Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd
1770–1799
Gŵr ifanc o’r Waunfawr a aeth i America i chwilio am ddisgynyddion Madog, teithio 1,800 o filltiroedd i fyny’r Missouri a llunio’r map a dywysodd Lewis a Clark.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gŵr ifanc o gyffiniau Caernarfon oedd John Evans o’r Waunfawr a groesodd gefnfor a chyfandir i chwilio am Indiaid Cymreig y Tywysog Madog. Teithiodd 1,800 milltir i fyny’r Missouri, ymhellach na bron unrhyw ddyn gwyn o’i flaen, bu’n byw ymhlith y Mandan, a lluniodd fap o’r afon a basiodd Thomas Jefferson i Lewis a Clark ar gyfer eu taith enwog i’r Môr Tawel.FfynonellauEvans, John (1770 – 1799), traveller and Spanish colonial agent ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Waunfawr, Sir Gaernarfon (bedyddiwyd 14 Ebrill 1770), yn fab i Thomas Evans, cynghorwr Methodistaidd, ac Anne, merch Evan Dafydd, cynghorwr Methodistaidd hefyd; yn 1792 cytunodd i fynd gydag Iolo Morganwg i ymweld â’r Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn byw ar ran uchaf y Missouri; pan dynnodd Iolo’n ôl, aeth Evans ymlaen ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ar 10 Hydref 1792; ym mis Chwefror 1793 cychwynnodd am y Gorllewin Pell drwy Philadelphia a Fort Pitt, i lawr yr Ohio ac i fyny’r Mississippi i St Louis, lle carcharwyd ef ar amheuaeth gan y llywodraethwr Sbaenaidd, Don Zenon Trudeau, nes ei ryddhau; ym mis Awst 1795 aeth gyda James Mackay ar drydedd daith Cwmni Missouri Sbaen i archwilio’r afon a chael ffordd drwy’r mynyddoedd i’r Môr Tawel; gaeafasant gyda’r Maha (Omaha), ac ar 21 Tachwedd aeth Evans gyda’i westeiwyr ar helfa byfflo o bum diwrnod ar hugain; ym mis Chwefror 1796 anfonodd Mackay ef ymlaen at y Mandan; wedi 300 milltir dros y tir bu raid iddo droi’n ôl wedi cyfarfod â’r Sioux, ond cychwynnodd eto ar 8 Mehefin a chyrraedd y Mandan ar 23 Medi 1796, lle cymerodd orsaf masnachwyr Ffrengig-Canadaidd y North West Company, tynnu’r Union Jack i lawr a chodi baner Sbaen; ar wahân i un heliwr, Jacques d’Eglise, ef oedd y dyn gwyn cyntaf i fynd 1,800 milltir i fyny’r Missouri uwchlaw ei chymer â’r Mississippi; lluniodd fap manwl o’r afon; wedi gaeafu gyda’r Mandan dychwelodd i St Louis ar 15 Gorffennaf 1797; arhosodd yng ngwasanaeth Llywodraeth Sbaen a bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.John Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Fforiwr o Gymru oedd John Thomas Evans (Ebrill 1770 – Mai 1799) a luniodd un o fapiau cynnar Afon Missouri; ganed yn Waunfawr ger Caernarfon; yn nechrau’r 1790au tyfodd diddordeb yng Nghymru yn y stori fod Madog wedi darganfod America, ac roedd sôn parhaus yng Ngogledd America am lwyth o Indiaid Cymreig, a gysylltid â’r Mandan; ym mis Ebrill 1795 cychwynnodd ar daith gyda chefnogaeth Sbaen i archwilio’r Missouri a chwilio am lwybr i’r Môr Tawel o’i blaenau; cafodd hyd i’r Mandan yn 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; dyfynnodd Gwyn A. Williams ef yn ysgrifennu, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir a siarad â’r bobloedd o 35 i 49 gradd lledred, na allai gael hyd i Indiaid Cymreig; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; yn 2014 daeth ei hanes yn destun llyfr, ffilm, albwm ac ap, i gyd o’r enw American Interior, gan y cerddor Gruff Rhys o’r Super Furry Animals.John Evans (fforiwr) ↗Wicipedia CymraegJohn Thomas Evans (14 Ebrill 1770 – Mai 1799), fforiwr o Gymru a fu’n chwilio am yr Indiaid Cymreig ar hyd Afon Missouri, gan lunio un o’r mapiau cynharaf o’r afon; ganed yng Ngwredog Uchaf, plwyf Llanwnda, a’i fedyddio 14 Ebrill 1770; symudodd y teulu wedyn ar draws Afon Gwyrfai i’r Hafod Olau, Waunfawr; yn nechrau’r 1790au roedd diddordeb mawr yng Nghymru, ac ymysg Cymry Llundain yn arbennig, yn y stori fod Madog ab Owain Gwynedd wedi darganfod America yn y ddeuddegfed ganrif a bod rhai o ddisgynyddion y Cymry yn dal i fyw yng Ngogledd America ac yn siarad Cymraeg; credid mai’r Mandan oedd y rhain; Iolo Morganwg a gynlluniodd y daith a chytunodd John Evans i fynd gydag ef; yn y diwedd nid aeth Iolo, a theithiodd Evans ar ei ben ei hun; cafodd hyd i’r Mandan ar 23 Medi 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; ni allodd ddarganfod unrhyw awgrym o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; roedd wedi teithio 1,800 milltir i fyny’r Missouri o’i chymer â’r Mississippi a llunio map o gwrs yr afon, a ddaeth i ddwylo Thomas Jefferson, a’i trosglwyddodd i Lewis a Clark; ysgrifennodd y bardd Ceiriog gân er cof amdano, “Pa le mae’r hen Gymry”; ysgrifennodd Gareth Miles ddrama, Y Madogwys, am ei daith, a lwyfannwyd gan Dalier Sylw yn 1999.
| Ganed | Bedyddiwyd 14 Ebrill 1770, Waunfawr, Sir Gaernarfon |
|---|---|
| Teulu | Mab Thomas Evans ac Anne, merch Evan Dafydd, cynghorwyr Methodistaidd |
| Ei nod | Cael hyd i Indiaid Cymreig y Missouri |
| Cyrhaeddodd | Y Mandan, 23 Medi 1796 |
| Ei waith mawr | Ei fap o’r Missouri, a ddefnyddiwyd gan Lewis a Clark |
| Bu farw | Mai 1799, New Orleans |
Ganed John yng Ngwredog Uchaf ym mhlwyf Llanwnda a’i fedyddio ar 14 Ebrill 1770; cyn hir croesodd y teulu Afon Gwyrfai i ymgartrefu yn yr Hafod Olau, Waunfawr. Roedd ei dad Thomas a’i daid Evan Dafydd ill dau yn gynghorwyr Methodistaidd, pregethwyr y diwygiad.FfynonellauJohn Evans (fforiwr) ↗Wicipedia CymraegJohn Thomas Evans (14 Ebrill 1770 – Mai 1799), fforiwr o Gymru a fu’n chwilio am yr Indiaid Cymreig ar hyd Afon Missouri, gan lunio un o’r mapiau cynharaf o’r afon; ganed yng Ngwredog Uchaf, plwyf Llanwnda, a’i fedyddio 14 Ebrill 1770; symudodd y teulu wedyn ar draws Afon Gwyrfai i’r Hafod Olau, Waunfawr; yn nechrau’r 1790au roedd diddordeb mawr yng Nghymru, ac ymysg Cymry Llundain yn arbennig, yn y stori fod Madog ab Owain Gwynedd wedi darganfod America yn y ddeuddegfed ganrif a bod rhai o ddisgynyddion y Cymry yn dal i fyw yng Ngogledd America ac yn siarad Cymraeg; credid mai’r Mandan oedd y rhain; Iolo Morganwg a gynlluniodd y daith a chytunodd John Evans i fynd gydag ef; yn y diwedd nid aeth Iolo, a theithiodd Evans ar ei ben ei hun; cafodd hyd i’r Mandan ar 23 Medi 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; ni allodd ddarganfod unrhyw awgrym o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; roedd wedi teithio 1,800 milltir i fyny’r Missouri o’i chymer â’r Mississippi a llunio map o gwrs yr afon, a ddaeth i ddwylo Thomas Jefferson, a’i trosglwyddodd i Lewis a Clark; ysgrifennodd y bardd Ceiriog gân er cof amdano, “Pa le mae’r hen Gymry”; ysgrifennodd Gareth Miles ddrama, Y Madogwys, am ei daith, a lwyfannwyd gan Dalier Sylw yn 1999.Evans, John (1770 – 1799), traveller and Spanish colonial agent ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Waunfawr, Sir Gaernarfon (bedyddiwyd 14 Ebrill 1770), yn fab i Thomas Evans, cynghorwr Methodistaidd, ac Anne, merch Evan Dafydd, cynghorwr Methodistaidd hefyd; yn 1792 cytunodd i fynd gydag Iolo Morganwg i ymweld â’r Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn byw ar ran uchaf y Missouri; pan dynnodd Iolo’n ôl, aeth Evans ymlaen ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ar 10 Hydref 1792; ym mis Chwefror 1793 cychwynnodd am y Gorllewin Pell drwy Philadelphia a Fort Pitt, i lawr yr Ohio ac i fyny’r Mississippi i St Louis, lle carcharwyd ef ar amheuaeth gan y llywodraethwr Sbaenaidd, Don Zenon Trudeau, nes ei ryddhau; ym mis Awst 1795 aeth gyda James Mackay ar drydedd daith Cwmni Missouri Sbaen i archwilio’r afon a chael ffordd drwy’r mynyddoedd i’r Môr Tawel; gaeafasant gyda’r Maha (Omaha), ac ar 21 Tachwedd aeth Evans gyda’i westeiwyr ar helfa byfflo o bum diwrnod ar hugain; ym mis Chwefror 1796 anfonodd Mackay ef ymlaen at y Mandan; wedi 300 milltir dros y tir bu raid iddo droi’n ôl wedi cyfarfod â’r Sioux, ond cychwynnodd eto ar 8 Mehefin a chyrraedd y Mandan ar 23 Medi 1796, lle cymerodd orsaf masnachwyr Ffrengig-Canadaidd y North West Company, tynnu’r Union Jack i lawr a chodi baner Sbaen; ar wahân i un heliwr, Jacques d’Eglise, ef oedd y dyn gwyn cyntaf i fynd 1,800 milltir i fyny’r Missouri uwchlaw ei chymer â’r Mississippi; lluniodd fap manwl o’r afon; wedi gaeafu gyda’r Mandan dychwelodd i St Louis ar 15 Gorffennaf 1797; arhosodd yng ngwasanaeth Llywodraeth Sbaen a bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.
Yn nechrau’r 1790au roedd Cymru, a Chymry Llundain yn anad neb, yn fyw gan y stori fod Madog ab Owain Gwynedd wedi cyrraedd America yn y ddeuddegfed ganrif, a bod disgynyddion Cymraeg eu hiaith o’i bobl yn dal i fyw ymhell i fyny’r Missouri. Credid mai’r Mandan oedd y rhain. Cynlluniodd Iolo Morganwg fynd i chwilio amdanynt, a chytunodd John Evans i fynd gydag ef. Pan arhosodd Iolo gartref, aeth John ar ei ben ei hun, a glanio yn Baltimore ar 10 Hydref 1792.FfynonellauJohn Evans (fforiwr) ↗Wicipedia CymraegJohn Thomas Evans (14 Ebrill 1770 – Mai 1799), fforiwr o Gymru a fu’n chwilio am yr Indiaid Cymreig ar hyd Afon Missouri, gan lunio un o’r mapiau cynharaf o’r afon; ganed yng Ngwredog Uchaf, plwyf Llanwnda, a’i fedyddio 14 Ebrill 1770; symudodd y teulu wedyn ar draws Afon Gwyrfai i’r Hafod Olau, Waunfawr; yn nechrau’r 1790au roedd diddordeb mawr yng Nghymru, ac ymysg Cymry Llundain yn arbennig, yn y stori fod Madog ab Owain Gwynedd wedi darganfod America yn y ddeuddegfed ganrif a bod rhai o ddisgynyddion y Cymry yn dal i fyw yng Ngogledd America ac yn siarad Cymraeg; credid mai’r Mandan oedd y rhain; Iolo Morganwg a gynlluniodd y daith a chytunodd John Evans i fynd gydag ef; yn y diwedd nid aeth Iolo, a theithiodd Evans ar ei ben ei hun; cafodd hyd i’r Mandan ar 23 Medi 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; ni allodd ddarganfod unrhyw awgrym o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; roedd wedi teithio 1,800 milltir i fyny’r Missouri o’i chymer â’r Mississippi a llunio map o gwrs yr afon, a ddaeth i ddwylo Thomas Jefferson, a’i trosglwyddodd i Lewis a Clark; ysgrifennodd y bardd Ceiriog gân er cof amdano, “Pa le mae’r hen Gymry”; ysgrifennodd Gareth Miles ddrama, Y Madogwys, am ei daith, a lwyfannwyd gan Dalier Sylw yn 1999.Evans, John (1770 – 1799), traveller and Spanish colonial agent ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Waunfawr, Sir Gaernarfon (bedyddiwyd 14 Ebrill 1770), yn fab i Thomas Evans, cynghorwr Methodistaidd, ac Anne, merch Evan Dafydd, cynghorwr Methodistaidd hefyd; yn 1792 cytunodd i fynd gydag Iolo Morganwg i ymweld â’r Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn byw ar ran uchaf y Missouri; pan dynnodd Iolo’n ôl, aeth Evans ymlaen ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ar 10 Hydref 1792; ym mis Chwefror 1793 cychwynnodd am y Gorllewin Pell drwy Philadelphia a Fort Pitt, i lawr yr Ohio ac i fyny’r Mississippi i St Louis, lle carcharwyd ef ar amheuaeth gan y llywodraethwr Sbaenaidd, Don Zenon Trudeau, nes ei ryddhau; ym mis Awst 1795 aeth gyda James Mackay ar drydedd daith Cwmni Missouri Sbaen i archwilio’r afon a chael ffordd drwy’r mynyddoedd i’r Môr Tawel; gaeafasant gyda’r Maha (Omaha), ac ar 21 Tachwedd aeth Evans gyda’i westeiwyr ar helfa byfflo o bum diwrnod ar hugain; ym mis Chwefror 1796 anfonodd Mackay ef ymlaen at y Mandan; wedi 300 milltir dros y tir bu raid iddo droi’n ôl wedi cyfarfod â’r Sioux, ond cychwynnodd eto ar 8 Mehefin a chyrraedd y Mandan ar 23 Medi 1796, lle cymerodd orsaf masnachwyr Ffrengig-Canadaidd y North West Company, tynnu’r Union Jack i lawr a chodi baner Sbaen; ar wahân i un heliwr, Jacques d’Eglise, ef oedd y dyn gwyn cyntaf i fynd 1,800 milltir i fyny’r Missouri uwchlaw ei chymer â’r Mississippi; lluniodd fap manwl o’r afon; wedi gaeafu gyda’r Mandan dychwelodd i St Louis ar 15 Gorffennaf 1797; arhosodd yng ngwasanaeth Llywodraeth Sbaen a bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.John Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Fforiwr o Gymru oedd John Thomas Evans (Ebrill 1770 – Mai 1799) a luniodd un o fapiau cynnar Afon Missouri; ganed yn Waunfawr ger Caernarfon; yn nechrau’r 1790au tyfodd diddordeb yng Nghymru yn y stori fod Madog wedi darganfod America, ac roedd sôn parhaus yng Ngogledd America am lwyth o Indiaid Cymreig, a gysylltid â’r Mandan; ym mis Ebrill 1795 cychwynnodd ar daith gyda chefnogaeth Sbaen i archwilio’r Missouri a chwilio am lwybr i’r Môr Tawel o’i blaenau; cafodd hyd i’r Mandan yn 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; dyfynnodd Gwyn A. Williams ef yn ysgrifennu, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir a siarad â’r bobloedd o 35 i 49 gradd lledred, na allai gael hyd i Indiaid Cymreig; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; yn 2014 daeth ei hanes yn destun llyfr, ffilm, albwm ac ap, i gyd o’r enw American Interior, gan y cerddor Gruff Rhys o’r Super Furry Animals.
Ym mis Chwefror 1793 cychwynnodd am y Gorllewin Pell drwy Philadelphia a Fort Pitt, i lawr yr Ohio ac i fyny’r Mississippi i St Louis, a oedd bryd hynny yn Louisiana Sbaen. Amheuai’r llywodraethwr Sbaenaidd ei fod yn ysbïwr Prydeinig a’i gadw yn y carchar am gyfnod, ond enillodd John ei ryddid ac ymhen amser daeth y Sbaenwyr i ymddiried ynddo.FfynonellauEvans, John (1770 – 1799), traveller and Spanish colonial agent ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Waunfawr, Sir Gaernarfon (bedyddiwyd 14 Ebrill 1770), yn fab i Thomas Evans, cynghorwr Methodistaidd, ac Anne, merch Evan Dafydd, cynghorwr Methodistaidd hefyd; yn 1792 cytunodd i fynd gydag Iolo Morganwg i ymweld â’r Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn byw ar ran uchaf y Missouri; pan dynnodd Iolo’n ôl, aeth Evans ymlaen ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ar 10 Hydref 1792; ym mis Chwefror 1793 cychwynnodd am y Gorllewin Pell drwy Philadelphia a Fort Pitt, i lawr yr Ohio ac i fyny’r Mississippi i St Louis, lle carcharwyd ef ar amheuaeth gan y llywodraethwr Sbaenaidd, Don Zenon Trudeau, nes ei ryddhau; ym mis Awst 1795 aeth gyda James Mackay ar drydedd daith Cwmni Missouri Sbaen i archwilio’r afon a chael ffordd drwy’r mynyddoedd i’r Môr Tawel; gaeafasant gyda’r Maha (Omaha), ac ar 21 Tachwedd aeth Evans gyda’i westeiwyr ar helfa byfflo o bum diwrnod ar hugain; ym mis Chwefror 1796 anfonodd Mackay ef ymlaen at y Mandan; wedi 300 milltir dros y tir bu raid iddo droi’n ôl wedi cyfarfod â’r Sioux, ond cychwynnodd eto ar 8 Mehefin a chyrraedd y Mandan ar 23 Medi 1796, lle cymerodd orsaf masnachwyr Ffrengig-Canadaidd y North West Company, tynnu’r Union Jack i lawr a chodi baner Sbaen; ar wahân i un heliwr, Jacques d’Eglise, ef oedd y dyn gwyn cyntaf i fynd 1,800 milltir i fyny’r Missouri uwchlaw ei chymer â’r Mississippi; lluniodd fap manwl o’r afon; wedi gaeafu gyda’r Mandan dychwelodd i St Louis ar 15 Gorffennaf 1797; arhosodd yng ngwasanaeth Llywodraeth Sbaen a bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.John Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Fforiwr o Gymru oedd John Thomas Evans (Ebrill 1770 – Mai 1799) a luniodd un o fapiau cynnar Afon Missouri; ganed yn Waunfawr ger Caernarfon; yn nechrau’r 1790au tyfodd diddordeb yng Nghymru yn y stori fod Madog wedi darganfod America, ac roedd sôn parhaus yng Ngogledd America am lwyth o Indiaid Cymreig, a gysylltid â’r Mandan; ym mis Ebrill 1795 cychwynnodd ar daith gyda chefnogaeth Sbaen i archwilio’r Missouri a chwilio am lwybr i’r Môr Tawel o’i blaenau; cafodd hyd i’r Mandan yn 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; dyfynnodd Gwyn A. Williams ef yn ysgrifennu, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir a siarad â’r bobloedd o 35 i 49 gradd lledred, na allai gael hyd i Indiaid Cymreig; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; yn 2014 daeth ei hanes yn destun llyfr, ffilm, albwm ac ap, i gyd o’r enw American Interior, gan y cerddor Gruff Rhys o’r Super Furry Animals.
Ym mis Awst 1795 ymunodd â James Mackay ar daith gan Gwmni Missouri Sbaen, a anfonwyd i archwilio’r afon a chael ffordd drwy’r mynyddoedd i’r Môr Tawel. Treuliasant y gaeaf gyda phobl y Maha, ac ym mis Tachwedd marchogodd John gyda’i westeiwyr ar helfa byfflo a barhaodd bum diwrnod ar hugain. Ym mis Chwefror 1796 anfonodd Mackay ef ymlaen at y Mandan; wedi ei droi’n ôl unwaith, cychwynnodd eto ar 8 Mehefin.FfynonellauEvans, John (1770 – 1799), traveller and Spanish colonial agent ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Waunfawr, Sir Gaernarfon (bedyddiwyd 14 Ebrill 1770), yn fab i Thomas Evans, cynghorwr Methodistaidd, ac Anne, merch Evan Dafydd, cynghorwr Methodistaidd hefyd; yn 1792 cytunodd i fynd gydag Iolo Morganwg i ymweld â’r Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn byw ar ran uchaf y Missouri; pan dynnodd Iolo’n ôl, aeth Evans ymlaen ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ar 10 Hydref 1792; ym mis Chwefror 1793 cychwynnodd am y Gorllewin Pell drwy Philadelphia a Fort Pitt, i lawr yr Ohio ac i fyny’r Mississippi i St Louis, lle carcharwyd ef ar amheuaeth gan y llywodraethwr Sbaenaidd, Don Zenon Trudeau, nes ei ryddhau; ym mis Awst 1795 aeth gyda James Mackay ar drydedd daith Cwmni Missouri Sbaen i archwilio’r afon a chael ffordd drwy’r mynyddoedd i’r Môr Tawel; gaeafasant gyda’r Maha (Omaha), ac ar 21 Tachwedd aeth Evans gyda’i westeiwyr ar helfa byfflo o bum diwrnod ar hugain; ym mis Chwefror 1796 anfonodd Mackay ef ymlaen at y Mandan; wedi 300 milltir dros y tir bu raid iddo droi’n ôl wedi cyfarfod â’r Sioux, ond cychwynnodd eto ar 8 Mehefin a chyrraedd y Mandan ar 23 Medi 1796, lle cymerodd orsaf masnachwyr Ffrengig-Canadaidd y North West Company, tynnu’r Union Jack i lawr a chodi baner Sbaen; ar wahân i un heliwr, Jacques d’Eglise, ef oedd y dyn gwyn cyntaf i fynd 1,800 milltir i fyny’r Missouri uwchlaw ei chymer â’r Mississippi; lluniodd fap manwl o’r afon; wedi gaeafu gyda’r Mandan dychwelodd i St Louis ar 15 Gorffennaf 1797; arhosodd yng ngwasanaeth Llywodraeth Sbaen a bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.John Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Fforiwr o Gymru oedd John Thomas Evans (Ebrill 1770 – Mai 1799) a luniodd un o fapiau cynnar Afon Missouri; ganed yn Waunfawr ger Caernarfon; yn nechrau’r 1790au tyfodd diddordeb yng Nghymru yn y stori fod Madog wedi darganfod America, ac roedd sôn parhaus yng Ngogledd America am lwyth o Indiaid Cymreig, a gysylltid â’r Mandan; ym mis Ebrill 1795 cychwynnodd ar daith gyda chefnogaeth Sbaen i archwilio’r Missouri a chwilio am lwybr i’r Môr Tawel o’i blaenau; cafodd hyd i’r Mandan yn 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; dyfynnodd Gwyn A. Williams ef yn ysgrifennu, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir a siarad â’r bobloedd o 35 i 49 gradd lledred, na allai gael hyd i Indiaid Cymreig; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; yn 2014 daeth ei hanes yn destun llyfr, ffilm, albwm ac ap, i gyd o’r enw American Interior, gan y cerddor Gruff Rhys o’r Super Furry Animals.
Ar 23 Medi 1796 cyrhaeddodd bentrefi’r Mandan. Cymerodd yr orsaf fasnach yno dros Sbaen, a threuliodd y gaeaf ymhlith pobl y Mandan. Gwrandawodd yn astud ar eu hiaith am unrhyw olion o’r Gymraeg, ac ni chafodd hyd i ddim; ond roedd wedi mynd 1,800 milltir i fyny’r Missouri o’r Mississippi, ac ar wahân i un heliwr, Jacques d’Eglise, nid oedd yr un dyn gwyn wedi mynd mor bell o’i flaen.FfynonellauEvans, John (1770 – 1799), traveller and Spanish colonial agent ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Waunfawr, Sir Gaernarfon (bedyddiwyd 14 Ebrill 1770), yn fab i Thomas Evans, cynghorwr Methodistaidd, ac Anne, merch Evan Dafydd, cynghorwr Methodistaidd hefyd; yn 1792 cytunodd i fynd gydag Iolo Morganwg i ymweld â’r Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn byw ar ran uchaf y Missouri; pan dynnodd Iolo’n ôl, aeth Evans ymlaen ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ar 10 Hydref 1792; ym mis Chwefror 1793 cychwynnodd am y Gorllewin Pell drwy Philadelphia a Fort Pitt, i lawr yr Ohio ac i fyny’r Mississippi i St Louis, lle carcharwyd ef ar amheuaeth gan y llywodraethwr Sbaenaidd, Don Zenon Trudeau, nes ei ryddhau; ym mis Awst 1795 aeth gyda James Mackay ar drydedd daith Cwmni Missouri Sbaen i archwilio’r afon a chael ffordd drwy’r mynyddoedd i’r Môr Tawel; gaeafasant gyda’r Maha (Omaha), ac ar 21 Tachwedd aeth Evans gyda’i westeiwyr ar helfa byfflo o bum diwrnod ar hugain; ym mis Chwefror 1796 anfonodd Mackay ef ymlaen at y Mandan; wedi 300 milltir dros y tir bu raid iddo droi’n ôl wedi cyfarfod â’r Sioux, ond cychwynnodd eto ar 8 Mehefin a chyrraedd y Mandan ar 23 Medi 1796, lle cymerodd orsaf masnachwyr Ffrengig-Canadaidd y North West Company, tynnu’r Union Jack i lawr a chodi baner Sbaen; ar wahân i un heliwr, Jacques d’Eglise, ef oedd y dyn gwyn cyntaf i fynd 1,800 milltir i fyny’r Missouri uwchlaw ei chymer â’r Mississippi; lluniodd fap manwl o’r afon; wedi gaeafu gyda’r Mandan dychwelodd i St Louis ar 15 Gorffennaf 1797; arhosodd yng ngwasanaeth Llywodraeth Sbaen a bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.John Evans (fforiwr) ↗Wicipedia CymraegJohn Thomas Evans (14 Ebrill 1770 – Mai 1799), fforiwr o Gymru a fu’n chwilio am yr Indiaid Cymreig ar hyd Afon Missouri, gan lunio un o’r mapiau cynharaf o’r afon; ganed yng Ngwredog Uchaf, plwyf Llanwnda, a’i fedyddio 14 Ebrill 1770; symudodd y teulu wedyn ar draws Afon Gwyrfai i’r Hafod Olau, Waunfawr; yn nechrau’r 1790au roedd diddordeb mawr yng Nghymru, ac ymysg Cymry Llundain yn arbennig, yn y stori fod Madog ab Owain Gwynedd wedi darganfod America yn y ddeuddegfed ganrif a bod rhai o ddisgynyddion y Cymry yn dal i fyw yng Ngogledd America ac yn siarad Cymraeg; credid mai’r Mandan oedd y rhain; Iolo Morganwg a gynlluniodd y daith a chytunodd John Evans i fynd gydag ef; yn y diwedd nid aeth Iolo, a theithiodd Evans ar ei ben ei hun; cafodd hyd i’r Mandan ar 23 Medi 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; ni allodd ddarganfod unrhyw awgrym o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; roedd wedi teithio 1,800 milltir i fyny’r Missouri o’i chymer â’r Mississippi a llunio map o gwrs yr afon, a ddaeth i ddwylo Thomas Jefferson, a’i trosglwyddodd i Lewis a Clark; ysgrifennodd y bardd Ceiriog gân er cof amdano, “Pa le mae’r hen Gymry”; ysgrifennodd Gareth Miles ddrama, Y Madogwys, am ei daith, a lwyfannwyd gan Dalier Sylw yn 1999.John Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Fforiwr o Gymru oedd John Thomas Evans (Ebrill 1770 – Mai 1799) a luniodd un o fapiau cynnar Afon Missouri; ganed yn Waunfawr ger Caernarfon; yn nechrau’r 1790au tyfodd diddordeb yng Nghymru yn y stori fod Madog wedi darganfod America, ac roedd sôn parhaus yng Ngogledd America am lwyth o Indiaid Cymreig, a gysylltid â’r Mandan; ym mis Ebrill 1795 cychwynnodd ar daith gyda chefnogaeth Sbaen i archwilio’r Missouri a chwilio am lwybr i’r Môr Tawel o’i blaenau; cafodd hyd i’r Mandan yn 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; dyfynnodd Gwyn A. Williams ef yn ysgrifennu, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir a siarad â’r bobloedd o 35 i 49 gradd lledred, na allai gael hyd i Indiaid Cymreig; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; yn 2014 daeth ei hanes yn destun llyfr, ffilm, albwm ac ap, i gyd o’r enw American Interior, gan y cerddor Gruff Rhys o’r Super Furry Animals.
Ar y daith lluniodd fap manwl o’r Missouri. Dychwelodd i St Louis ar 15 Gorffennaf 1797, a daeth ei fap i ddwylo Thomas Jefferson, a’i rhoddodd i Meriwether Lewis a William Clark; fe’i defnyddiwyd ar eu taith fawr i fyny’r Missouri ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach. Arhosodd John yng ngwasanaeth Sbaen a bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799, cyn cyrraedd ei ddeg ar hugain.FfynonellauEvans, John (1770 – 1799), traveller and Spanish colonial agent ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Waunfawr, Sir Gaernarfon (bedyddiwyd 14 Ebrill 1770), yn fab i Thomas Evans, cynghorwr Methodistaidd, ac Anne, merch Evan Dafydd, cynghorwr Methodistaidd hefyd; yn 1792 cytunodd i fynd gydag Iolo Morganwg i ymweld â’r Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn byw ar ran uchaf y Missouri; pan dynnodd Iolo’n ôl, aeth Evans ymlaen ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ar 10 Hydref 1792; ym mis Chwefror 1793 cychwynnodd am y Gorllewin Pell drwy Philadelphia a Fort Pitt, i lawr yr Ohio ac i fyny’r Mississippi i St Louis, lle carcharwyd ef ar amheuaeth gan y llywodraethwr Sbaenaidd, Don Zenon Trudeau, nes ei ryddhau; ym mis Awst 1795 aeth gyda James Mackay ar drydedd daith Cwmni Missouri Sbaen i archwilio’r afon a chael ffordd drwy’r mynyddoedd i’r Môr Tawel; gaeafasant gyda’r Maha (Omaha), ac ar 21 Tachwedd aeth Evans gyda’i westeiwyr ar helfa byfflo o bum diwrnod ar hugain; ym mis Chwefror 1796 anfonodd Mackay ef ymlaen at y Mandan; wedi 300 milltir dros y tir bu raid iddo droi’n ôl wedi cyfarfod â’r Sioux, ond cychwynnodd eto ar 8 Mehefin a chyrraedd y Mandan ar 23 Medi 1796, lle cymerodd orsaf masnachwyr Ffrengig-Canadaidd y North West Company, tynnu’r Union Jack i lawr a chodi baner Sbaen; ar wahân i un heliwr, Jacques d’Eglise, ef oedd y dyn gwyn cyntaf i fynd 1,800 milltir i fyny’r Missouri uwchlaw ei chymer â’r Mississippi; lluniodd fap manwl o’r afon; wedi gaeafu gyda’r Mandan dychwelodd i St Louis ar 15 Gorffennaf 1797; arhosodd yng ngwasanaeth Llywodraeth Sbaen a bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.John Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Fforiwr o Gymru oedd John Thomas Evans (Ebrill 1770 – Mai 1799) a luniodd un o fapiau cynnar Afon Missouri; ganed yn Waunfawr ger Caernarfon; yn nechrau’r 1790au tyfodd diddordeb yng Nghymru yn y stori fod Madog wedi darganfod America, ac roedd sôn parhaus yng Ngogledd America am lwyth o Indiaid Cymreig, a gysylltid â’r Mandan; ym mis Ebrill 1795 cychwynnodd ar daith gyda chefnogaeth Sbaen i archwilio’r Missouri a chwilio am lwybr i’r Môr Tawel o’i blaenau; cafodd hyd i’r Mandan yn 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; dyfynnodd Gwyn A. Williams ef yn ysgrifennu, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir a siarad â’r bobloedd o 35 i 49 gradd lledred, na allai gael hyd i Indiaid Cymreig; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; yn 2014 daeth ei hanes yn destun llyfr, ffilm, albwm ac ap, i gyd o’r enw American Interior, gan y cerddor Gruff Rhys o’r Super Furry Animals.John Evans (fforiwr) ↗Wicipedia CymraegJohn Thomas Evans (14 Ebrill 1770 – Mai 1799), fforiwr o Gymru a fu’n chwilio am yr Indiaid Cymreig ar hyd Afon Missouri, gan lunio un o’r mapiau cynharaf o’r afon; ganed yng Ngwredog Uchaf, plwyf Llanwnda, a’i fedyddio 14 Ebrill 1770; symudodd y teulu wedyn ar draws Afon Gwyrfai i’r Hafod Olau, Waunfawr; yn nechrau’r 1790au roedd diddordeb mawr yng Nghymru, ac ymysg Cymry Llundain yn arbennig, yn y stori fod Madog ab Owain Gwynedd wedi darganfod America yn y ddeuddegfed ganrif a bod rhai o ddisgynyddion y Cymry yn dal i fyw yng Ngogledd America ac yn siarad Cymraeg; credid mai’r Mandan oedd y rhain; Iolo Morganwg a gynlluniodd y daith a chytunodd John Evans i fynd gydag ef; yn y diwedd nid aeth Iolo, a theithiodd Evans ar ei ben ei hun; cafodd hyd i’r Mandan ar 23 Medi 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; ni allodd ddarganfod unrhyw awgrym o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; roedd wedi teithio 1,800 milltir i fyny’r Missouri o’i chymer â’r Mississippi a llunio map o gwrs yr afon, a ddaeth i ddwylo Thomas Jefferson, a’i trosglwyddodd i Lewis a Clark; ysgrifennodd y bardd Ceiriog gân er cof amdano, “Pa le mae’r hen Gymry”; ysgrifennodd Gareth Miles ddrama, Y Madogwys, am ei daith, a lwyfannwyd gan Dalier Sylw yn 1999.
Ysgrifennodd y bardd Ceiriog gân er cof amdano, “Pa le mae’r hen Gymry”. Adroddodd Gareth Miles hanes ei daith yn y ddrama Y Madogwys, a lwyfannwyd yn 1999, ac yn 2014 dilynodd y cerddor Gruff Rhys o’r Super Furry Animals ei lwybr ar draws America ar gyfer llyfr, ffilm ac albwm, i gyd o’r enw American Interior.FfynonellauJohn Evans (fforiwr) ↗Wicipedia CymraegJohn Thomas Evans (14 Ebrill 1770 – Mai 1799), fforiwr o Gymru a fu’n chwilio am yr Indiaid Cymreig ar hyd Afon Missouri, gan lunio un o’r mapiau cynharaf o’r afon; ganed yng Ngwredog Uchaf, plwyf Llanwnda, a’i fedyddio 14 Ebrill 1770; symudodd y teulu wedyn ar draws Afon Gwyrfai i’r Hafod Olau, Waunfawr; yn nechrau’r 1790au roedd diddordeb mawr yng Nghymru, ac ymysg Cymry Llundain yn arbennig, yn y stori fod Madog ab Owain Gwynedd wedi darganfod America yn y ddeuddegfed ganrif a bod rhai o ddisgynyddion y Cymry yn dal i fyw yng Ngogledd America ac yn siarad Cymraeg; credid mai’r Mandan oedd y rhain; Iolo Morganwg a gynlluniodd y daith a chytunodd John Evans i fynd gydag ef; yn y diwedd nid aeth Iolo, a theithiodd Evans ar ei ben ei hun; cafodd hyd i’r Mandan ar 23 Medi 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; ni allodd ddarganfod unrhyw awgrym o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; roedd wedi teithio 1,800 milltir i fyny’r Missouri o’i chymer â’r Mississippi a llunio map o gwrs yr afon, a ddaeth i ddwylo Thomas Jefferson, a’i trosglwyddodd i Lewis a Clark; ysgrifennodd y bardd Ceiriog gân er cof amdano, “Pa le mae’r hen Gymry”; ysgrifennodd Gareth Miles ddrama, Y Madogwys, am ei daith, a lwyfannwyd gan Dalier Sylw yn 1999.John Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Fforiwr o Gymru oedd John Thomas Evans (Ebrill 1770 – Mai 1799) a luniodd un o fapiau cynnar Afon Missouri; ganed yn Waunfawr ger Caernarfon; yn nechrau’r 1790au tyfodd diddordeb yng Nghymru yn y stori fod Madog wedi darganfod America, ac roedd sôn parhaus yng Ngogledd America am lwyth o Indiaid Cymreig, a gysylltid â’r Mandan; ym mis Ebrill 1795 cychwynnodd ar daith gyda chefnogaeth Sbaen i archwilio’r Missouri a chwilio am lwybr i’r Môr Tawel o’i blaenau; cafodd hyd i’r Mandan yn 1796 a threulio’r gaeaf gyda hwy; dyfynnodd Gwyn A. Williams ef yn ysgrifennu, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir a siarad â’r bobloedd o 35 i 49 gradd lledred, na allai gael hyd i Indiaid Cymreig; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; yn 2014 daeth ei hanes yn destun llyfr, ffilm, albwm ac ap, i gyd o’r enw American Interior, gan y cerddor Gruff Rhys o’r Super Furry Animals.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae John Evans o’r Waunfawr, wrth chwilio am yr Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn ddisgynyddion Madog, yn cyrraedd pentrefi’r Mandan 1,800 o filltiroedd i fyny’r Missouri. Mae ei fap o’r afon yn tywys Lewis a Clark yn ddiweddarach.
John Evans yn cyrraedd y MandanMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Cymry a hwyliodd, a gerddodd ac a ddringodd i ben draw’r byd.
1/10Madog ab Owain Gwynedd fl. 1170RA
2/10Richard ap Meurig c. 1445–1503SB
3/10Syr Thomas Button c. 1575–1634SM
4/10Syr Harri Morgan c. 1635–1688BR
5/10Barti Ddu 1682–1722JE
6/10John Evans o’r Waunfawr 1770–1799LJ
7/10Lewis Jones 1836–1904SS
8/10Syr Henry Morton Stanley 1841–1904EE
9/10Edgar Evans 1876–1912TJ
10/10Tori James born 1981Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydY clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.
Ellis WynneMab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.
William JonesJohn Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.
Barti DduYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf