Harri Morgan, o lyfr a gyhoeddwyd yn 1681 · Llun: Wikimedia Commons · From Exquemelin’s book of 1681, Parth cyhoeddus
3 munud o ddarllen
Syr Harri Morgan o Lanrhymni oedd capten môr enwocaf y Caribî. Gyda chomisiwn y brenin i amddiffyn Jamaica rhag Sbaen, arweiniodd breifatîrs Port Royal mewn cyrchoedd beiddgar, croesodd y culdir i gipio Panama yn 1671, a chododd i fod yn farchog ac yn is-lywodraethwr Jamaica. Mae ei enw’n hysbys drwy’r byd o hyd.FfynonellauHenry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Harri Morgan (Henry Morgan; tua 1635 – 25 Awst 1688), preifatîr Cymreig, perchennog planhigfeydd ac yn ddiweddarach is-lywodraethwr Jamaica; ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn, y ddau yn Sir Fynwy rhwng Caerdydd a Chasnewydd, sydd heddiw’n rhan o ddinas Caerdydd; yn ddiweddarach dywedodd iddo adael yr ysgol yn gynnar a’i fod ‘much more used to the pike than the book’; cipiwyd Jamaica gan y Saeson yn 1655; mae’n debyg iddo hwylio yn y 1660au cynnar gyda Syr Christopher Myngs, ac yn 1663 bod yn gapten un o longau Myngs; yn ôl rhai haneswyr, yn 1666 bu’n gyfrifol am filisia Port Royal ac amddiffyn Jamaica, a chodwyd rhan o Fort Charles yn Port Royal dan ei arweiniad; yn 1667, gyda sïon am ymosodiad Sbaenaidd ar Jamaica, rhoddodd y Llywodraethwr Modyford lythyr marc iddo i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen, gyda rheng llyngesydd; arweiniodd ymosodiadau ar Puerto del Príncipe a Porto Bello, ac yn 1668–9 hwyliodd i Maracaibo a Gibraltar a dinistrio llynges Sbaenaidd wrth ddianc; yn 1671 glaniodd ei wŷr ar arfordir y Caribî, croesi’r culdir a’i jyngl a chipio dinas Panama ar y Môr Tawel; galwyd ef i Lundain yn 1672, ond cafodd groeso yno ac adennill ffafr y llywodraeth a Siarl II; fe’i gwnaed yn farchog ym mis Tachwedd 1674, a dychwelodd i Jamaica yn is-lywodraethwr, bu ar Gynulliad Jamaica hyd 1683 a bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; enillodd achos enllib yn erbyn cyhoeddwyr Saesneg llyfr Exquemelin amdano; prynodd dair planhigfa siwgr fawr yn Jamaica.Morgan, Henry (1635? – 1688), buccaneer ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDywedwyd ar 21 Rhagfyr 1671 ei fod tua 36 oed, felly fe’i ganed tua 1635; aeth allan i Farbados yn 1655, pan oedd tua 20 oed, ac oddi yno i Jamaica i geisio’i ffortiwn; yn 1670 dywedid iddo fod yn India’r Gorllewin un neu ddwy ar ddeg o flynyddoedd ac iddo ‘by his valour’ godi ei hun i’r hyn ydoedd; erbyn 1665 roedd wedi ymsefydlu’n ddigon da i briodi Elizabeth, merch Edward Morgan o Lanrhymni, dirprwy-lywodraethwr Jamaica o Fehefin 1664, a oedd yn perthyn i Forganiaid Tredegar; yn 1666 roedd yn gapten llong dan y capten nodedig Edward Mansfield, ac wedi marw Mansfield etholodd ei gymrodyr Morgan yn ‘llyngesydd’; derbyniodd gomisiynau preifatîr gan Syr Thomas Modyford, llywodraethwr Jamaica; ei gamp fwyaf oedd ei ymdaith ar draws culdir Panama a chipio’r dref o’r un enw yn 1671; dygwyd ef i Loegr, lle soniodd William Morgan o Dredegar amdano fel ‘a relation and formerly a neer neighbour’; enillodd ffafr Siarl II yn fuan, ac ar 23 Ionawr 1674 fe’i gwnaed yn ddirprwy-lywodraethwr Jamaica, ac ymddengys iddo gael ei urddo’n farchog yr un pryd; claddwyd ef yn Port Royal ar 26 Awst 1688; mae ei ewyllys yn enwi ei chwaer Catherine Lloyd a ‘my ever honourable cousin, Mr. Thomas Morgan of Tredegar’; enwau ei ystadau yn Jamaica oedd Lanrumney a Pen-carn.Henry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn yn Sir Fynwy; yn 1667 comisiynodd y Llywodraethwr Thomas Modyford o Jamaica ef i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen; i Panama roedd ganddo tua 36 i 38 o longau a thua 1,800 i 2,000 o wŷr; wedi cymryd Chagres aeth i fyny afon Chagres mewn canŵod a chroesi gweddill yr isthmws ar droed, cyrraedd Hen Banama ar 27 Ionawr 1671 ac ennill y frwydr drannoeth yn erbyn lluoedd Sbaenaidd llawer mwy; roedd y llywodraethwr wedi gorchymyn llosgi’r ddinas os syrthiai; i dawelu Sbaen dygodd llywodraeth Siarl II ef i Lundain yn 1672, ond ni chyhuddwyd ef o ddim ac fe’i hurddwyd yn farchog ym mis Tachwedd 1674; yn is-lywodraethwr Jamaica bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; bu farw ar 25 Awst 1688 yn Lawrencefield, Jamaica, a’i gladdu yn Port Royal, lle llyncodd y môr y fynwent yn naeargryn 1692.
Ganed Harri Morgan tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn, rhwng Caerdydd a Chasnewydd, mewn bro sydd heddiw’n rhan o ddinas Caerdydd. Roedd yn perthyn i Forganiaid mawr Tredegar, a’u pennaeth a’i galwodd yn ddiweddarach yn ‘a relation and formerly a neer neighbour’. Yn ei henaint dywedodd iddo adael yr ysgol yn gynnar a’i fod yn llawer mwy cyfarwydd â’r bicell nag â’r llyfr.FfynonellauHenry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Harri Morgan (Henry Morgan; tua 1635 – 25 Awst 1688), preifatîr Cymreig, perchennog planhigfeydd ac yn ddiweddarach is-lywodraethwr Jamaica; ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn, y ddau yn Sir Fynwy rhwng Caerdydd a Chasnewydd, sydd heddiw’n rhan o ddinas Caerdydd; yn ddiweddarach dywedodd iddo adael yr ysgol yn gynnar a’i fod ‘much more used to the pike than the book’; cipiwyd Jamaica gan y Saeson yn 1655; mae’n debyg iddo hwylio yn y 1660au cynnar gyda Syr Christopher Myngs, ac yn 1663 bod yn gapten un o longau Myngs; yn ôl rhai haneswyr, yn 1666 bu’n gyfrifol am filisia Port Royal ac amddiffyn Jamaica, a chodwyd rhan o Fort Charles yn Port Royal dan ei arweiniad; yn 1667, gyda sïon am ymosodiad Sbaenaidd ar Jamaica, rhoddodd y Llywodraethwr Modyford lythyr marc iddo i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen, gyda rheng llyngesydd; arweiniodd ymosodiadau ar Puerto del Príncipe a Porto Bello, ac yn 1668–9 hwyliodd i Maracaibo a Gibraltar a dinistrio llynges Sbaenaidd wrth ddianc; yn 1671 glaniodd ei wŷr ar arfordir y Caribî, croesi’r culdir a’i jyngl a chipio dinas Panama ar y Môr Tawel; galwyd ef i Lundain yn 1672, ond cafodd groeso yno ac adennill ffafr y llywodraeth a Siarl II; fe’i gwnaed yn farchog ym mis Tachwedd 1674, a dychwelodd i Jamaica yn is-lywodraethwr, bu ar Gynulliad Jamaica hyd 1683 a bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; enillodd achos enllib yn erbyn cyhoeddwyr Saesneg llyfr Exquemelin amdano; prynodd dair planhigfa siwgr fawr yn Jamaica.Morgan, Henry (1635? – 1688), buccaneer ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDywedwyd ar 21 Rhagfyr 1671 ei fod tua 36 oed, felly fe’i ganed tua 1635; aeth allan i Farbados yn 1655, pan oedd tua 20 oed, ac oddi yno i Jamaica i geisio’i ffortiwn; yn 1670 dywedid iddo fod yn India’r Gorllewin un neu ddwy ar ddeg o flynyddoedd ac iddo ‘by his valour’ godi ei hun i’r hyn ydoedd; erbyn 1665 roedd wedi ymsefydlu’n ddigon da i briodi Elizabeth, merch Edward Morgan o Lanrhymni, dirprwy-lywodraethwr Jamaica o Fehefin 1664, a oedd yn perthyn i Forganiaid Tredegar; yn 1666 roedd yn gapten llong dan y capten nodedig Edward Mansfield, ac wedi marw Mansfield etholodd ei gymrodyr Morgan yn ‘llyngesydd’; derbyniodd gomisiynau preifatîr gan Syr Thomas Modyford, llywodraethwr Jamaica; ei gamp fwyaf oedd ei ymdaith ar draws culdir Panama a chipio’r dref o’r un enw yn 1671; dygwyd ef i Loegr, lle soniodd William Morgan o Dredegar amdano fel ‘a relation and formerly a neer neighbour’; enillodd ffafr Siarl II yn fuan, ac ar 23 Ionawr 1674 fe’i gwnaed yn ddirprwy-lywodraethwr Jamaica, ac ymddengys iddo gael ei urddo’n farchog yr un pryd; claddwyd ef yn Port Royal ar 26 Awst 1688; mae ei ewyllys yn enwi ei chwaer Catherine Lloyd a ‘my ever honourable cousin, Mr. Thomas Morgan of Tredegar’; enwau ei ystadau yn Jamaica oedd Lanrumney a Pen-carn.
Yn ŵr ifanc tua ugain oed hwyliodd am India’r Gorllewin, a chyn hir roedd yn Jamaica, a oedd newydd ei hennill gan Loegr. Drwy ei wroldeb ei hun, fel y dywedwyd yn 1670, cododd i’r hyn a ddaeth. Yn y 1660au cynnar hwyliodd gyda Syr Christopher Myngs, ac erbyn 1665 roedd wedi ymsefydlu’n ddigon da i briodi ei gyfnither, merch Edward Morgan o Lanrhymni, dirprwy-lywodraethwr Jamaica.FfynonellauMorgan, Henry (1635? – 1688), buccaneer ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDywedwyd ar 21 Rhagfyr 1671 ei fod tua 36 oed, felly fe’i ganed tua 1635; aeth allan i Farbados yn 1655, pan oedd tua 20 oed, ac oddi yno i Jamaica i geisio’i ffortiwn; yn 1670 dywedid iddo fod yn India’r Gorllewin un neu ddwy ar ddeg o flynyddoedd ac iddo ‘by his valour’ godi ei hun i’r hyn ydoedd; erbyn 1665 roedd wedi ymsefydlu’n ddigon da i briodi Elizabeth, merch Edward Morgan o Lanrhymni, dirprwy-lywodraethwr Jamaica o Fehefin 1664, a oedd yn perthyn i Forganiaid Tredegar; yn 1666 roedd yn gapten llong dan y capten nodedig Edward Mansfield, ac wedi marw Mansfield etholodd ei gymrodyr Morgan yn ‘llyngesydd’; derbyniodd gomisiynau preifatîr gan Syr Thomas Modyford, llywodraethwr Jamaica; ei gamp fwyaf oedd ei ymdaith ar draws culdir Panama a chipio’r dref o’r un enw yn 1671; dygwyd ef i Loegr, lle soniodd William Morgan o Dredegar amdano fel ‘a relation and formerly a neer neighbour’; enillodd ffafr Siarl II yn fuan, ac ar 23 Ionawr 1674 fe’i gwnaed yn ddirprwy-lywodraethwr Jamaica, ac ymddengys iddo gael ei urddo’n farchog yr un pryd; claddwyd ef yn Port Royal ar 26 Awst 1688; mae ei ewyllys yn enwi ei chwaer Catherine Lloyd a ‘my ever honourable cousin, Mr. Thomas Morgan of Tredegar’; enwau ei ystadau yn Jamaica oedd Lanrumney a Pen-carn.Henry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Harri Morgan (Henry Morgan; tua 1635 – 25 Awst 1688), preifatîr Cymreig, perchennog planhigfeydd ac yn ddiweddarach is-lywodraethwr Jamaica; ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn, y ddau yn Sir Fynwy rhwng Caerdydd a Chasnewydd, sydd heddiw’n rhan o ddinas Caerdydd; yn ddiweddarach dywedodd iddo adael yr ysgol yn gynnar a’i fod ‘much more used to the pike than the book’; cipiwyd Jamaica gan y Saeson yn 1655; mae’n debyg iddo hwylio yn y 1660au cynnar gyda Syr Christopher Myngs, ac yn 1663 bod yn gapten un o longau Myngs; yn ôl rhai haneswyr, yn 1666 bu’n gyfrifol am filisia Port Royal ac amddiffyn Jamaica, a chodwyd rhan o Fort Charles yn Port Royal dan ei arweiniad; yn 1667, gyda sïon am ymosodiad Sbaenaidd ar Jamaica, rhoddodd y Llywodraethwr Modyford lythyr marc iddo i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen, gyda rheng llyngesydd; arweiniodd ymosodiadau ar Puerto del Príncipe a Porto Bello, ac yn 1668–9 hwyliodd i Maracaibo a Gibraltar a dinistrio llynges Sbaenaidd wrth ddianc; yn 1671 glaniodd ei wŷr ar arfordir y Caribî, croesi’r culdir a’i jyngl a chipio dinas Panama ar y Môr Tawel; galwyd ef i Lundain yn 1672, ond cafodd groeso yno ac adennill ffafr y llywodraeth a Siarl II; fe’i gwnaed yn farchog ym mis Tachwedd 1674, a dychwelodd i Jamaica yn is-lywodraethwr, bu ar Gynulliad Jamaica hyd 1683 a bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; enillodd achos enllib yn erbyn cyhoeddwyr Saesneg llyfr Exquemelin amdano; prynodd dair planhigfa siwgr fawr yn Jamaica.
Gorweddai Jamaica yng nghanol India’r Gorllewin Sbaenaidd, a’i phobl yn byw mewn ofn ymosodiad. Yn ôl rhai haneswyr bu Morgan yn gyfrifol am filisia Port Royal a chodwyd rhan o Fort Charles dan ei arweiniad. Yn 1667, gyda sïon am ymosodiad Sbaenaidd, rhoddodd y Llywodraethwr Thomas Modyford gomisiwn iddo i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen, gyda rheng llyngesydd. Arweiniodd ei wŷr yn erbyn Puerto del Príncipe yng Nghiwba a Porto Bello ar y Culdir, ac ym Maracaibo torrodd allan heibio i lynges Sbaenaidd a oedd wedi ei gornelu.FfynonellauHenry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Harri Morgan (Henry Morgan; tua 1635 – 25 Awst 1688), preifatîr Cymreig, perchennog planhigfeydd ac yn ddiweddarach is-lywodraethwr Jamaica; ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn, y ddau yn Sir Fynwy rhwng Caerdydd a Chasnewydd, sydd heddiw’n rhan o ddinas Caerdydd; yn ddiweddarach dywedodd iddo adael yr ysgol yn gynnar a’i fod ‘much more used to the pike than the book’; cipiwyd Jamaica gan y Saeson yn 1655; mae’n debyg iddo hwylio yn y 1660au cynnar gyda Syr Christopher Myngs, ac yn 1663 bod yn gapten un o longau Myngs; yn ôl rhai haneswyr, yn 1666 bu’n gyfrifol am filisia Port Royal ac amddiffyn Jamaica, a chodwyd rhan o Fort Charles yn Port Royal dan ei arweiniad; yn 1667, gyda sïon am ymosodiad Sbaenaidd ar Jamaica, rhoddodd y Llywodraethwr Modyford lythyr marc iddo i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen, gyda rheng llyngesydd; arweiniodd ymosodiadau ar Puerto del Príncipe a Porto Bello, ac yn 1668–9 hwyliodd i Maracaibo a Gibraltar a dinistrio llynges Sbaenaidd wrth ddianc; yn 1671 glaniodd ei wŷr ar arfordir y Caribî, croesi’r culdir a’i jyngl a chipio dinas Panama ar y Môr Tawel; galwyd ef i Lundain yn 1672, ond cafodd groeso yno ac adennill ffafr y llywodraeth a Siarl II; fe’i gwnaed yn farchog ym mis Tachwedd 1674, a dychwelodd i Jamaica yn is-lywodraethwr, bu ar Gynulliad Jamaica hyd 1683 a bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; enillodd achos enllib yn erbyn cyhoeddwyr Saesneg llyfr Exquemelin amdano; prynodd dair planhigfa siwgr fawr yn Jamaica.Henry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn yn Sir Fynwy; yn 1667 comisiynodd y Llywodraethwr Thomas Modyford o Jamaica ef i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen; i Panama roedd ganddo tua 36 i 38 o longau a thua 1,800 i 2,000 o wŷr; wedi cymryd Chagres aeth i fyny afon Chagres mewn canŵod a chroesi gweddill yr isthmws ar droed, cyrraedd Hen Banama ar 27 Ionawr 1671 ac ennill y frwydr drannoeth yn erbyn lluoedd Sbaenaidd llawer mwy; roedd y llywodraethwr wedi gorchymyn llosgi’r ddinas os syrthiai; i dawelu Sbaen dygodd llywodraeth Siarl II ef i Lundain yn 1672, ond ni chyhuddwyd ef o ddim ac fe’i hurddwyd yn farchog ym mis Tachwedd 1674; yn is-lywodraethwr Jamaica bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; bu farw ar 25 Awst 1688 yn Lawrencefield, Jamaica, a’i gladdu yn Port Royal, lle llyncodd y môr y fynwent yn naeargryn 1692.Morgan, Henry (1635? – 1688), buccaneer ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDywedwyd ar 21 Rhagfyr 1671 ei fod tua 36 oed, felly fe’i ganed tua 1635; aeth allan i Farbados yn 1655, pan oedd tua 20 oed, ac oddi yno i Jamaica i geisio’i ffortiwn; yn 1670 dywedid iddo fod yn India’r Gorllewin un neu ddwy ar ddeg o flynyddoedd ac iddo ‘by his valour’ godi ei hun i’r hyn ydoedd; erbyn 1665 roedd wedi ymsefydlu’n ddigon da i briodi Elizabeth, merch Edward Morgan o Lanrhymni, dirprwy-lywodraethwr Jamaica o Fehefin 1664, a oedd yn perthyn i Forganiaid Tredegar; yn 1666 roedd yn gapten llong dan y capten nodedig Edward Mansfield, ac wedi marw Mansfield etholodd ei gymrodyr Morgan yn ‘llyngesydd’; derbyniodd gomisiynau preifatîr gan Syr Thomas Modyford, llywodraethwr Jamaica; ei gamp fwyaf oedd ei ymdaith ar draws culdir Panama a chipio’r dref o’r un enw yn 1671; dygwyd ef i Loegr, lle soniodd William Morgan o Dredegar amdano fel ‘a relation and formerly a neer neighbour’; enillodd ffafr Siarl II yn fuan, ac ar 23 Ionawr 1674 fe’i gwnaed yn ddirprwy-lywodraethwr Jamaica, ac ymddengys iddo gael ei urddo’n farchog yr un pryd; claddwyd ef yn Port Royal ar 26 Awst 1688; mae ei ewyllys yn enwi ei chwaer Catherine Lloyd a ‘my ever honourable cousin, Mr. Thomas Morgan of Tredegar’; enwau ei ystadau yn Jamaica oedd Lanrumney a Pen-carn.
Daeth ei gamp fwyaf yn 1671. Gyda thua 36 o longau a bron i ddwy fil o wŷr cipiodd gaer Chagres, aeth i fyny’r afon mewn canŵod, a chroesi gweddill y culdir drwy’r jyngl ar droed. Ar 28 Ionawr 1671 trechodd fyddin Sbaenaidd lawer mwy o flaen dinas Panama, ar lan y Môr Tawel.FfynonellauHenry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn yn Sir Fynwy; yn 1667 comisiynodd y Llywodraethwr Thomas Modyford o Jamaica ef i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen; i Panama roedd ganddo tua 36 i 38 o longau a thua 1,800 i 2,000 o wŷr; wedi cymryd Chagres aeth i fyny afon Chagres mewn canŵod a chroesi gweddill yr isthmws ar droed, cyrraedd Hen Banama ar 27 Ionawr 1671 ac ennill y frwydr drannoeth yn erbyn lluoedd Sbaenaidd llawer mwy; roedd y llywodraethwr wedi gorchymyn llosgi’r ddinas os syrthiai; i dawelu Sbaen dygodd llywodraeth Siarl II ef i Lundain yn 1672, ond ni chyhuddwyd ef o ddim ac fe’i hurddwyd yn farchog ym mis Tachwedd 1674; yn is-lywodraethwr Jamaica bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; bu farw ar 25 Awst 1688 yn Lawrencefield, Jamaica, a’i gladdu yn Port Royal, lle llyncodd y môr y fynwent yn naeargryn 1692.Morgan, Henry (1635? – 1688), buccaneer ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDywedwyd ar 21 Rhagfyr 1671 ei fod tua 36 oed, felly fe’i ganed tua 1635; aeth allan i Farbados yn 1655, pan oedd tua 20 oed, ac oddi yno i Jamaica i geisio’i ffortiwn; yn 1670 dywedid iddo fod yn India’r Gorllewin un neu ddwy ar ddeg o flynyddoedd ac iddo ‘by his valour’ godi ei hun i’r hyn ydoedd; erbyn 1665 roedd wedi ymsefydlu’n ddigon da i briodi Elizabeth, merch Edward Morgan o Lanrhymni, dirprwy-lywodraethwr Jamaica o Fehefin 1664, a oedd yn perthyn i Forganiaid Tredegar; yn 1666 roedd yn gapten llong dan y capten nodedig Edward Mansfield, ac wedi marw Mansfield etholodd ei gymrodyr Morgan yn ‘llyngesydd’; derbyniodd gomisiynau preifatîr gan Syr Thomas Modyford, llywodraethwr Jamaica; ei gamp fwyaf oedd ei ymdaith ar draws culdir Panama a chipio’r dref o’r un enw yn 1671; dygwyd ef i Loegr, lle soniodd William Morgan o Dredegar amdano fel ‘a relation and formerly a neer neighbour’; enillodd ffafr Siarl II yn fuan, ac ar 23 Ionawr 1674 fe’i gwnaed yn ddirprwy-lywodraethwr Jamaica, ac ymddengys iddo gael ei urddo’n farchog yr un pryd; claddwyd ef yn Port Royal ar 26 Awst 1688; mae ei ewyllys yn enwi ei chwaer Catherine Lloyd a ‘my ever honourable cousin, Mr. Thomas Morgan of Tredegar’; enwau ei ystadau yn Jamaica oedd Lanrumney a Pen-carn.Henry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Harri Morgan (Henry Morgan; tua 1635 – 25 Awst 1688), preifatîr Cymreig, perchennog planhigfeydd ac yn ddiweddarach is-lywodraethwr Jamaica; ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn, y ddau yn Sir Fynwy rhwng Caerdydd a Chasnewydd, sydd heddiw’n rhan o ddinas Caerdydd; yn ddiweddarach dywedodd iddo adael yr ysgol yn gynnar a’i fod ‘much more used to the pike than the book’; cipiwyd Jamaica gan y Saeson yn 1655; mae’n debyg iddo hwylio yn y 1660au cynnar gyda Syr Christopher Myngs, ac yn 1663 bod yn gapten un o longau Myngs; yn ôl rhai haneswyr, yn 1666 bu’n gyfrifol am filisia Port Royal ac amddiffyn Jamaica, a chodwyd rhan o Fort Charles yn Port Royal dan ei arweiniad; yn 1667, gyda sïon am ymosodiad Sbaenaidd ar Jamaica, rhoddodd y Llywodraethwr Modyford lythyr marc iddo i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen, gyda rheng llyngesydd; arweiniodd ymosodiadau ar Puerto del Príncipe a Porto Bello, ac yn 1668–9 hwyliodd i Maracaibo a Gibraltar a dinistrio llynges Sbaenaidd wrth ddianc; yn 1671 glaniodd ei wŷr ar arfordir y Caribî, croesi’r culdir a’i jyngl a chipio dinas Panama ar y Môr Tawel; galwyd ef i Lundain yn 1672, ond cafodd groeso yno ac adennill ffafr y llywodraeth a Siarl II; fe’i gwnaed yn farchog ym mis Tachwedd 1674, a dychwelodd i Jamaica yn is-lywodraethwr, bu ar Gynulliad Jamaica hyd 1683 a bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; enillodd achos enllib yn erbyn cyhoeddwyr Saesneg llyfr Exquemelin amdano; prynodd dair planhigfa siwgr fawr yn Jamaica.
I dawelu Sbaen dygodd llywodraeth y brenin ef i Lundain yn 1672, ond ni chyhuddwyd ef o ddim, a chymerodd y Brenin Siarl II ef i’w ffafr. Ym mis Tachwedd 1674 fe’i hurddwyd yn farchog a’i anfon yn ôl i Jamaica yn is-lywodraethwr. Eisteddodd ar Gynulliad Jamaica, bu’n llywodraethwr yr ynys dros dro deirgwaith, ac enillodd achos enllib yn erbyn cyhoeddwyr Saesneg llyfr amdano.FfynonellauHenry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Harri Morgan (Henry Morgan; tua 1635 – 25 Awst 1688), preifatîr Cymreig, perchennog planhigfeydd ac yn ddiweddarach is-lywodraethwr Jamaica; ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn, y ddau yn Sir Fynwy rhwng Caerdydd a Chasnewydd, sydd heddiw’n rhan o ddinas Caerdydd; yn ddiweddarach dywedodd iddo adael yr ysgol yn gynnar a’i fod ‘much more used to the pike than the book’; cipiwyd Jamaica gan y Saeson yn 1655; mae’n debyg iddo hwylio yn y 1660au cynnar gyda Syr Christopher Myngs, ac yn 1663 bod yn gapten un o longau Myngs; yn ôl rhai haneswyr, yn 1666 bu’n gyfrifol am filisia Port Royal ac amddiffyn Jamaica, a chodwyd rhan o Fort Charles yn Port Royal dan ei arweiniad; yn 1667, gyda sïon am ymosodiad Sbaenaidd ar Jamaica, rhoddodd y Llywodraethwr Modyford lythyr marc iddo i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen, gyda rheng llyngesydd; arweiniodd ymosodiadau ar Puerto del Príncipe a Porto Bello, ac yn 1668–9 hwyliodd i Maracaibo a Gibraltar a dinistrio llynges Sbaenaidd wrth ddianc; yn 1671 glaniodd ei wŷr ar arfordir y Caribî, croesi’r culdir a’i jyngl a chipio dinas Panama ar y Môr Tawel; galwyd ef i Lundain yn 1672, ond cafodd groeso yno ac adennill ffafr y llywodraeth a Siarl II; fe’i gwnaed yn farchog ym mis Tachwedd 1674, a dychwelodd i Jamaica yn is-lywodraethwr, bu ar Gynulliad Jamaica hyd 1683 a bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; enillodd achos enllib yn erbyn cyhoeddwyr Saesneg llyfr Exquemelin amdano; prynodd dair planhigfa siwgr fawr yn Jamaica.Henry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn yn Sir Fynwy; yn 1667 comisiynodd y Llywodraethwr Thomas Modyford o Jamaica ef i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen; i Panama roedd ganddo tua 36 i 38 o longau a thua 1,800 i 2,000 o wŷr; wedi cymryd Chagres aeth i fyny afon Chagres mewn canŵod a chroesi gweddill yr isthmws ar droed, cyrraedd Hen Banama ar 27 Ionawr 1671 ac ennill y frwydr drannoeth yn erbyn lluoedd Sbaenaidd llawer mwy; roedd y llywodraethwr wedi gorchymyn llosgi’r ddinas os syrthiai; i dawelu Sbaen dygodd llywodraeth Siarl II ef i Lundain yn 1672, ond ni chyhuddwyd ef o ddim ac fe’i hurddwyd yn farchog ym mis Tachwedd 1674; yn is-lywodraethwr Jamaica bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; bu farw ar 25 Awst 1688 yn Lawrencefield, Jamaica, a’i gladdu yn Port Royal, lle llyncodd y môr y fynwent yn naeargryn 1692.Morgan, Henry (1635? – 1688), buccaneer ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDywedwyd ar 21 Rhagfyr 1671 ei fod tua 36 oed, felly fe’i ganed tua 1635; aeth allan i Farbados yn 1655, pan oedd tua 20 oed, ac oddi yno i Jamaica i geisio’i ffortiwn; yn 1670 dywedid iddo fod yn India’r Gorllewin un neu ddwy ar ddeg o flynyddoedd ac iddo ‘by his valour’ godi ei hun i’r hyn ydoedd; erbyn 1665 roedd wedi ymsefydlu’n ddigon da i briodi Elizabeth, merch Edward Morgan o Lanrhymni, dirprwy-lywodraethwr Jamaica o Fehefin 1664, a oedd yn perthyn i Forganiaid Tredegar; yn 1666 roedd yn gapten llong dan y capten nodedig Edward Mansfield, ac wedi marw Mansfield etholodd ei gymrodyr Morgan yn ‘llyngesydd’; derbyniodd gomisiynau preifatîr gan Syr Thomas Modyford, llywodraethwr Jamaica; ei gamp fwyaf oedd ei ymdaith ar draws culdir Panama a chipio’r dref o’r un enw yn 1671; dygwyd ef i Loegr, lle soniodd William Morgan o Dredegar amdano fel ‘a relation and formerly a neer neighbour’; enillodd ffafr Siarl II yn fuan, ac ar 23 Ionawr 1674 fe’i gwnaed yn ddirprwy-lywodraethwr Jamaica, ac ymddengys iddo gael ei urddo’n farchog yr un pryd; claddwyd ef yn Port Royal ar 26 Awst 1688; mae ei ewyllys yn enwi ei chwaer Catherine Lloyd a ‘my ever honourable cousin, Mr. Thomas Morgan of Tredegar’; enwau ei ystadau yn Jamaica oedd Lanrumney a Pen-carn.
Enwodd ei ystadau yn Jamaica yn Lanrumney a Pen-carn, ar ôl lleoedd ei febyd, ac yn ei ewyllys cofiodd am ei chwaer Catherine Lloyd a’i ‘ever honourable cousin’ Thomas Morgan o Dredegar. Bu farw Syr Harri ar 25 Awst 1688 a’i gladdu yn Port Royal; yn naeargryn mawr 1692 llyncodd y môr y fynwent honno.FfynonellauMorgan, Henry (1635? – 1688), buccaneer ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDywedwyd ar 21 Rhagfyr 1671 ei fod tua 36 oed, felly fe’i ganed tua 1635; aeth allan i Farbados yn 1655, pan oedd tua 20 oed, ac oddi yno i Jamaica i geisio’i ffortiwn; yn 1670 dywedid iddo fod yn India’r Gorllewin un neu ddwy ar ddeg o flynyddoedd ac iddo ‘by his valour’ godi ei hun i’r hyn ydoedd; erbyn 1665 roedd wedi ymsefydlu’n ddigon da i briodi Elizabeth, merch Edward Morgan o Lanrhymni, dirprwy-lywodraethwr Jamaica o Fehefin 1664, a oedd yn perthyn i Forganiaid Tredegar; yn 1666 roedd yn gapten llong dan y capten nodedig Edward Mansfield, ac wedi marw Mansfield etholodd ei gymrodyr Morgan yn ‘llyngesydd’; derbyniodd gomisiynau preifatîr gan Syr Thomas Modyford, llywodraethwr Jamaica; ei gamp fwyaf oedd ei ymdaith ar draws culdir Panama a chipio’r dref o’r un enw yn 1671; dygwyd ef i Loegr, lle soniodd William Morgan o Dredegar amdano fel ‘a relation and formerly a neer neighbour’; enillodd ffafr Siarl II yn fuan, ac ar 23 Ionawr 1674 fe’i gwnaed yn ddirprwy-lywodraethwr Jamaica, ac ymddengys iddo gael ei urddo’n farchog yr un pryd; claddwyd ef yn Port Royal ar 26 Awst 1688; mae ei ewyllys yn enwi ei chwaer Catherine Lloyd a ‘my ever honourable cousin, Mr. Thomas Morgan of Tredegar’; enwau ei ystadau yn Jamaica oedd Lanrumney a Pen-carn.Henry Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn yn Sir Fynwy; yn 1667 comisiynodd y Llywodraethwr Thomas Modyford o Jamaica ef i gasglu’r preifatîrs Seisnig a dal carcharorion o Sbaen; i Panama roedd ganddo tua 36 i 38 o longau a thua 1,800 i 2,000 o wŷr; wedi cymryd Chagres aeth i fyny afon Chagres mewn canŵod a chroesi gweddill yr isthmws ar droed, cyrraedd Hen Banama ar 27 Ionawr 1671 ac ennill y frwydr drannoeth yn erbyn lluoedd Sbaenaidd llawer mwy; roedd y llywodraethwr wedi gorchymyn llosgi’r ddinas os syrthiai; i dawelu Sbaen dygodd llywodraeth Siarl II ef i Lundain yn 1672, ond ni chyhuddwyd ef o ddim ac fe’i hurddwyd yn farchog ym mis Tachwedd 1674; yn is-lywodraethwr Jamaica bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith; bu farw ar 25 Awst 1688 yn Lawrencefield, Jamaica, a’i gladdu yn Port Royal, lle llyncodd y môr y fynwent yn naeargryn 1692.
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.