Madog ap Llywelyn
Tywysog Cymru yng ngwrthryfel 1294 (wedi’i gofnodi)Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap Llywelyn
fl. 1460–1502
Bardd benywaidd enwocaf Cymru’r Oesoedd Canol: beiddgar, doniol a duwiol, atebodd y beirdd gwrywaidd yn eu mesurau caeth eu hunain.
Llun: Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref · Cmao20, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Llenyddiaeth Gymraeg: Beirdd yr Uchelwyr →

Ystyr yr enw
Gwerful Mechain: Gwerful o Fechain, hen gantref ym Mhowys
Gwerful Mechain
Gwerful Mechain o Bowys yw prydyddes fawr Cymru’r Oesoedd Canol, yr unig un y mae ei cherddi wedi dod i lawr atom mewn unrhyw nifer. Meistrolodd y mesurau caeth cystal ag unrhyw ddyn o’i hoes, ac yn ei hymrysonau â beirdd gorau Powys talodd y pwyth yn ôl yn llawn, â ffraethineb sy’n swyno darllenwyr o hyd dros bum can mlynedd yn ddiweddarach.FfynonellauGwerful Mechain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwerful Mechain (bl. 1460–1502), yr unig fardd benywaidd o Gymru’r Oesoedd Canol y gwyddys i gorff sylweddol o’i gwaith oroesi; roedd yn byw ym Mechain ym Mhowys ac o deulu bonheddig o Lanfechain; ei thad oedd Hywel Fychan o Fechain a’i mam Gwenhwyfar; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; efallai mai hi yw’r bardd benywaidd enwocaf yn y Gymraeg ar ôl Ann Griffiths, a oedd hefyd o ogledd Powys; mae ei gwaith, yn y mesurau caeth, gan gynnwys cywyddau ac englynion, yn aml yn dathlu crefydd neu gariad, weithiau yn yr un gerdd; mae llawer o’i cherddi yn ymrysonau â Dafydd Llwyd o Fathafarn, Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun.Gwerful Mechain ↗Wicipedia CymraegBardd ffeministaidd Gymraeg o Bowys a ganai yn ail hanner y bymthegfed ganrif (bl. tua 1460 – wedi 1502?), a elwir hefyd Gwerful ferch Hywel Fychan, un o ddosbarth prin o feirdd benywaidd yn Ewrop yr Oesoedd Canol; roedd ei thad Hywel Fychan yn byw yng nghwmwd Mechain Is Coed, a’i hen-hen-daid Madog ab Einion yn uchelwr pwysig ym Mechain; ei mam oedd Gwenhwyfar ferch Dafydd Llwyd; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; ymdroai yng nghymdeithas lenyddol gogledd Powys, nid oedd yn fardd proffesiynol ac mae’n debyg iddi ddysgu barddoni ar yr aelwyd; roedd yn adnabod sawl bardd arall yn yr ardal ac yn ymryson â hwy, yn eu plith y daroganwr enwog Dafydd Llwyd o Fathafarn, y cywyddwr medrus Ieuan Dyfi, a Llywelyn ap Gutun; priodolir tua ugain o destunau iddi yn y llawysgrifau, ac mae’r golygiad diweddaraf yn derbyn wyth fel testunau dilys a phump arall a allai fod yn eiddo iddi; mae ei gwaith yn cynnwys dwy gerdd grefyddol, un ar Ddioddefaint Crist a’r llall ar angau a Dydd y Farn.Gwerful Mechain (1462? – 1500), poetess ↗Leslie Harries, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Hywel Fychan o Fechain ym Mhowys, fel y mae cywydd gan Ddafydd Llwyd yn cadarnhau, lle’r anfonodd Lywelyn ap Gutun ati â neges o’i gariad; roedd darnau o’i cherddi ar gof gwerin gwlad o hyd yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, fel y noda Ap Vychan a Syr Owen M. Edwards; canodd gywydd hardd i ddioddefaint Crist ac ambell englyn trawiadol, ac atebodd feirdd masweddus fel Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun â hiwmor llydan a brathog.
| Yn ei blodau | Tua 1460 hyd wedi 1500 |
|---|---|
| Enw arall | Gwerful ferch Hywel Fychan |
| Cartref | Mechain, ym Mhowys |
| Ei thad | Hywel Fychan o Fechain |
| Ei merch | Mawd |
| Ei chyd-feirdd | Dafydd Llwyd o Fathafarn, Ieuan Dyfi, Llywelyn ap Gutun |
Roedd Gwerful yn ferch i Hywel Fychan, a oedd yn byw yng nghwmwd Mechain Is Coed ym Mhowys, ac i’w wraig Gwenhwyfar. Daeth o deulu bonheddig o Lanfechain, a bu ei hen-hen-daid Madog ab Einion yn uchelwr pwysig ym Mechain. Priododd John ap Llywelyn Fychan, a chawsant ferch, Mawd.FfynonellauGwerful Mechain ↗Wicipedia CymraegBardd ffeministaidd Gymraeg o Bowys a ganai yn ail hanner y bymthegfed ganrif (bl. tua 1460 – wedi 1502?), a elwir hefyd Gwerful ferch Hywel Fychan, un o ddosbarth prin o feirdd benywaidd yn Ewrop yr Oesoedd Canol; roedd ei thad Hywel Fychan yn byw yng nghwmwd Mechain Is Coed, a’i hen-hen-daid Madog ab Einion yn uchelwr pwysig ym Mechain; ei mam oedd Gwenhwyfar ferch Dafydd Llwyd; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; ymdroai yng nghymdeithas lenyddol gogledd Powys, nid oedd yn fardd proffesiynol ac mae’n debyg iddi ddysgu barddoni ar yr aelwyd; roedd yn adnabod sawl bardd arall yn yr ardal ac yn ymryson â hwy, yn eu plith y daroganwr enwog Dafydd Llwyd o Fathafarn, y cywyddwr medrus Ieuan Dyfi, a Llywelyn ap Gutun; priodolir tua ugain o destunau iddi yn y llawysgrifau, ac mae’r golygiad diweddaraf yn derbyn wyth fel testunau dilys a phump arall a allai fod yn eiddo iddi; mae ei gwaith yn cynnwys dwy gerdd grefyddol, un ar Ddioddefaint Crist a’r llall ar angau a Dydd y Farn.Gwerful Mechain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwerful Mechain (bl. 1460–1502), yr unig fardd benywaidd o Gymru’r Oesoedd Canol y gwyddys i gorff sylweddol o’i gwaith oroesi; roedd yn byw ym Mechain ym Mhowys ac o deulu bonheddig o Lanfechain; ei thad oedd Hywel Fychan o Fechain a’i mam Gwenhwyfar; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; efallai mai hi yw’r bardd benywaidd enwocaf yn y Gymraeg ar ôl Ann Griffiths, a oedd hefyd o ogledd Powys; mae ei gwaith, yn y mesurau caeth, gan gynnwys cywyddau ac englynion, yn aml yn dathlu crefydd neu gariad, weithiau yn yr un gerdd; mae llawer o’i cherddi yn ymrysonau â Dafydd Llwyd o Fathafarn, Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun.Gwerful Mechain (1462? – 1500), poetess ↗Leslie Harries, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Hywel Fychan o Fechain ym Mhowys, fel y mae cywydd gan Ddafydd Llwyd yn cadarnhau, lle’r anfonodd Lywelyn ap Gutun ati â neges o’i gariad; roedd darnau o’i cherddi ar gof gwerin gwlad o hyd yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, fel y noda Ap Vychan a Syr Owen M. Edwards; canodd gywydd hardd i ddioddefaint Crist ac ambell englyn trawiadol, ac atebodd feirdd masweddus fel Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun â hiwmor llydan a brathog.
Nid oedd yn fardd proffesiynol a deithiai o dŷ i dŷ, ac mae’n debyg iddi ddysgu ei chrefft ar yr aelwyd. Eto canai yn yr un mesurau caeth heriol â’r penceirddiaid, cywyddau ac englynion llawn cynghanedd. Priodolir tua ugain o gerddi iddi yn y llawysgrifau, ac mae’r golygiad diweddaraf o’i gwaith yn derbyn wyth yn sicr yn eiddo iddi a phump arall a allai fod yn eiddo iddi.FfynonellauGwerful Mechain ↗Wicipedia CymraegBardd ffeministaidd Gymraeg o Bowys a ganai yn ail hanner y bymthegfed ganrif (bl. tua 1460 – wedi 1502?), a elwir hefyd Gwerful ferch Hywel Fychan, un o ddosbarth prin o feirdd benywaidd yn Ewrop yr Oesoedd Canol; roedd ei thad Hywel Fychan yn byw yng nghwmwd Mechain Is Coed, a’i hen-hen-daid Madog ab Einion yn uchelwr pwysig ym Mechain; ei mam oedd Gwenhwyfar ferch Dafydd Llwyd; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; ymdroai yng nghymdeithas lenyddol gogledd Powys, nid oedd yn fardd proffesiynol ac mae’n debyg iddi ddysgu barddoni ar yr aelwyd; roedd yn adnabod sawl bardd arall yn yr ardal ac yn ymryson â hwy, yn eu plith y daroganwr enwog Dafydd Llwyd o Fathafarn, y cywyddwr medrus Ieuan Dyfi, a Llywelyn ap Gutun; priodolir tua ugain o destunau iddi yn y llawysgrifau, ac mae’r golygiad diweddaraf yn derbyn wyth fel testunau dilys a phump arall a allai fod yn eiddo iddi; mae ei gwaith yn cynnwys dwy gerdd grefyddol, un ar Ddioddefaint Crist a’r llall ar angau a Dydd y Farn.Gwerful Mechain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwerful Mechain (bl. 1460–1502), yr unig fardd benywaidd o Gymru’r Oesoedd Canol y gwyddys i gorff sylweddol o’i gwaith oroesi; roedd yn byw ym Mechain ym Mhowys ac o deulu bonheddig o Lanfechain; ei thad oedd Hywel Fychan o Fechain a’i mam Gwenhwyfar; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; efallai mai hi yw’r bardd benywaidd enwocaf yn y Gymraeg ar ôl Ann Griffiths, a oedd hefyd o ogledd Powys; mae ei gwaith, yn y mesurau caeth, gan gynnwys cywyddau ac englynion, yn aml yn dathlu crefydd neu gariad, weithiau yn yr un gerdd; mae llawer o’i cherddi yn ymrysonau â Dafydd Llwyd o Fathafarn, Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun.
Ymdroai Gwerful ymhlith beirdd gogledd Powys ac ymrysonai â hwy, yn ôl arfer yr oes. Yn eu plith roedd y daroganwr enwog Dafydd Llwyd o Fathafarn, y cywyddwr medrus Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun. Pan droai beirdd eraill yn fasweddus atebai hi hwy â hiwmor llydan a brathog, a geilw Wicipedia hi’n fardd ffeministaidd, un o ddosbarth prin o feirdd benywaidd yn Ewrop yr Oesoedd Canol.FfynonellauGwerful Mechain ↗Wicipedia CymraegBardd ffeministaidd Gymraeg o Bowys a ganai yn ail hanner y bymthegfed ganrif (bl. tua 1460 – wedi 1502?), a elwir hefyd Gwerful ferch Hywel Fychan, un o ddosbarth prin o feirdd benywaidd yn Ewrop yr Oesoedd Canol; roedd ei thad Hywel Fychan yn byw yng nghwmwd Mechain Is Coed, a’i hen-hen-daid Madog ab Einion yn uchelwr pwysig ym Mechain; ei mam oedd Gwenhwyfar ferch Dafydd Llwyd; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; ymdroai yng nghymdeithas lenyddol gogledd Powys, nid oedd yn fardd proffesiynol ac mae’n debyg iddi ddysgu barddoni ar yr aelwyd; roedd yn adnabod sawl bardd arall yn yr ardal ac yn ymryson â hwy, yn eu plith y daroganwr enwog Dafydd Llwyd o Fathafarn, y cywyddwr medrus Ieuan Dyfi, a Llywelyn ap Gutun; priodolir tua ugain o destunau iddi yn y llawysgrifau, ac mae’r golygiad diweddaraf yn derbyn wyth fel testunau dilys a phump arall a allai fod yn eiddo iddi; mae ei gwaith yn cynnwys dwy gerdd grefyddol, un ar Ddioddefaint Crist a’r llall ar angau a Dydd y Farn.Gwerful Mechain (1462? – 1500), poetess ↗Leslie Harries, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Hywel Fychan o Fechain ym Mhowys, fel y mae cywydd gan Ddafydd Llwyd yn cadarnhau, lle’r anfonodd Lywelyn ap Gutun ati â neges o’i gariad; roedd darnau o’i cherddi ar gof gwerin gwlad o hyd yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, fel y noda Ap Vychan a Syr Owen M. Edwards; canodd gywydd hardd i ddioddefaint Crist ac ambell englyn trawiadol, ac atebodd feirdd masweddus fel Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun â hiwmor llydan a brathog.Gwerful Mechain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwerful Mechain (bl. 1460–1502), yr unig fardd benywaidd o Gymru’r Oesoedd Canol y gwyddys i gorff sylweddol o’i gwaith oroesi; roedd yn byw ym Mechain ym Mhowys ac o deulu bonheddig o Lanfechain; ei thad oedd Hywel Fychan o Fechain a’i mam Gwenhwyfar; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; efallai mai hi yw’r bardd benywaidd enwocaf yn y Gymraeg ar ôl Ann Griffiths, a oedd hefyd o ogledd Powys; mae ei gwaith, yn y mesurau caeth, gan gynnwys cywyddau ac englynion, yn aml yn dathlu crefydd neu gariad, weithiau yn yr un gerdd; mae llawer o’i cherddi yn ymrysonau â Dafydd Llwyd o Fathafarn, Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun.
Mae ei cherddi crefyddol ymhlith ei gorau. Canodd gywydd hardd i Ddioddefaint Crist, a cherdd arall ar angau a Dydd y Farn. Yn ei gwaith dethlir ffydd a chariad yn aml ochr yn ochr, weithiau yn yr un gerdd.FfynonellauGwerful Mechain (1462? – 1500), poetess ↗Leslie Harries, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Hywel Fychan o Fechain ym Mhowys, fel y mae cywydd gan Ddafydd Llwyd yn cadarnhau, lle’r anfonodd Lywelyn ap Gutun ati â neges o’i gariad; roedd darnau o’i cherddi ar gof gwerin gwlad o hyd yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, fel y noda Ap Vychan a Syr Owen M. Edwards; canodd gywydd hardd i ddioddefaint Crist ac ambell englyn trawiadol, ac atebodd feirdd masweddus fel Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun â hiwmor llydan a brathog.Gwerful Mechain ↗Wicipedia CymraegBardd ffeministaidd Gymraeg o Bowys a ganai yn ail hanner y bymthegfed ganrif (bl. tua 1460 – wedi 1502?), a elwir hefyd Gwerful ferch Hywel Fychan, un o ddosbarth prin o feirdd benywaidd yn Ewrop yr Oesoedd Canol; roedd ei thad Hywel Fychan yn byw yng nghwmwd Mechain Is Coed, a’i hen-hen-daid Madog ab Einion yn uchelwr pwysig ym Mechain; ei mam oedd Gwenhwyfar ferch Dafydd Llwyd; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; ymdroai yng nghymdeithas lenyddol gogledd Powys, nid oedd yn fardd proffesiynol ac mae’n debyg iddi ddysgu barddoni ar yr aelwyd; roedd yn adnabod sawl bardd arall yn yr ardal ac yn ymryson â hwy, yn eu plith y daroganwr enwog Dafydd Llwyd o Fathafarn, y cywyddwr medrus Ieuan Dyfi, a Llywelyn ap Gutun; priodolir tua ugain o destunau iddi yn y llawysgrifau, ac mae’r golygiad diweddaraf yn derbyn wyth fel testunau dilys a phump arall a allai fod yn eiddo iddi; mae ei gwaith yn cynnwys dwy gerdd grefyddol, un ar Ddioddefaint Crist a’r llall ar angau a Dydd y Farn.Gwerful Mechain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwerful Mechain (bl. 1460–1502), yr unig fardd benywaidd o Gymru’r Oesoedd Canol y gwyddys i gorff sylweddol o’i gwaith oroesi; roedd yn byw ym Mechain ym Mhowys ac o deulu bonheddig o Lanfechain; ei thad oedd Hywel Fychan o Fechain a’i mam Gwenhwyfar; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; efallai mai hi yw’r bardd benywaidd enwocaf yn y Gymraeg ar ôl Ann Griffiths, a oedd hefyd o ogledd Powys; mae ei gwaith, yn y mesurau caeth, gan gynnwys cywyddau ac englynion, yn aml yn dathlu crefydd neu gariad, weithiau yn yr un gerdd; mae llawer o’i cherddi yn ymrysonau â Dafydd Llwyd o Fathafarn, Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun.
Canodd hefyd gerddi serch gonest a chwareus, gan foli harddwch y ferch i gyd pan na folai’r beirdd gwrywaidd ond ei hwyneb a’i gwallt. Am flynyddoedd lawer cadwyd y cerddi hyn allan o brint gan ysgolheigion, ond heddiw fe’u darllenir a’u cyfieithu eto, ac maent wedi’i gwneud yn enwog ymhell y tu hwnt i Gymru.FfynonellauGwerful Mechain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwerful Mechain (bl. 1460–1502), yr unig fardd benywaidd o Gymru’r Oesoedd Canol y gwyddys i gorff sylweddol o’i gwaith oroesi; roedd yn byw ym Mechain ym Mhowys ac o deulu bonheddig o Lanfechain; ei thad oedd Hywel Fychan o Fechain a’i mam Gwenhwyfar; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; efallai mai hi yw’r bardd benywaidd enwocaf yn y Gymraeg ar ôl Ann Griffiths, a oedd hefyd o ogledd Powys; mae ei gwaith, yn y mesurau caeth, gan gynnwys cywyddau ac englynion, yn aml yn dathlu crefydd neu gariad, weithiau yn yr un gerdd; mae llawer o’i cherddi yn ymrysonau â Dafydd Llwyd o Fathafarn, Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun.Gwerful Mechain ↗Wicipedia CymraegBardd ffeministaidd Gymraeg o Bowys a ganai yn ail hanner y bymthegfed ganrif (bl. tua 1460 – wedi 1502?), a elwir hefyd Gwerful ferch Hywel Fychan, un o ddosbarth prin o feirdd benywaidd yn Ewrop yr Oesoedd Canol; roedd ei thad Hywel Fychan yn byw yng nghwmwd Mechain Is Coed, a’i hen-hen-daid Madog ab Einion yn uchelwr pwysig ym Mechain; ei mam oedd Gwenhwyfar ferch Dafydd Llwyd; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; ymdroai yng nghymdeithas lenyddol gogledd Powys, nid oedd yn fardd proffesiynol ac mae’n debyg iddi ddysgu barddoni ar yr aelwyd; roedd yn adnabod sawl bardd arall yn yr ardal ac yn ymryson â hwy, yn eu plith y daroganwr enwog Dafydd Llwyd o Fathafarn, y cywyddwr medrus Ieuan Dyfi, a Llywelyn ap Gutun; priodolir tua ugain o destunau iddi yn y llawysgrifau, ac mae’r golygiad diweddaraf yn derbyn wyth fel testunau dilys a phump arall a allai fod yn eiddo iddi; mae ei gwaith yn cynnwys dwy gerdd grefyddol, un ar Ddioddefaint Crist a’r llall ar angau a Dydd y Farn.
Bu canu Gwerful fyw ar wefusau pobl Powys. Roedd darnau o’i cherddi ar gof gwerin gwlad o hyd yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, fel y noda Ap Vychan a Syr Owen M. Edwards. Ar ôl Ann Griffiths, a oedd hefyd o ogledd Powys, efallai mai hi yw’r brydyddes enwocaf yn yr iaith Gymraeg.FfynonellauGwerful Mechain (1462? – 1500), poetess ↗Leslie Harries, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Hywel Fychan o Fechain ym Mhowys, fel y mae cywydd gan Ddafydd Llwyd yn cadarnhau, lle’r anfonodd Lywelyn ap Gutun ati â neges o’i gariad; roedd darnau o’i cherddi ar gof gwerin gwlad o hyd yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, fel y noda Ap Vychan a Syr Owen M. Edwards; canodd gywydd hardd i ddioddefaint Crist ac ambell englyn trawiadol, ac atebodd feirdd masweddus fel Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun â hiwmor llydan a brathog.Gwerful Mechain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwerful Mechain (bl. 1460–1502), yr unig fardd benywaidd o Gymru’r Oesoedd Canol y gwyddys i gorff sylweddol o’i gwaith oroesi; roedd yn byw ym Mechain ym Mhowys ac o deulu bonheddig o Lanfechain; ei thad oedd Hywel Fychan o Fechain a’i mam Gwenhwyfar; priododd John ap Llywelyn Fychan a chafodd ferch, Mawd; efallai mai hi yw’r bardd benywaidd enwocaf yn y Gymraeg ar ôl Ann Griffiths, a oedd hefyd o ogledd Powys; mae ei gwaith, yn y mesurau caeth, gan gynnwys cywyddau ac englynion, yn aml yn dathlu crefydd neu gariad, weithiau yn yr un gerdd; mae llawer o’i cherddi yn ymrysonau â Dafydd Llwyd o Fathafarn, Ieuan Dyfi a Llywelyn ap Gutun.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y beirdd a ganodd i lysoedd Cymru am bedwar can mlynedd.
Beirdd, nyrsys, meddygon, ymgyrchwyr a phencampwyr.
1/10Gwerful Mechain fl. 1460–1502AG
2/10Ann Griffiths 1776–1805BC
3/10Betsi Cadwaladr 1789–1860C
4/10Cranogwen 1839–1916FH
5/10Frances Hoggan 1843–1927MR
6/10Margaret, Arglwyddes Rhondda 1883–1958KR
7/10Kate Roberts 1891–1985EM
8/10Elaine Morgan 1920–2013BC
9/10Betty Campbell 1934–2017TG
10/10Tanni Grey-Thompson born 1969Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap LlywelynArglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.
Llywelyn BrenBardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol, a ganodd am gariad a natur yn ffraeth a beiddgar.
Dafydd ap GwilymPrifardd y cywydd y mae ei gerdd i gartref Owain Glyndŵr yn Sycharth yn un o’r darluniau gorau o lys uchelwr Cymreig.
Iolo GochYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf