Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd
1776–1805
Merch fferm o Ddolwar Fach yn Sir Drefaldwyn y mae ei hychydig emynau ymhlith y farddoniaeth grefyddol orau yn Gymraeg.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Llenyddiaeth Gymraeg: Emynau, ysgolheigion a’r Eisteddfod →

Ann Griffiths o Ddolwar Fach, merch fferm o fryniau Maldwyn, yw emynyddes fwyaf Cymru ac yn un o feirdd benywaidd pwysicaf y Gymraeg. Mewn bywyd byr o naw mlynedd ar hugain lluniodd emynau mor ddwfn, mor llawn rhyfeddod a mor feiddgar eu delweddau nes i Saunders Lewis gyfrif ei hiraf ymhlith caneuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop.FfynonellauAnn Griffiths ↗Wicipedia CymraegYstyrir Ann Griffiths (née Ann Thomas; Ebrill 1776 – Awst 1805), o ffermdy Dolwar Fach ym mhlwyf Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Maldwyn, yn brif emynyddes Cymru ac yn un o feirdd benywaidd pwysicaf y Gymraeg; y pedwerydd o bump o blant Siôn Ifan Tomos (1736–1804), ffermwr tenant, a’i wraig Jane, née Theodore (1744–1794); bedyddiwyd yn eglwys y plwyf ar 21 Ebrill 1776; cafodd rywfaint o addysg ffurfiol, er yn brin, ond mwy nag a gafodd y mwyafrif o ferched o’i statws yn ei chyfnod, dan ofal gwraig o’r enw Mrs Ann Owen yn Llanfihangel; roedd ei thad yn aelod ffyddlon o eglwys y plwyf ac yn warden sawl gwaith; roedd ei chartref yn ddiwylliedig a chrefyddol, gyda darnau o’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu darllen bob dydd; roedd ei thad hefyd yn dipyn o fardd gwlad a luniai englynion bedydd, priodas ac angladd; roedd ei brodyr John ac Edward eisoes wedi troi at y Methodistiaid; mwynhâi Ann adloniant poblogaidd yr oes, y nosweithiau llawen, y ddawns a’r anterliwtiau; tua’r Pasg 1796, ar ei ffordd i ddawnsio yn Llanfyllin, aeth yn hytrach i wrando ar y pregethwr Benjamin Jones o Bwllheli; cafodd y bregeth effaith fawr arni a bu’n pendroni dros ei neges am fisoedd; aeth i wrando ar bregethwyr y Methodistiaid ac yn y diwedd ymunodd â’i brodyr yn seiat y Methodistiaid ym Mhontrobert.Ann Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Bardd ac emynydd Methodistaidd yn yr iaith Gymraeg oedd Ann Griffiths (née Thomas, 1776–1805), y mae ei barddoniaeth yn adlewyrchu ei ffydd danbaid a’i gwybodaeth drylwyr o’r ysgrythur; ganed ym mis Ebrill 1776 yn Nolwar Fechan, ffermdy unig ymhlith bryniau a nentydd tua dwy filltir a hanner i’r de o Lanfihangel-yng-Ngwynfa a milltir i’r gogledd o Ddolanog, chwe milltir o Lanfyllin; merch John Evan Thomas, ffermwr tenant a warden eglwys, a’i wraig Jane; yn 1796 ymunodd â’r Methodistiaid Calfinaidd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod a blaenor Methodistaidd; bu farw wedi geni plentyn ym mis Awst 1805, yn 29 oed, a’i chladdu ar 12 Awst yn eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-yng-Ngwynfa; cadwyd a chyhoeddwyd ei phenillion gan ei hathro John Hughes o Bontrobert a’i wraig Ruth, a fu’n forwyn ar ei fferm ac yn gyfeilles agos; mae ei gwaith yn dangos meddwl treiddgar; hi yw emynyddes amlycaf y Gymraeg, ac mae ei gwaith yn un o uchafbwyntiau llenyddiaeth Gymraeg; galwodd Saunders Lewis ei cherdd hiraf, Rhyfedd, rhyfedd gan angylion, yn “un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop”; cenir ei hemyn Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd yn gyffredin ar y dôn Cwm Rhondda; roedd gorseddu Rowan Williams yn Archesgob Caergaint ym mis Chwefror 2003 yn cynnwys ei gyfieithiad ei hun o un o’i hemynau; gyda Mary Jones daeth yn eicon cenedlaethol erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg; enwir Capel Coffa Ann Griffiths yn Nolanog ar ei hôl, ac mae ffenestri er cof amdani yn Eglwys y Crwys, Caerdydd, Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri, a Sefydliad Coffa Ceiriog, Glyn Ceiriog; comisiynodd S4C sioe gerdd, Ann!, ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Meifod 2003.
| Ganed | Ebrill 1776, Dolwar Fach, Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Sir Drefaldwyn |
|---|---|
| Bedyddiwyd | 21 Ebrill 1776, Llanfihangel-yng-Ngwynfa |
| Priododd | Thomas Griffiths o Feifod, 10 Hydref 1804 |
| Ei hemynau enwocaf | Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd; Rhyfedd, rhyfedd gan angylion |
| Bu farw | Awst 1805; claddwyd 12 Awst yn Llanfihangel-yng-Ngwynfa |
Ganed Ann Thomas ym mis Ebrill 1776 yn Nolwar Fach, ffermdy unig ymhlith bryniau a nentydd rhwng Llanfihangel-yng-Ngwynfa a Dolanog, y pedwerydd o bump o blant John Evan Thomas, ffermwr tenant a warden eglwys, a’i wraig Jane. Roedd yn gartref diwylliedig a ffyddlon: darllenid y Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin bob dydd, ac roedd ei thad yn fardd gwlad a luniai englynion bedydd, priodas ac angladd. Cafodd Ann fwy o ysgol na’r rhan fwyaf o ferched ei hoes, dan ofal Mrs Ann Owen yn Llanfihangel.FfynonellauAnn Griffiths ↗Wicipedia CymraegYstyrir Ann Griffiths (née Ann Thomas; Ebrill 1776 – Awst 1805), o ffermdy Dolwar Fach ym mhlwyf Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Maldwyn, yn brif emynyddes Cymru ac yn un o feirdd benywaidd pwysicaf y Gymraeg; y pedwerydd o bump o blant Siôn Ifan Tomos (1736–1804), ffermwr tenant, a’i wraig Jane, née Theodore (1744–1794); bedyddiwyd yn eglwys y plwyf ar 21 Ebrill 1776; cafodd rywfaint o addysg ffurfiol, er yn brin, ond mwy nag a gafodd y mwyafrif o ferched o’i statws yn ei chyfnod, dan ofal gwraig o’r enw Mrs Ann Owen yn Llanfihangel; roedd ei thad yn aelod ffyddlon o eglwys y plwyf ac yn warden sawl gwaith; roedd ei chartref yn ddiwylliedig a chrefyddol, gyda darnau o’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu darllen bob dydd; roedd ei thad hefyd yn dipyn o fardd gwlad a luniai englynion bedydd, priodas ac angladd; roedd ei brodyr John ac Edward eisoes wedi troi at y Methodistiaid; mwynhâi Ann adloniant poblogaidd yr oes, y nosweithiau llawen, y ddawns a’r anterliwtiau; tua’r Pasg 1796, ar ei ffordd i ddawnsio yn Llanfyllin, aeth yn hytrach i wrando ar y pregethwr Benjamin Jones o Bwllheli; cafodd y bregeth effaith fawr arni a bu’n pendroni dros ei neges am fisoedd; aeth i wrando ar bregethwyr y Methodistiaid ac yn y diwedd ymunodd â’i brodyr yn seiat y Methodistiaid ym Mhontrobert.Ann Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Bardd ac emynydd Methodistaidd yn yr iaith Gymraeg oedd Ann Griffiths (née Thomas, 1776–1805), y mae ei barddoniaeth yn adlewyrchu ei ffydd danbaid a’i gwybodaeth drylwyr o’r ysgrythur; ganed ym mis Ebrill 1776 yn Nolwar Fechan, ffermdy unig ymhlith bryniau a nentydd tua dwy filltir a hanner i’r de o Lanfihangel-yng-Ngwynfa a milltir i’r gogledd o Ddolanog, chwe milltir o Lanfyllin; merch John Evan Thomas, ffermwr tenant a warden eglwys, a’i wraig Jane; yn 1796 ymunodd â’r Methodistiaid Calfinaidd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod a blaenor Methodistaidd; bu farw wedi geni plentyn ym mis Awst 1805, yn 29 oed, a’i chladdu ar 12 Awst yn eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-yng-Ngwynfa; cadwyd a chyhoeddwyd ei phenillion gan ei hathro John Hughes o Bontrobert a’i wraig Ruth, a fu’n forwyn ar ei fferm ac yn gyfeilles agos; mae ei gwaith yn dangos meddwl treiddgar; hi yw emynyddes amlycaf y Gymraeg, ac mae ei gwaith yn un o uchafbwyntiau llenyddiaeth Gymraeg; galwodd Saunders Lewis ei cherdd hiraf, Rhyfedd, rhyfedd gan angylion, yn “un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop”; cenir ei hemyn Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd yn gyffredin ar y dôn Cwm Rhondda; roedd gorseddu Rowan Williams yn Archesgob Caergaint ym mis Chwefror 2003 yn cynnwys ei gyfieithiad ei hun o un o’i hemynau; gyda Mary Jones daeth yn eicon cenedlaethol erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg; enwir Capel Coffa Ann Griffiths yn Nolanog ar ei hôl, ac mae ffenestri er cof amdani yn Eglwys y Crwys, Caerdydd, Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri, a Sefydliad Coffa Ceiriog, Glyn Ceiriog; comisiynodd S4C sioe gerdd, Ann!, ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Meifod 2003.Griffiths, Ann (1776 – 1805), hymn-writer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Ebrill 1776 yn Nolwar Fach, Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Sir Drefaldwyn (bedyddiwyd 21 Ebrill 1776), yn ferch i John Thomas (bu farw tua Chwefror 1804) a Jane Thomas (bu farw 1794); roedd ei rhieni’n eglwyswyr; roedd ganddynt bump o blant, Jane (1767), John (1770), Elizabeth (1772), Ann ac Edward (1779); yn ferch ifanc carai bleserau bywiog yr oes, ond sobrodd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli yn pregethu; ymunodd â seiat y Methodistiaid ym Mhont Robert yn 1797 a dod i adnabod John Hughes, yr athro a’r pregethwr, a bu’n gohebu’n helaeth ag ef; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod, ar 10 Hydref 1804, a bu farw ym mis Awst 1805 wedi geni ei phlentyn; claddwyd hi yn Llanfihangel ar 12 Awst; arferai adrodd ei hemynau wrth ei morwyn, Ruth Evans, a’u trysorodd yn ei chof; pan briododd Ruth â John Hughes, ysgrifennodd ef hwy mewn dau lyfr nodiadau, a’u rhoi, yn ddiau, i Thomas Charles o’r Bala; cyhoeddwyd hwy yn argraffiad 1805 o Grawn-Syppiau Canaan ac yn 1806 yn Casgliad o Hymnau (Y Bala, R. Saunderson), gydag argraffiadau pellach yn 1807 a 1808; cyhoeddodd Syr Owen M. Edwards gynnwys llyfrau nodiadau John Hughes yn Gwaith Ann Griffiths (1905), fersiwn gwreiddiol yr emynau; fe’u nodweddir gan gyfoeth o gyfeiriadau ysgrythurol, teimlad crefyddol a chyfriniol dwfn a throsiadau beiddgar, wedi eu llunio gan mwyaf ar fesur 8-7.
Yn ferch ifanc carai Ann y nosweithiau llawen, y dawnsfeydd ac anterliwtiau’r wlad. Tua’r Pasg 1796, ar ei ffordd i ddawnsio yn Llanfyllin, aeth yn hytrach i wrando ar y pregethwr Benjamin Jones o Bwllheli. Cafodd y bregeth effaith fawr arni, ac wedi misoedd o fyfyrio dilynodd ei brodyr John ac Edward i seiat y Methodistiaid ym Mhontrobert yn 1797.FfynonellauAnn Griffiths ↗Wicipedia CymraegYstyrir Ann Griffiths (née Ann Thomas; Ebrill 1776 – Awst 1805), o ffermdy Dolwar Fach ym mhlwyf Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Maldwyn, yn brif emynyddes Cymru ac yn un o feirdd benywaidd pwysicaf y Gymraeg; y pedwerydd o bump o blant Siôn Ifan Tomos (1736–1804), ffermwr tenant, a’i wraig Jane, née Theodore (1744–1794); bedyddiwyd yn eglwys y plwyf ar 21 Ebrill 1776; cafodd rywfaint o addysg ffurfiol, er yn brin, ond mwy nag a gafodd y mwyafrif o ferched o’i statws yn ei chyfnod, dan ofal gwraig o’r enw Mrs Ann Owen yn Llanfihangel; roedd ei thad yn aelod ffyddlon o eglwys y plwyf ac yn warden sawl gwaith; roedd ei chartref yn ddiwylliedig a chrefyddol, gyda darnau o’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu darllen bob dydd; roedd ei thad hefyd yn dipyn o fardd gwlad a luniai englynion bedydd, priodas ac angladd; roedd ei brodyr John ac Edward eisoes wedi troi at y Methodistiaid; mwynhâi Ann adloniant poblogaidd yr oes, y nosweithiau llawen, y ddawns a’r anterliwtiau; tua’r Pasg 1796, ar ei ffordd i ddawnsio yn Llanfyllin, aeth yn hytrach i wrando ar y pregethwr Benjamin Jones o Bwllheli; cafodd y bregeth effaith fawr arni a bu’n pendroni dros ei neges am fisoedd; aeth i wrando ar bregethwyr y Methodistiaid ac yn y diwedd ymunodd â’i brodyr yn seiat y Methodistiaid ym Mhontrobert.Griffiths, Ann (1776 – 1805), hymn-writer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Ebrill 1776 yn Nolwar Fach, Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Sir Drefaldwyn (bedyddiwyd 21 Ebrill 1776), yn ferch i John Thomas (bu farw tua Chwefror 1804) a Jane Thomas (bu farw 1794); roedd ei rhieni’n eglwyswyr; roedd ganddynt bump o blant, Jane (1767), John (1770), Elizabeth (1772), Ann ac Edward (1779); yn ferch ifanc carai bleserau bywiog yr oes, ond sobrodd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli yn pregethu; ymunodd â seiat y Methodistiaid ym Mhont Robert yn 1797 a dod i adnabod John Hughes, yr athro a’r pregethwr, a bu’n gohebu’n helaeth ag ef; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod, ar 10 Hydref 1804, a bu farw ym mis Awst 1805 wedi geni ei phlentyn; claddwyd hi yn Llanfihangel ar 12 Awst; arferai adrodd ei hemynau wrth ei morwyn, Ruth Evans, a’u trysorodd yn ei chof; pan briododd Ruth â John Hughes, ysgrifennodd ef hwy mewn dau lyfr nodiadau, a’u rhoi, yn ddiau, i Thomas Charles o’r Bala; cyhoeddwyd hwy yn argraffiad 1805 o Grawn-Syppiau Canaan ac yn 1806 yn Casgliad o Hymnau (Y Bala, R. Saunderson), gydag argraffiadau pellach yn 1807 a 1808; cyhoeddodd Syr Owen M. Edwards gynnwys llyfrau nodiadau John Hughes yn Gwaith Ann Griffiths (1905), fersiwn gwreiddiol yr emynau; fe’u nodweddir gan gyfoeth o gyfeiriadau ysgrythurol, teimlad crefyddol a chyfriniol dwfn a throsiadau beiddgar, wedi eu llunio gan mwyaf ar fesur 8-7.
Ym Mhontrobert daeth i adnabod John Hughes, yr athro a’r pregethwr, a ddaeth yn arweinydd ac yn gyfaill iddi, a bu’n gohebu’n helaeth ag ef. Adroddai’r emynau a luniai wrth ei morwyn yn Nolwar, Ruth Evans, a drysorodd bob gair yn ei chof.FfynonellauGriffiths, Ann (1776 – 1805), hymn-writer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Ebrill 1776 yn Nolwar Fach, Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Sir Drefaldwyn (bedyddiwyd 21 Ebrill 1776), yn ferch i John Thomas (bu farw tua Chwefror 1804) a Jane Thomas (bu farw 1794); roedd ei rhieni’n eglwyswyr; roedd ganddynt bump o blant, Jane (1767), John (1770), Elizabeth (1772), Ann ac Edward (1779); yn ferch ifanc carai bleserau bywiog yr oes, ond sobrodd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli yn pregethu; ymunodd â seiat y Methodistiaid ym Mhont Robert yn 1797 a dod i adnabod John Hughes, yr athro a’r pregethwr, a bu’n gohebu’n helaeth ag ef; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod, ar 10 Hydref 1804, a bu farw ym mis Awst 1805 wedi geni ei phlentyn; claddwyd hi yn Llanfihangel ar 12 Awst; arferai adrodd ei hemynau wrth ei morwyn, Ruth Evans, a’u trysorodd yn ei chof; pan briododd Ruth â John Hughes, ysgrifennodd ef hwy mewn dau lyfr nodiadau, a’u rhoi, yn ddiau, i Thomas Charles o’r Bala; cyhoeddwyd hwy yn argraffiad 1805 o Grawn-Syppiau Canaan ac yn 1806 yn Casgliad o Hymnau (Y Bala, R. Saunderson), gydag argraffiadau pellach yn 1807 a 1808; cyhoeddodd Syr Owen M. Edwards gynnwys llyfrau nodiadau John Hughes yn Gwaith Ann Griffiths (1905), fersiwn gwreiddiol yr emynau; fe’u nodweddir gan gyfoeth o gyfeiriadau ysgrythurol, teimlad crefyddol a chyfriniol dwfn a throsiadau beiddgar, wedi eu llunio gan mwyaf ar fesur 8-7.Ann Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Bardd ac emynydd Methodistaidd yn yr iaith Gymraeg oedd Ann Griffiths (née Thomas, 1776–1805), y mae ei barddoniaeth yn adlewyrchu ei ffydd danbaid a’i gwybodaeth drylwyr o’r ysgrythur; ganed ym mis Ebrill 1776 yn Nolwar Fechan, ffermdy unig ymhlith bryniau a nentydd tua dwy filltir a hanner i’r de o Lanfihangel-yng-Ngwynfa a milltir i’r gogledd o Ddolanog, chwe milltir o Lanfyllin; merch John Evan Thomas, ffermwr tenant a warden eglwys, a’i wraig Jane; yn 1796 ymunodd â’r Methodistiaid Calfinaidd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod a blaenor Methodistaidd; bu farw wedi geni plentyn ym mis Awst 1805, yn 29 oed, a’i chladdu ar 12 Awst yn eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-yng-Ngwynfa; cadwyd a chyhoeddwyd ei phenillion gan ei hathro John Hughes o Bontrobert a’i wraig Ruth, a fu’n forwyn ar ei fferm ac yn gyfeilles agos; mae ei gwaith yn dangos meddwl treiddgar; hi yw emynyddes amlycaf y Gymraeg, ac mae ei gwaith yn un o uchafbwyntiau llenyddiaeth Gymraeg; galwodd Saunders Lewis ei cherdd hiraf, Rhyfedd, rhyfedd gan angylion, yn “un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop”; cenir ei hemyn Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd yn gyffredin ar y dôn Cwm Rhondda; roedd gorseddu Rowan Williams yn Archesgob Caergaint ym mis Chwefror 2003 yn cynnwys ei gyfieithiad ei hun o un o’i hemynau; gyda Mary Jones daeth yn eicon cenedlaethol erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg; enwir Capel Coffa Ann Griffiths yn Nolanog ar ei hôl, ac mae ffenestri er cof amdani yn Eglwys y Crwys, Caerdydd, Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri, a Sefydliad Coffa Ceiriog, Glyn Ceiriog; comisiynodd S4C sioe gerdd, Ann!, ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Meifod 2003.
Ar 10 Hydref 1804 priododd Ann â Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod a blaenor Methodistaidd. Ym mis Awst 1805, wedi geni ei phlentyn, bu farw, yn ddim ond naw ar hugain oed, ac ar 12 Awst claddwyd hi yn eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-yng-Ngwynfa.FfynonellauGriffiths, Ann (1776 – 1805), hymn-writer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Ebrill 1776 yn Nolwar Fach, Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Sir Drefaldwyn (bedyddiwyd 21 Ebrill 1776), yn ferch i John Thomas (bu farw tua Chwefror 1804) a Jane Thomas (bu farw 1794); roedd ei rhieni’n eglwyswyr; roedd ganddynt bump o blant, Jane (1767), John (1770), Elizabeth (1772), Ann ac Edward (1779); yn ferch ifanc carai bleserau bywiog yr oes, ond sobrodd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli yn pregethu; ymunodd â seiat y Methodistiaid ym Mhont Robert yn 1797 a dod i adnabod John Hughes, yr athro a’r pregethwr, a bu’n gohebu’n helaeth ag ef; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod, ar 10 Hydref 1804, a bu farw ym mis Awst 1805 wedi geni ei phlentyn; claddwyd hi yn Llanfihangel ar 12 Awst; arferai adrodd ei hemynau wrth ei morwyn, Ruth Evans, a’u trysorodd yn ei chof; pan briododd Ruth â John Hughes, ysgrifennodd ef hwy mewn dau lyfr nodiadau, a’u rhoi, yn ddiau, i Thomas Charles o’r Bala; cyhoeddwyd hwy yn argraffiad 1805 o Grawn-Syppiau Canaan ac yn 1806 yn Casgliad o Hymnau (Y Bala, R. Saunderson), gydag argraffiadau pellach yn 1807 a 1808; cyhoeddodd Syr Owen M. Edwards gynnwys llyfrau nodiadau John Hughes yn Gwaith Ann Griffiths (1905), fersiwn gwreiddiol yr emynau; fe’u nodweddir gan gyfoeth o gyfeiriadau ysgrythurol, teimlad crefyddol a chyfriniol dwfn a throsiadau beiddgar, wedi eu llunio gan mwyaf ar fesur 8-7.Ann Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Bardd ac emynydd Methodistaidd yn yr iaith Gymraeg oedd Ann Griffiths (née Thomas, 1776–1805), y mae ei barddoniaeth yn adlewyrchu ei ffydd danbaid a’i gwybodaeth drylwyr o’r ysgrythur; ganed ym mis Ebrill 1776 yn Nolwar Fechan, ffermdy unig ymhlith bryniau a nentydd tua dwy filltir a hanner i’r de o Lanfihangel-yng-Ngwynfa a milltir i’r gogledd o Ddolanog, chwe milltir o Lanfyllin; merch John Evan Thomas, ffermwr tenant a warden eglwys, a’i wraig Jane; yn 1796 ymunodd â’r Methodistiaid Calfinaidd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod a blaenor Methodistaidd; bu farw wedi geni plentyn ym mis Awst 1805, yn 29 oed, a’i chladdu ar 12 Awst yn eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-yng-Ngwynfa; cadwyd a chyhoeddwyd ei phenillion gan ei hathro John Hughes o Bontrobert a’i wraig Ruth, a fu’n forwyn ar ei fferm ac yn gyfeilles agos; mae ei gwaith yn dangos meddwl treiddgar; hi yw emynyddes amlycaf y Gymraeg, ac mae ei gwaith yn un o uchafbwyntiau llenyddiaeth Gymraeg; galwodd Saunders Lewis ei cherdd hiraf, Rhyfedd, rhyfedd gan angylion, yn “un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop”; cenir ei hemyn Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd yn gyffredin ar y dôn Cwm Rhondda; roedd gorseddu Rowan Williams yn Archesgob Caergaint ym mis Chwefror 2003 yn cynnwys ei gyfieithiad ei hun o un o’i hemynau; gyda Mary Jones daeth yn eicon cenedlaethol erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg; enwir Capel Coffa Ann Griffiths yn Nolanog ar ei hôl, ac mae ffenestri er cof amdani yn Eglwys y Crwys, Caerdydd, Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri, a Sefydliad Coffa Ceiriog, Glyn Ceiriog; comisiynodd S4C sioe gerdd, Ann!, ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Meifod 2003.
Pan briododd Ruth â John Hughes, ysgrifennodd ef yr emynau o’i chof hi mewn dau lyfr nodiadau, a’u rhoi i Thomas Charles o’r Bala. Argraffwyd hwy yn Grawn-Syppiau Canaan yn 1805 ac mewn casgliad o’r Bala yn 1806, a chanrif yn ddiweddarach cyhoeddodd Syr Owen M. Edwards lyfrau nodiadau John Hughes yn Gwaith Ann Griffiths (1905), gan roi’r emynau yn eu ffurf gyntaf.FfynonellauGriffiths, Ann (1776 – 1805), hymn-writer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Ebrill 1776 yn Nolwar Fach, Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Sir Drefaldwyn (bedyddiwyd 21 Ebrill 1776), yn ferch i John Thomas (bu farw tua Chwefror 1804) a Jane Thomas (bu farw 1794); roedd ei rhieni’n eglwyswyr; roedd ganddynt bump o blant, Jane (1767), John (1770), Elizabeth (1772), Ann ac Edward (1779); yn ferch ifanc carai bleserau bywiog yr oes, ond sobrodd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli yn pregethu; ymunodd â seiat y Methodistiaid ym Mhont Robert yn 1797 a dod i adnabod John Hughes, yr athro a’r pregethwr, a bu’n gohebu’n helaeth ag ef; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod, ar 10 Hydref 1804, a bu farw ym mis Awst 1805 wedi geni ei phlentyn; claddwyd hi yn Llanfihangel ar 12 Awst; arferai adrodd ei hemynau wrth ei morwyn, Ruth Evans, a’u trysorodd yn ei chof; pan briododd Ruth â John Hughes, ysgrifennodd ef hwy mewn dau lyfr nodiadau, a’u rhoi, yn ddiau, i Thomas Charles o’r Bala; cyhoeddwyd hwy yn argraffiad 1805 o Grawn-Syppiau Canaan ac yn 1806 yn Casgliad o Hymnau (Y Bala, R. Saunderson), gydag argraffiadau pellach yn 1807 a 1808; cyhoeddodd Syr Owen M. Edwards gynnwys llyfrau nodiadau John Hughes yn Gwaith Ann Griffiths (1905), fersiwn gwreiddiol yr emynau; fe’u nodweddir gan gyfoeth o gyfeiriadau ysgrythurol, teimlad crefyddol a chyfriniol dwfn a throsiadau beiddgar, wedi eu llunio gan mwyaf ar fesur 8-7.Ann Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Bardd ac emynydd Methodistaidd yn yr iaith Gymraeg oedd Ann Griffiths (née Thomas, 1776–1805), y mae ei barddoniaeth yn adlewyrchu ei ffydd danbaid a’i gwybodaeth drylwyr o’r ysgrythur; ganed ym mis Ebrill 1776 yn Nolwar Fechan, ffermdy unig ymhlith bryniau a nentydd tua dwy filltir a hanner i’r de o Lanfihangel-yng-Ngwynfa a milltir i’r gogledd o Ddolanog, chwe milltir o Lanfyllin; merch John Evan Thomas, ffermwr tenant a warden eglwys, a’i wraig Jane; yn 1796 ymunodd â’r Methodistiaid Calfinaidd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod a blaenor Methodistaidd; bu farw wedi geni plentyn ym mis Awst 1805, yn 29 oed, a’i chladdu ar 12 Awst yn eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-yng-Ngwynfa; cadwyd a chyhoeddwyd ei phenillion gan ei hathro John Hughes o Bontrobert a’i wraig Ruth, a fu’n forwyn ar ei fferm ac yn gyfeilles agos; mae ei gwaith yn dangos meddwl treiddgar; hi yw emynyddes amlycaf y Gymraeg, ac mae ei gwaith yn un o uchafbwyntiau llenyddiaeth Gymraeg; galwodd Saunders Lewis ei cherdd hiraf, Rhyfedd, rhyfedd gan angylion, yn “un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop”; cenir ei hemyn Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd yn gyffredin ar y dôn Cwm Rhondda; roedd gorseddu Rowan Williams yn Archesgob Caergaint ym mis Chwefror 2003 yn cynnwys ei gyfieithiad ei hun o un o’i hemynau; gyda Mary Jones daeth yn eicon cenedlaethol erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg; enwir Capel Coffa Ann Griffiths yn Nolanog ar ei hôl, ac mae ffenestri er cof amdani yn Eglwys y Crwys, Caerdydd, Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri, a Sefydliad Coffa Ceiriog, Glyn Ceiriog; comisiynodd S4C sioe gerdd, Ann!, ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Meifod 2003.
Mae ei hemynau’n llawn o’r ysgrythurau, o deimlad dwfn a chyfriniol ac o ddelweddau beiddgar, ac maent yn dangos meddwl craff a threiddgar. Cenir Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd yn gyffredin yng Nghymru ar y dôn Cwm Rhondda, a chyfrifir ei hemyn hiraf, Rhyfedd, rhyfedd gan angylion, ymhlith uchelfannau llenyddiaeth Gymraeg.FfynonellauGriffiths, Ann (1776 – 1805), hymn-writer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Ebrill 1776 yn Nolwar Fach, Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Sir Drefaldwyn (bedyddiwyd 21 Ebrill 1776), yn ferch i John Thomas (bu farw tua Chwefror 1804) a Jane Thomas (bu farw 1794); roedd ei rhieni’n eglwyswyr; roedd ganddynt bump o blant, Jane (1767), John (1770), Elizabeth (1772), Ann ac Edward (1779); yn ferch ifanc carai bleserau bywiog yr oes, ond sobrodd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli yn pregethu; ymunodd â seiat y Methodistiaid ym Mhont Robert yn 1797 a dod i adnabod John Hughes, yr athro a’r pregethwr, a bu’n gohebu’n helaeth ag ef; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod, ar 10 Hydref 1804, a bu farw ym mis Awst 1805 wedi geni ei phlentyn; claddwyd hi yn Llanfihangel ar 12 Awst; arferai adrodd ei hemynau wrth ei morwyn, Ruth Evans, a’u trysorodd yn ei chof; pan briododd Ruth â John Hughes, ysgrifennodd ef hwy mewn dau lyfr nodiadau, a’u rhoi, yn ddiau, i Thomas Charles o’r Bala; cyhoeddwyd hwy yn argraffiad 1805 o Grawn-Syppiau Canaan ac yn 1806 yn Casgliad o Hymnau (Y Bala, R. Saunderson), gydag argraffiadau pellach yn 1807 a 1808; cyhoeddodd Syr Owen M. Edwards gynnwys llyfrau nodiadau John Hughes yn Gwaith Ann Griffiths (1905), fersiwn gwreiddiol yr emynau; fe’u nodweddir gan gyfoeth o gyfeiriadau ysgrythurol, teimlad crefyddol a chyfriniol dwfn a throsiadau beiddgar, wedi eu llunio gan mwyaf ar fesur 8-7.Ann Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Bardd ac emynydd Methodistaidd yn yr iaith Gymraeg oedd Ann Griffiths (née Thomas, 1776–1805), y mae ei barddoniaeth yn adlewyrchu ei ffydd danbaid a’i gwybodaeth drylwyr o’r ysgrythur; ganed ym mis Ebrill 1776 yn Nolwar Fechan, ffermdy unig ymhlith bryniau a nentydd tua dwy filltir a hanner i’r de o Lanfihangel-yng-Ngwynfa a milltir i’r gogledd o Ddolanog, chwe milltir o Lanfyllin; merch John Evan Thomas, ffermwr tenant a warden eglwys, a’i wraig Jane; yn 1796 ymunodd â’r Methodistiaid Calfinaidd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod a blaenor Methodistaidd; bu farw wedi geni plentyn ym mis Awst 1805, yn 29 oed, a’i chladdu ar 12 Awst yn eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-yng-Ngwynfa; cadwyd a chyhoeddwyd ei phenillion gan ei hathro John Hughes o Bontrobert a’i wraig Ruth, a fu’n forwyn ar ei fferm ac yn gyfeilles agos; mae ei gwaith yn dangos meddwl treiddgar; hi yw emynyddes amlycaf y Gymraeg, ac mae ei gwaith yn un o uchafbwyntiau llenyddiaeth Gymraeg; galwodd Saunders Lewis ei cherdd hiraf, Rhyfedd, rhyfedd gan angylion, yn “un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop”; cenir ei hemyn Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd yn gyffredin ar y dôn Cwm Rhondda; roedd gorseddu Rowan Williams yn Archesgob Caergaint ym mis Chwefror 2003 yn cynnwys ei gyfieithiad ei hun o un o’i hemynau; gyda Mary Jones daeth yn eicon cenedlaethol erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg; enwir Capel Coffa Ann Griffiths yn Nolanog ar ei hôl, ac mae ffenestri er cof amdani yn Eglwys y Crwys, Caerdydd, Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri, a Sefydliad Coffa Ceiriog, Glyn Ceiriog; comisiynodd S4C sioe gerdd, Ann!, ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Meifod 2003.
Un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop.
Saunders Lewis, am Rhyfedd, rhyfedd gan angylion
Erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg roedd Ann Griffiths, gyda Mary Jones, wedi dod yn eicon cenedlaethol yng Nghymru. Saif Capel Coffa Ann Griffiths yn Nolanog, ac mae ffenestri’n ei hanrhydeddu yng Nghaerdydd, Llanymddyfri a Glyn Ceiriog. Pan orseddwyd Rowan Williams yn Archesgob Caergaint yn 2003, roedd y gwasanaeth yn cynnwys ei gyfieithiad ef ei hun o un o’i hemynau, a’r haf hwnnw gwelodd Eisteddfod Genedlaethol Meifod y sioe gerdd Ann!, a wnaed i S4C.FfynhonnellAnn Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Bardd ac emynydd Methodistaidd yn yr iaith Gymraeg oedd Ann Griffiths (née Thomas, 1776–1805), y mae ei barddoniaeth yn adlewyrchu ei ffydd danbaid a’i gwybodaeth drylwyr o’r ysgrythur; ganed ym mis Ebrill 1776 yn Nolwar Fechan, ffermdy unig ymhlith bryniau a nentydd tua dwy filltir a hanner i’r de o Lanfihangel-yng-Ngwynfa a milltir i’r gogledd o Ddolanog, chwe milltir o Lanfyllin; merch John Evan Thomas, ffermwr tenant a warden eglwys, a’i wraig Jane; yn 1796 ymunodd â’r Methodistiaid Calfinaidd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod a blaenor Methodistaidd; bu farw wedi geni plentyn ym mis Awst 1805, yn 29 oed, a’i chladdu ar 12 Awst yn eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-yng-Ngwynfa; cadwyd a chyhoeddwyd ei phenillion gan ei hathro John Hughes o Bontrobert a’i wraig Ruth, a fu’n forwyn ar ei fferm ac yn gyfeilles agos; mae ei gwaith yn dangos meddwl treiddgar; hi yw emynyddes amlycaf y Gymraeg, ac mae ei gwaith yn un o uchafbwyntiau llenyddiaeth Gymraeg; galwodd Saunders Lewis ei cherdd hiraf, Rhyfedd, rhyfedd gan angylion, yn “un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop”; cenir ei hemyn Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd yn gyffredin ar y dôn Cwm Rhondda; roedd gorseddu Rowan Williams yn Archesgob Caergaint ym mis Chwefror 2003 yn cynnwys ei gyfieithiad ei hun o un o’i hemynau; gyda Mary Jones daeth yn eicon cenedlaethol erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg; enwir Capel Coffa Ann Griffiths yn Nolanog ar ei hôl, ac mae ffenestri er cof amdani yn Eglwys y Crwys, Caerdydd, Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri, a Sefydliad Coffa Ceiriog, Glyn Ceiriog; comisiynodd S4C sioe gerdd, Ann!, ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Meifod 2003.
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Beirdd, nyrsys, meddygon, ymgyrchwyr a phencampwyr.
1/10Gwerful Mechain fl. 1460–1502AG
2/10Ann Griffiths 1776–1805BC
3/10Betsi Cadwaladr 1789–1860C
4/10Cranogwen 1839–1916FH
5/10Frances Hoggan 1843–1927MR
6/10Margaret, Arglwyddes Rhondda 1883–1958KR
7/10Kate Roberts 1891–1985EM
8/10Elaine Morgan 1920–2013BC
9/10Betty Campbell 1934–2017TG
10/10Tanni Grey-Thompson born 1969Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydY clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.
Ellis WynneMab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.
William JonesJohn Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.
Barti DduYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf