodiad Cymreig ganwyd Dafydd ym Mrogynin, ger Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth. Ei dad oedd Gwilym Gam a’i fam Ardudful, y ddau o deuluoedd bonheddig, a llinach ei dad yn mynd yn ôl at y bardd Cuhelyn Fardd. Yn ei gerdd Merched Llanbadarn mae’n sôn am fynd i’r eglwys yno.FfynonellauDafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Yn ôl traddodiad fe’i ganwyd ym Mrogynin ger Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; sonia am fynd i’r eglwys yn Llanbadarn yn Merched Llanbadarn; anogwyd ef gan ei ewythr Llywelyn ap Gwilym, cwnstabl Castell Newydd Emlyn o 1340 hyd 1346, a alwodd Dafydd yn ‘llyfr dwned Dyfed’ gan ysgrifennu ‘ys difai y’m dysgud’; yn Nhywyn ger Aberteifi cyfarfu â Dyddgu, merch Ieuan ap Gruffudd ap Llywelyn; canodd gerdd i Grog Caerfyrddin; bu teulu Ieuan Llwyd o Lyn Aeron yn gyfeillion iddo, ac mae eu Llawysgrif Hendregadredd yn cadw cerddi a all fod yn ei law ei hun; roedd Morfudd yn briod â’r Bwa Bach, masnachwr o Aberystwyth; derbyniodd ei noddwr mawr Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, o Fasaleg ger Casnewydd, ef yn hael; teithiodd i Fangor a Niwbwrch ym Môn, a chanodd Y Don ar Afon Dyfi; mae dau draddodiad am ei fedd, yn Ystrad Fflur, o gerdd Gruffudd Gryg i’r ywen uwch ei ben, ac yn Nhalyllychau, lle dadorchuddiwyd carreg goffa ar 15 Medi 1984; erys tua 150 o gerddi, am serch a natur; mae rhai’n dangos serch cwrtais y trwbadwriaid; dengys ei farddoniaeth ddiwylliant Cymru yn dal ei dir wedi’r goncwest.Dafydd ap Gwilym (c. 1315 – c. 1350), poet ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruRoedd Dafydd ap Gwilym yn fab i Wilym Gam ap Gwilym ab Einion Fawr o’r Tywyn, o linach yn mynd yn ôl at Guhelyn Fardd; enw ei fam oedd Ardudful, ac efallai mai ei brawd hi oedd y Llywelyn ap Gwilym, o linach Ednyfed Fychan, a alwai’r bardd yn ewythr iddo.

Dysgodd Dafydd ei grefft gan ei ewythr Llywelyn ap Gwilym, cwnstabl Castell Newydd Emlyn o 1340 hyd 1346, gŵr dysgedig a alwai’n ‘llyfr dwned Dyfed’. ‘Ys difai y’m dysgud’, meddai wrtho. Canodd gerdd fawl i’w ewythr yn ei fywyd a marwnad iddo pan fu farw.FfynonellauDafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Yn ôl traddodiad fe’i ganwyd ym Mrogynin ger Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; sonia am fynd i’r eglwys yn Llanbadarn yn Merched Llanbadarn; anogwyd ef gan ei ewythr Llywelyn ap Gwilym, cwnstabl Castell Newydd Emlyn o 1340 hyd 1346, a alwodd Dafydd yn ‘llyfr dwned Dyfed’ gan ysgrifennu ‘ys difai y’m dysgud’; yn Nhywyn ger Aberteifi cyfarfu â Dyddgu, merch Ieuan ap Gruffudd ap Llywelyn; canodd gerdd i Grog Caerfyrddin; bu teulu Ieuan Llwyd o Lyn Aeron yn gyfeillion iddo, ac mae eu Llawysgrif Hendregadredd yn cadw cerddi a all fod yn ei law ei hun; roedd Morfudd yn briod â’r Bwa Bach, masnachwr o Aberystwyth; derbyniodd ei noddwr mawr Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, o Fasaleg ger Casnewydd, ef yn hael; teithiodd i Fangor a Niwbwrch ym Môn, a chanodd Y Don ar Afon Dyfi; mae dau draddodiad am ei fedd, yn Ystrad Fflur, o gerdd Gruffudd Gryg i’r ywen uwch ei ben, ac yn Nhalyllychau, lle dadorchuddiwyd carreg goffa ar 15 Medi 1984; erys tua 150 o gerddi, am serch a natur; mae rhai’n dangos serch cwrtais y trwbadwriaid; dengys ei farddoniaeth ddiwylliant Cymru yn dal ei dir wedi’r goncwest.Dafydd ap Gwilym ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd enwocaf Cymru a ystyrir yn feistr mawr y cywydd a’r canu serch, a gydnabyddir fel un o feirdd pwysicaf Ewrop gyfan yn ei gyfnod; canai yng nghyfnod Beirdd yr Uchelwyr; ganwyd ym mhlwyf Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth; meistrolodd y mesur caeth newydd a ddaeth i fri yn y cyfnod hwn, y cywydd; credir iddo gael ei gladdu yn Abaty Ystrad Fflur; roedd ei ewythr Llywelyn ap Gwilym ab Einion yn gwnstabl yng Nghastell Newydd Emlyn; prif destunau ei gerddi oedd natur a serch, pynciau dieithr i farddoniaeth Gymraeg cyn hynny; un o’i brif themâu yw’r hyn sy’n rhwystro ei garwriaeth: afon, ffenestr, person arall neu hyd yn oed frân yn crawcian uwch ei ben; mae sawl marwnad i Ddafydd gan ei gyfoeswyr ar glawr, yn eu plith un gan Iolo Goch; y casgliad safonol yw Gwaith Dafydd ap Gwilym, gol. Thomas Parry (1952).
Ei noddwr pennaf oedd Ifor ap Llywelyn o Fasaleg ger Casnewydd, a alwyd gan oesoedd diweddarach yn Ifor Hael. Canodd Dafydd gyfres o gerddi er ei anrhydedd, gan ganmol croeso hael ei neuadd. Roedd hefyd yn gyfaill i deulu Ieuan Llwyd o Lyn Aeron, y mae eu Llawysgrif Hendregadredd yn cadw cerddi a all fod yn llaw Dafydd ei hun, ac yr oedd eu mab Rhydderch yn berchen Llyfr Gwyn Rhydderch.FfynonellauDafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Yn ôl traddodiad fe’i ganwyd ym Mrogynin ger Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; sonia am fynd i’r eglwys yn Llanbadarn yn Merched Llanbadarn; anogwyd ef gan ei ewythr Llywelyn ap Gwilym, cwnstabl Castell Newydd Emlyn o 1340 hyd 1346, a alwodd Dafydd yn ‘llyfr dwned Dyfed’ gan ysgrifennu ‘ys difai y’m dysgud’; yn Nhywyn ger Aberteifi cyfarfu â Dyddgu, merch Ieuan ap Gruffudd ap Llywelyn; canodd gerdd i Grog Caerfyrddin; bu teulu Ieuan Llwyd o Lyn Aeron yn gyfeillion iddo, ac mae eu Llawysgrif Hendregadredd yn cadw cerddi a all fod yn ei law ei hun; roedd Morfudd yn briod â’r Bwa Bach, masnachwr o Aberystwyth; derbyniodd ei noddwr mawr Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, o Fasaleg ger Casnewydd, ef yn hael; teithiodd i Fangor a Niwbwrch ym Môn, a chanodd Y Don ar Afon Dyfi; mae dau draddodiad am ei fedd, yn Ystrad Fflur, o gerdd Gruffudd Gryg i’r ywen uwch ei ben, ac yn Nhalyllychau, lle dadorchuddiwyd carreg goffa ar 15 Medi 1984; erys tua 150 o gerddi, am serch a natur; mae rhai’n dangos serch cwrtais y trwbadwriaid; dengys ei farddoniaeth ddiwylliant Cymru yn dal ei dir wedi’r goncwest.Dafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i dyddir fel arfer o tua 1315/1320 hyd tua 1350/1370; mae traddodiad diweddarach yn rhoi ei eni ym Mrogynin, Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; mab Gwilym Gam ac Ardudfyl, o deuluoedd bonheddig o’r ddeutu; un o brif feirdd Cymru ac ymhlith beirdd mawr Ewrop yr Oesoedd Canol; gwnaeth y cywydd yn boblogaidd a’i ddefnyddio gyntaf i foli; serch a natur yw ei themâu, ac mae llawer o gerddi i Forfudd a Dyddgu; credir bod tua 170 o gerddi wedi goroesi, yn eu plith Merched Llanbadarn, Trafferth mewn Tafarn a’r Wylan; awgryma R. Geraint Gruffydd iddo farw tua 1350, efallai o’r Pla Du; yn ôl traddodiad fe’i claddwyd yn Ystrad Fflur.

Roedd beirdd y llys o’i flaen wedi moli tywysogion mewn canu mawreddog ac anodd. Meistrolodd Dafydd y cywydd newydd a chanu ynddo â llais bywiog, naturiol am serch a natur, pynciau newydd i farddoniaeth Gymraeg. Mae’n anfon gwylan neu’r gwynt yn llatai at y ferch a gâr. Yn aml mae rhywbeth yn ei rwystro: afon, ffenestr, person arall, neu hyd yn oed frân yn crawcian uwch ei ben.FfynonellauDafydd ap Gwilym ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd enwocaf Cymru a ystyrir yn feistr mawr y cywydd a’r canu serch, a gydnabyddir fel un o feirdd pwysicaf Ewrop gyfan yn ei gyfnod; canai yng nghyfnod Beirdd yr Uchelwyr; ganwyd ym mhlwyf Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth; meistrolodd y mesur caeth newydd a ddaeth i fri yn y cyfnod hwn, y cywydd; credir iddo gael ei gladdu yn Abaty Ystrad Fflur; roedd ei ewythr Llywelyn ap Gwilym ab Einion yn gwnstabl yng Nghastell Newydd Emlyn; prif destunau ei gerddi oedd natur a serch, pynciau dieithr i farddoniaeth Gymraeg cyn hynny; un o’i brif themâu yw’r hyn sy’n rhwystro ei garwriaeth: afon, ffenestr, person arall neu hyd yn oed frân yn crawcian uwch ei ben; mae sawl marwnad i Ddafydd gan ei gyfoeswyr ar glawr, yn eu plith un gan Iolo Goch; y casgliad safonol yw Gwaith Dafydd ap Gwilym, gol. Thomas Parry (1952).Dafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Yn ôl traddodiad fe’i ganwyd ym Mrogynin ger Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; sonia am fynd i’r eglwys yn Llanbadarn yn Merched Llanbadarn; anogwyd ef gan ei ewythr Llywelyn ap Gwilym, cwnstabl Castell Newydd Emlyn o 1340 hyd 1346, a alwodd Dafydd yn ‘llyfr dwned Dyfed’ gan ysgrifennu ‘ys difai y’m dysgud’; yn Nhywyn ger Aberteifi cyfarfu â Dyddgu, merch Ieuan ap Gruffudd ap Llywelyn; canodd gerdd i Grog Caerfyrddin; bu teulu Ieuan Llwyd o Lyn Aeron yn gyfeillion iddo, ac mae eu Llawysgrif Hendregadredd yn cadw cerddi a all fod yn ei law ei hun; roedd Morfudd yn briod â’r Bwa Bach, masnachwr o Aberystwyth; derbyniodd ei noddwr mawr Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, o Fasaleg ger Casnewydd, ef yn hael; teithiodd i Fangor a Niwbwrch ym Môn, a chanodd Y Don ar Afon Dyfi; mae dau draddodiad am ei fedd, yn Ystrad Fflur, o gerdd Gruffudd Gryg i’r ywen uwch ei ben, ac yn Nhalyllychau, lle dadorchuddiwyd carreg goffa ar 15 Medi 1984; erys tua 150 o gerddi, am serch a natur; mae rhai’n dangos serch cwrtais y trwbadwriaid; dengys ei farddoniaeth ddiwylliant Cymru yn dal ei dir wedi’r goncwest.Dafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i dyddir fel arfer o tua 1315/1320 hyd tua 1350/1370; mae traddodiad diweddarach yn rhoi ei eni ym Mrogynin, Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; mab Gwilym Gam ac Ardudfyl, o deuluoedd bonheddig o’r ddeutu; un o brif feirdd Cymru ac ymhlith beirdd mawr Ewrop yr Oesoedd Canol; gwnaeth y cywydd yn boblogaidd a’i ddefnyddio gyntaf i foli; serch a natur yw ei themâu, ac mae llawer o gerddi i Forfudd a Dyddgu; credir bod tua 170 o gerddi wedi goroesi, yn eu plith Merched Llanbadarn, Trafferth mewn Tafarn a’r Wylan; awgryma R. Geraint Gruffydd iddo farw tua 1350, efallai o’r Pla Du; yn ôl traddodiad fe’i claddwyd yn Ystrad Fflur.
Mae dwy ferch yn llenwi ei gerddi serch. Roedd Morfudd yn wraig i fasnachwr o Aberystwyth a alwai Dafydd yn Fwa Bach. Roedd Dyddgu yn ferch i Ieuan ap Gruffudd ap Llywelyn o Dywyn ger Aberteifi. Mae rhai o’r cerddi’n dangos serch cwrtais trwbadwriaid Profens, ond mae llawer yn siarad â llais cwbl ei hun, yn llawn ffraethineb ac yn aml yn chwerthin am ei ben ei hun, fel yn Trafferth mewn Tafarn.FfynonellauDafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Yn ôl traddodiad fe’i ganwyd ym Mrogynin ger Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; sonia am fynd i’r eglwys yn Llanbadarn yn Merched Llanbadarn; anogwyd ef gan ei ewythr Llywelyn ap Gwilym, cwnstabl Castell Newydd Emlyn o 1340 hyd 1346, a alwodd Dafydd yn ‘llyfr dwned Dyfed’ gan ysgrifennu ‘ys difai y’m dysgud’; yn Nhywyn ger Aberteifi cyfarfu â Dyddgu, merch Ieuan ap Gruffudd ap Llywelyn; canodd gerdd i Grog Caerfyrddin; bu teulu Ieuan Llwyd o Lyn Aeron yn gyfeillion iddo, ac mae eu Llawysgrif Hendregadredd yn cadw cerddi a all fod yn ei law ei hun; roedd Morfudd yn briod â’r Bwa Bach, masnachwr o Aberystwyth; derbyniodd ei noddwr mawr Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, o Fasaleg ger Casnewydd, ef yn hael; teithiodd i Fangor a Niwbwrch ym Môn, a chanodd Y Don ar Afon Dyfi; mae dau draddodiad am ei fedd, yn Ystrad Fflur, o gerdd Gruffudd Gryg i’r ywen uwch ei ben, ac yn Nhalyllychau, lle dadorchuddiwyd carreg goffa ar 15 Medi 1984; erys tua 150 o gerddi, am serch a natur; mae rhai’n dangos serch cwrtais y trwbadwriaid; dengys ei farddoniaeth ddiwylliant Cymru yn dal ei dir wedi’r goncwest.Dafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i dyddir fel arfer o tua 1315/1320 hyd tua 1350/1370; mae traddodiad diweddarach yn rhoi ei eni ym Mrogynin, Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; mab Gwilym Gam ac Ardudfyl, o deuluoedd bonheddig o’r ddeutu; un o brif feirdd Cymru ac ymhlith beirdd mawr Ewrop yr Oesoedd Canol; gwnaeth y cywydd yn boblogaidd a’i ddefnyddio gyntaf i foli; serch a natur yw ei themâu, ac mae llawer o gerddi i Forfudd a Dyddgu; credir bod tua 170 o gerddi wedi goroesi, yn eu plith Merched Llanbadarn, Trafferth mewn Tafarn a’r Wylan; awgryma R. Geraint Gruffydd iddo farw tua 1350, efallai o’r Pla Du; yn ôl traddodiad fe’i claddwyd yn Ystrad Fflur.
Roedd Dafydd yn adnabod llawer o Gymru. Canodd gerdd i Grog Caerfyrddin, teithiodd i Fangor, lle moliannodd Hywel, deon yr eglwys gadeiriol, ac i Niwbwrch ym Môn, ac ar y ffordd adref cwynodd wrth y don ar afon Dyfi am ei gadw rhag Morfudd. Yn canu oes wedi concwest 1282, mae ei gerddi’n dangos diwylliant Cymru yn dal ei dir ac yn ffynnu.FfynhonnellDafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Yn ôl traddodiad fe’i ganwyd ym Mrogynin ger Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; sonia am fynd i’r eglwys yn Llanbadarn yn Merched Llanbadarn; anogwyd ef gan ei ewythr Llywelyn ap Gwilym, cwnstabl Castell Newydd Emlyn o 1340 hyd 1346, a alwodd Dafydd yn ‘llyfr dwned Dyfed’ gan ysgrifennu ‘ys difai y’m dysgud’; yn Nhywyn ger Aberteifi cyfarfu â Dyddgu, merch Ieuan ap Gruffudd ap Llywelyn; canodd gerdd i Grog Caerfyrddin; bu teulu Ieuan Llwyd o Lyn Aeron yn gyfeillion iddo, ac mae eu Llawysgrif Hendregadredd yn cadw cerddi a all fod yn ei law ei hun; roedd Morfudd yn briod â’r Bwa Bach, masnachwr o Aberystwyth; derbyniodd ei noddwr mawr Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, o Fasaleg ger Casnewydd, ef yn hael; teithiodd i Fangor a Niwbwrch ym Môn, a chanodd Y Don ar Afon Dyfi; mae dau draddodiad am ei fedd, yn Ystrad Fflur, o gerdd Gruffudd Gryg i’r ywen uwch ei ben, ac yn Nhalyllychau, lle dadorchuddiwyd carreg goffa ar 15 Medi 1984; erys tua 150 o gerddi, am serch a natur; mae rhai’n dangos serch cwrtais y trwbadwriaid; dengys ei farddoniaeth ddiwylliant Cymru yn dal ei dir wedi’r goncwest.
Roedd Dafydd yn un o griw o feirdd a ddechreuodd ganu ar y cywydd newydd yn ail chwarter y bedwaredd ganrif ar ddeg: Madog Benfras, Gruffudd Gryg, Gruffudd ab Adda, Iorwerth ab y Cyriog ac Iolo Goch. Roedd yr un ddawn ganddynt i ganu serch a natur, ond mae bron i 150 o gerddi Dafydd yn llawer mwy na rhai unrhyw un o’i gyfeillion.FfynhonnellDafydd ap Gwilym (c. 1315 – c. 1350), poet ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruRoedd Dafydd ap Gwilym yn fab i Wilym Gam ap Gwilym ab Einion Fawr o’r Tywyn, o linach yn mynd yn ôl at Guhelyn Fardd; enw ei fam oedd Ardudful, ac efallai mai ei brawd hi oedd y Llywelyn ap Gwilym, o linach Ednyfed Fychan, a alwai’r bardd yn ewythr iddo.
Gwelir eu cyfeillgarwch mewn ymrysonau chwareus. Canai’r beirdd hyd yn oed ffug-farwnadau i’w gilydd tra oeddent yn fyw, a galarodd Dafydd am Ruffudd Gryg fel “Taliesin mawl” ac “eos gwŷr Môn”.FfynonellauDafydd ap Gwilym (c. 1315 – c. 1350), poet ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruRoedd Dafydd ap Gwilym yn fab i Wilym Gam ap Gwilym ab Einion Fawr o’r Tywyn, o linach yn mynd yn ôl at Guhelyn Fardd; enw ei fam oedd Ardudful, ac efallai mai ei brawd hi oedd y Llywelyn ap Gwilym, o linach Ednyfed Fychan, a alwai’r bardd yn ewythr iddo.22. Marwnad Gruffudd Gryg (Elegy for Gruffudd Gryg) ↗Dafydd Johnston ac eraill (gol.), Prifysgol AbertaweMarwnad chwareus Dafydd i’w gyfaill a’i wrthwynebydd, a ganwyd tra oedd Gruffudd yn fyw: mae’n ei alw’n ‘Taliesin mawl’ ac yn ‘eos gwŷr Môn’.Gruffudd Gryg ↗Wicipedia CymraegGruffudd Gryg (tua 1310 hyd tua 1380) o Fôn, un o’r cywyddwyr cynnar a chyfoeswr i Ddafydd ap Gwilym; bu ymryson barddol rhyngddynt, gyda ffug-farwnadau i’w gilydd; yn un o’i ddwy ffug-farwnad i Ddafydd dywed mai Dafydd oedd ei athro: ‘Disgybl wyf, ef a’m dysgawdd, / Dysgawdr cywydd’; canodd hefyd i’r lleuad ac i’r don, i Fôn, ac am ei bererindod i Santiago de Compostela.
Daeth ymryson mwy difrifol pan heriodd Gruffudd Gryg gerddi serch Dafydd, a oedd yn llawn o ieithwedd uchel y serch cwrtais. Atebodd y ddau ei gilydd mewn cyfres o gywyddau, pedwar ohonynt gan Ruffudd, ac eto galwai Gruffudd Ddafydd yn athro iddo: “Disgybl wyf, ef a’m dysgawdd”.FfynonellauDafydd ap Gwilym (c. 1315 – c. 1350), poet ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruRoedd Dafydd ap Gwilym yn fab i Wilym Gam ap Gwilym ab Einion Fawr o’r Tywyn, o linach yn mynd yn ôl at Guhelyn Fardd; enw ei fam oedd Ardudful, ac efallai mai ei brawd hi oedd y Llywelyn ap Gwilym, o linach Ednyfed Fychan, a alwai’r bardd yn ewythr iddo.Gruffudd Gryg ↗Wicipedia CymraegGruffudd Gryg (tua 1310 hyd tua 1380) o Fôn, un o’r cywyddwyr cynnar a chyfoeswr i Ddafydd ap Gwilym; bu ymryson barddol rhyngddynt, gyda ffug-farwnadau i’w gilydd; yn un o’i ddwy ffug-farwnad i Ddafydd dywed mai Dafydd oedd ei athro: ‘Disgybl wyf, ef a’m dysgawdd, / Dysgawdr cywydd’; canodd hefyd i’r lleuad ac i’r don, i Fôn, ac am ei bererindod i Santiago de Compostela.Authorship ↗Dafydd Johnston, dafyddapgwilym.net, Prifysgol AbertaweMae’r golygiad yn cydnabod tri grŵp o gerddi: canon o 147 a dderbynnir yn waith Dafydd ap Gwilym (gyda’r pedair gan Ruffudd Gryg yn eu hymryson), 20 o awduraeth ansicr, a 203 o gerddi a roddwyd dan ei enw mewn rhai llawysgrifau ond nad ydynt yn waith iddo.
Galarodd ei gyd-feirdd amdano mewn marwnadau, Iolo Goch yn eu plith. Yn ôl traddodiad Cymreig claddwyd ef yn Ystrad Fflur, dan ywen y canodd y bardd Gruffudd Gryg gerdd iddi, ac mae traddodiad arall yn rhoi ei fedd yn Nhalyllychau, lle dadorchuddiwyd carreg goffa yn 1984. Gosododd golygiad Thomas Parry o’i waith yn 1952 y safon, ac fe’i darllenir a’i garu yng Nghymru hyd heddiw.FfynonellauDafydd ap Gwilym ↗Wikipedia (Saesneg)Yn ôl traddodiad fe’i ganwyd ym Mrogynin ger Penrhyn-coch, ym mhlwyf Llanbadarn Fawr; sonia am fynd i’r eglwys yn Llanbadarn yn Merched Llanbadarn; anogwyd ef gan ei ewythr Llywelyn ap Gwilym, cwnstabl Castell Newydd Emlyn o 1340 hyd 1346, a alwodd Dafydd yn ‘llyfr dwned Dyfed’ gan ysgrifennu ‘ys difai y’m dysgud’; yn Nhywyn ger Aberteifi cyfarfu â Dyddgu, merch Ieuan ap Gruffudd ap Llywelyn; canodd gerdd i Grog Caerfyrddin; bu teulu Ieuan Llwyd o Lyn Aeron yn gyfeillion iddo, ac mae eu Llawysgrif Hendregadredd yn cadw cerddi a all fod yn ei law ei hun; roedd Morfudd yn briod â’r Bwa Bach, masnachwr o Aberystwyth; derbyniodd ei noddwr mawr Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, o Fasaleg ger Casnewydd, ef yn hael; teithiodd i Fangor a Niwbwrch ym Môn, a chanodd Y Don ar Afon Dyfi; mae dau draddodiad am ei fedd, yn Ystrad Fflur, o gerdd Gruffudd Gryg i’r ywen uwch ei ben, ac yn Nhalyllychau, lle dadorchuddiwyd carreg goffa ar 15 Medi 1984; erys tua 150 o gerddi, am serch a natur; mae rhai’n dangos serch cwrtais y trwbadwriaid; dengys ei farddoniaeth ddiwylliant Cymru yn dal ei dir wedi’r goncwest.Dafydd ap Gwilym ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd enwocaf Cymru a ystyrir yn feistr mawr y cywydd a’r canu serch, a gydnabyddir fel un o feirdd pwysicaf Ewrop gyfan yn ei gyfnod; canai yng nghyfnod Beirdd yr Uchelwyr; ganwyd ym mhlwyf Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth; meistrolodd y mesur caeth newydd a ddaeth i fri yn y cyfnod hwn, y cywydd; credir iddo gael ei gladdu yn Abaty Ystrad Fflur; roedd ei ewythr Llywelyn ap Gwilym ab Einion yn gwnstabl yng Nghastell Newydd Emlyn; prif destunau ei gerddi oedd natur a serch, pynciau dieithr i farddoniaeth Gymraeg cyn hynny; un o’i brif themâu yw’r hyn sy’n rhwystro ei garwriaeth: afon, ffenestr, person arall neu hyd yn oed frân yn crawcian uwch ei ben; mae sawl marwnad i Ddafydd gan ei gyfoeswyr ar glawr, yn eu plith un gan Iolo Goch; y casgliad safonol yw Gwaith Dafydd ap Gwilym, gol. Thomas Parry (1952).
Mae Dafydd ap Gwilym o Frogynin yn canu ei gywyddau serch a natur, cerddi sy’n ei wneud yn un o feirdd mawr Ewrop.
Dafydd ap GwilymMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y beirdd a ganodd i lysoedd Cymru am bedwar can mlynedd.
Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap LlywelynArglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.
Llywelyn BrenPrifardd y cywydd y mae ei gerdd i gartref Owain Glyndŵr yn Sycharth yn un o’r darluniau gorau o lys uchelwr Cymreig.
Iolo GochUchelwr, cyfreithiwr a noddwr o Barcrhydderch yng Ngheredigion, yr ysgrifennwyd Llyfr Gwyn Rhydderch iddo tua 1350, y llyfr cyflawn hynaf o chwedlau’r Mabinogi.
Rhydderch ab Ieuan LlwydYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf