Cododd Elihu Yale, o hen dŷ Cymreig Plas yn Iâl, o ddesg clerc i fod yn llywodraethwr Madras, a rhoddodd ei rodd o lyfrau i goleg bach yn Connecticut enw Cymraeg ei deulu i un o brifysgolion mwyaf y byd. Daeth adref i Sir Ddinbych, ac mae’n gorwedd ym mynwent San Silyn, Wrecsam.FfynonellauElihu Yale ↗Wikipedia (Saesneg)Elihu Yale (5 Ebrill 1649 – 8 Gorffennaf 1721), a anwyd yn Boston, trefedigaeth Bae Massachusetts, a fu’n byw yn America yn blentyn yn unig a threulio gweddill ei oes yn Lloegr, Cymru ac India; ystadau’r teulu yng Nghymru oedd Plas yn Iâl a Phlas Grono; sefydlwyd Tŷ Iâl yn 1480 gan Elisau ap Gruffudd, yr oedd ei fam Lowri yn nith i Owain Glyndŵr; aeth ei dad â’r teulu yn ôl i Lundain yn 1652; ymunodd â Chwmni India’r Dwyrain yn glerc yn 1670, hwyliodd am India ym mis Rhagfyr 1671 ar fordaith o chwe mis, a glanio yng Nghaer San Siôr, Madras, ar 23 Mehefin 1672; fe’i dyrchafwyd yn Ffactor yn 1678; priododd Catherine Hynmers yn Eglwys y Santes Fair, eglwys Anglicanaidd hynaf India, ar 4 Tachwedd 1680, a bu’n warden a thrysorydd yr eglwys; Meistr y Bathdy ac aelod o’r cyngor; yn 1683 un o sefydlwyr Banc Madras, yr hynaf yn India; ym mis Gorffennaf 1687 fe’i penodwyd yn Llywydd Madras a Llywodraethwr Caer San Siôr, anheddiad o ryw 300,000 o bobl; dychwelodd i Brydain yn 1699 â ffortiwn fawr, o ddiemwntau gan mwyaf, a threulio’i amser a’i gyfoeth ar ddyngarwch a chasglu celf, gan gasglu tua 10,000 o eitemau y dechreuodd eu gwerthu wedi ei farw yr arwerthiant celf ym Mhrydain; bu’n byw gan mwyaf ym Mhlas Grono, ger Erddig, ac yn Queen Square yn Llundain; fe’i hetholwyd yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol dan Syr Isaac Newton ym mis Rhagfyr 1717; Uchel Siryf Sir Ddinbych; rhoddodd arian i eglwys Wrecsam; yn 1718 gofynnodd Cotton Mather am ei help i Ysgol Golegol Connecticut, a sefydlwyd yn 1701, ac anfonodd Yale 417 o lyfrau, portread o’r Brenin Siôr I gan Syr Godfrey Kneller a naw bwndel o nwyddau a werthodd yr ysgol am £800; mewn diolchgarwch enwyd yr adeilad newydd yn Yale, a chyda’r amser daeth yr holl sefydliad yn Goleg Yale; mae’r portread heddiw yn Oriel Gelf Prifysgol Yale a thua 214 o’r llyfrau yn Llyfrgell Yale; bu farw yn Llundain ar 8 Gorffennaf 1721 a’i gladdu ym mynwent San Silyn, Wrecsam; yn 1927 gosodwyd llechen yn Boston ger man ei eni, yn galw Coleg Yale yn gofeb barhaol iddo yn ei wlad enedigol.Elihu Yale ↗Wicipedia CymraegDyn busnes o dras Gymreig (5 Ebrill 1649 – 8 Gorffennaf 1721); rhoddwyd ei enw ar Brifysgol Iâl (Yale University) a Choleg Iâl, Wrecsam, sydd ers 2013 yn rhan o Goleg Cambria; roedd yn un o berchnogion Cwmni India’r Dwyrain ac yn ddyngarwr amlwg; o ffermdy Plas yn Iâl, Llandegla, Dyffryn Clwyd, y deuai ei rieni; fe’i ganwyd yn Boston, Massachusetts, a threuliodd weddill ei oes yng Nghymru, Lloegr ac India; bu’n gweithio am flynyddoedd yn Madras, India; fe’i claddwyd yn Eglwys San Silyn, Wrecsam.St Giles’ Church, Wrexham ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys San Silyn, eglwys blwyf Wrecsam, un o eglwysi gorau Cymru, a alwyd gan Simon Jenkins yn ‘the glory of the Marches’; mae bedd Elihu Yale, cymwynaswr Prifysgol Yale, yn y fynwent ychydig i’r gorllewin o’r tŵr; i gydnabod y cysylltiad, codwyd Tŵr Wrecsam Coleg Saybrook ym Mhrifysgol Yale ar batrwm tŵr San Silyn; adferwyd y bedd yn 1968 gan aelodau o Brifysgol Yale i nodi 250 mlynedd ers y rhodd; mae arno feddargraff a gyfansoddodd ei hun sy’n dechrau ‘Born in America, in Europe bred, / In Africa travell’d and in Asia wed, / Where long he liv’d and thriv’d; in London dead’; mae’r bedd yn strwythur rhestredig Gradd II*.
Cymerodd teulu Yale eu henw o Iâl, yr hen wlad o gwmpas Llandegla ym mryniau Sir Ddinbych, lle daliai’r teulu Blas yn Iâl, a daliai hefyd Blas Grono ger Wrecsam. Sefydlwyd eu tŷ yn 1480 gan Elisau ap Gruffudd, yr oedd ei fam Lowri yn nith i Owain Glyndŵr. Roedd teulu Elihu wedi croesi’r cefnfor, ac fe’i ganed yn Boston, Massachusetts, ar 5 Ebrill 1649, ond pan oedd yn dair oed daeth ei dad â hwy adref i Lundain.FfynonellauElihu Yale ↗Wikipedia (Saesneg)Elihu Yale (5 Ebrill 1649 – 8 Gorffennaf 1721), a anwyd yn Boston, trefedigaeth Bae Massachusetts, a fu’n byw yn America yn blentyn yn unig a threulio gweddill ei oes yn Lloegr, Cymru ac India; ystadau’r teulu yng Nghymru oedd Plas yn Iâl a Phlas Grono; sefydlwyd Tŷ Iâl yn 1480 gan Elisau ap Gruffudd, yr oedd ei fam Lowri yn nith i Owain Glyndŵr; aeth ei dad â’r teulu yn ôl i Lundain yn 1652; ymunodd â Chwmni India’r Dwyrain yn glerc yn 1670, hwyliodd am India ym mis Rhagfyr 1671 ar fordaith o chwe mis, a glanio yng Nghaer San Siôr, Madras, ar 23 Mehefin 1672; fe’i dyrchafwyd yn Ffactor yn 1678; priododd Catherine Hynmers yn Eglwys y Santes Fair, eglwys Anglicanaidd hynaf India, ar 4 Tachwedd 1680, a bu’n warden a thrysorydd yr eglwys; Meistr y Bathdy ac aelod o’r cyngor; yn 1683 un o sefydlwyr Banc Madras, yr hynaf yn India; ym mis Gorffennaf 1687 fe’i penodwyd yn Llywydd Madras a Llywodraethwr Caer San Siôr, anheddiad o ryw 300,000 o bobl; dychwelodd i Brydain yn 1699 â ffortiwn fawr, o ddiemwntau gan mwyaf, a threulio’i amser a’i gyfoeth ar ddyngarwch a chasglu celf, gan gasglu tua 10,000 o eitemau y dechreuodd eu gwerthu wedi ei farw yr arwerthiant celf ym Mhrydain; bu’n byw gan mwyaf ym Mhlas Grono, ger Erddig, ac yn Queen Square yn Llundain; fe’i hetholwyd yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol dan Syr Isaac Newton ym mis Rhagfyr 1717; Uchel Siryf Sir Ddinbych; rhoddodd arian i eglwys Wrecsam; yn 1718 gofynnodd Cotton Mather am ei help i Ysgol Golegol Connecticut, a sefydlwyd yn 1701, ac anfonodd Yale 417 o lyfrau, portread o’r Brenin Siôr I gan Syr Godfrey Kneller a naw bwndel o nwyddau a werthodd yr ysgol am £800; mewn diolchgarwch enwyd yr adeilad newydd yn Yale, a chyda’r amser daeth yr holl sefydliad yn Goleg Yale; mae’r portread heddiw yn Oriel Gelf Prifysgol Yale a thua 214 o’r llyfrau yn Llyfrgell Yale; bu farw yn Llundain ar 8 Gorffennaf 1721 a’i gladdu ym mynwent San Silyn, Wrecsam; yn 1927 gosodwyd llechen yn Boston ger man ei eni, yn galw Coleg Yale yn gofeb barhaol iddo yn ei wlad enedigol.Elihu Yale ↗Wicipedia CymraegDyn busnes o dras Gymreig (5 Ebrill 1649 – 8 Gorffennaf 1721); rhoddwyd ei enw ar Brifysgol Iâl (Yale University) a Choleg Iâl, Wrecsam, sydd ers 2013 yn rhan o Goleg Cambria; roedd yn un o berchnogion Cwmni India’r Dwyrain ac yn ddyngarwr amlwg; o ffermdy Plas yn Iâl, Llandegla, Dyffryn Clwyd, y deuai ei rieni; fe’i ganwyd yn Boston, Massachusetts, a threuliodd weddill ei oes yng Nghymru, Lloegr ac India; bu’n gweithio am flynyddoedd yn Madras, India; fe’i claddwyd yn Eglwys San Silyn, Wrecsam.
Yn 1670 ymunodd Yale â Chwmni India’r Dwyrain yn glerc, ac ar 23 Mehefin 1672, wedi chwe mis ar y môr, glaniodd yng Nghaer San Siôr, Madras. Cododd gam wrth gam: ffactor, meistr y bathdy, aelod o’r cyngor. Yn 1680 priododd Catherine Hynmers yn Eglwys y Santes Fair, eglwys Anglicanaidd hynaf India, lle bu’n warden a thrysorydd, ac yn 1683 roedd yn un o sefydlwyr Banc Madras, y banc hynaf yn India.FfynhonnellElihu Yale ↗Wikipedia (Saesneg)Elihu Yale (5 Ebrill 1649 – 8 Gorffennaf 1721), a anwyd yn Boston, trefedigaeth Bae Massachusetts, a fu’n byw yn America yn blentyn yn unig a threulio gweddill ei oes yn Lloegr, Cymru ac India; ystadau’r teulu yng Nghymru oedd Plas yn Iâl a Phlas Grono; sefydlwyd Tŷ Iâl yn 1480 gan Elisau ap Gruffudd, yr oedd ei fam Lowri yn nith i Owain Glyndŵr; aeth ei dad â’r teulu yn ôl i Lundain yn 1652; ymunodd â Chwmni India’r Dwyrain yn glerc yn 1670, hwyliodd am India ym mis Rhagfyr 1671 ar fordaith o chwe mis, a glanio yng Nghaer San Siôr, Madras, ar 23 Mehefin 1672; fe’i dyrchafwyd yn Ffactor yn 1678; priododd Catherine Hynmers yn Eglwys y Santes Fair, eglwys Anglicanaidd hynaf India, ar 4 Tachwedd 1680, a bu’n warden a thrysorydd yr eglwys; Meistr y Bathdy ac aelod o’r cyngor; yn 1683 un o sefydlwyr Banc Madras, yr hynaf yn India; ym mis Gorffennaf 1687 fe’i penodwyd yn Llywydd Madras a Llywodraethwr Caer San Siôr, anheddiad o ryw 300,000 o bobl; dychwelodd i Brydain yn 1699 â ffortiwn fawr, o ddiemwntau gan mwyaf, a threulio’i amser a’i gyfoeth ar ddyngarwch a chasglu celf, gan gasglu tua 10,000 o eitemau y dechreuodd eu gwerthu wedi ei farw yr arwerthiant celf ym Mhrydain; bu’n byw gan mwyaf ym Mhlas Grono, ger Erddig, ac yn Queen Square yn Llundain; fe’i hetholwyd yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol dan Syr Isaac Newton ym mis Rhagfyr 1717; Uchel Siryf Sir Ddinbych; rhoddodd arian i eglwys Wrecsam; yn 1718 gofynnodd Cotton Mather am ei help i Ysgol Golegol Connecticut, a sefydlwyd yn 1701, ac anfonodd Yale 417 o lyfrau, portread o’r Brenin Siôr I gan Syr Godfrey Kneller a naw bwndel o nwyddau a werthodd yr ysgol am £800; mewn diolchgarwch enwyd yr adeilad newydd yn Yale, a chyda’r amser daeth yr holl sefydliad yn Goleg Yale; mae’r portread heddiw yn Oriel Gelf Prifysgol Yale a thua 214 o’r llyfrau yn Llyfrgell Yale; bu farw yn Llundain ar 8 Gorffennaf 1721 a’i gladdu ym mynwent San Silyn, Wrecsam; yn 1927 gosodwyd llechen yn Boston ger man ei eni, yn galw Coleg Yale yn gofeb barhaol iddo yn ei wlad enedigol.
Ym mis Gorffennaf 1687 fe’i gwnaed yn Llywydd Madras ac yn Llywodraethwr Caer San Siôr, yn llywodraethu dinas o ryw 300,000 o bobl ar arfordir India. Daeth adref i Brydain yn 1699 â ffortiwn fawr, a wnaed gan mwyaf ym masnach diemwntau, a rhoi ei amser a’i gyfoeth i roi’n hael ac i gasglu celf, gan grynhoi miloedd o luniau a thrysorau.FfynhonnellElihu Yale ↗Wikipedia (Saesneg)Elihu Yale (5 Ebrill 1649 – 8 Gorffennaf 1721), a anwyd yn Boston, trefedigaeth Bae Massachusetts, a fu’n byw yn America yn blentyn yn unig a threulio gweddill ei oes yn Lloegr, Cymru ac India; ystadau’r teulu yng Nghymru oedd Plas yn Iâl a Phlas Grono; sefydlwyd Tŷ Iâl yn 1480 gan Elisau ap Gruffudd, yr oedd ei fam Lowri yn nith i Owain Glyndŵr; aeth ei dad â’r teulu yn ôl i Lundain yn 1652; ymunodd â Chwmni India’r Dwyrain yn glerc yn 1670, hwyliodd am India ym mis Rhagfyr 1671 ar fordaith o chwe mis, a glanio yng Nghaer San Siôr, Madras, ar 23 Mehefin 1672; fe’i dyrchafwyd yn Ffactor yn 1678; priododd Catherine Hynmers yn Eglwys y Santes Fair, eglwys Anglicanaidd hynaf India, ar 4 Tachwedd 1680, a bu’n warden a thrysorydd yr eglwys; Meistr y Bathdy ac aelod o’r cyngor; yn 1683 un o sefydlwyr Banc Madras, yr hynaf yn India; ym mis Gorffennaf 1687 fe’i penodwyd yn Llywydd Madras a Llywodraethwr Caer San Siôr, anheddiad o ryw 300,000 o bobl; dychwelodd i Brydain yn 1699 â ffortiwn fawr, o ddiemwntau gan mwyaf, a threulio’i amser a’i gyfoeth ar ddyngarwch a chasglu celf, gan gasglu tua 10,000 o eitemau y dechreuodd eu gwerthu wedi ei farw yr arwerthiant celf ym Mhrydain; bu’n byw gan mwyaf ym Mhlas Grono, ger Erddig, ac yn Queen Square yn Llundain; fe’i hetholwyd yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol dan Syr Isaac Newton ym mis Rhagfyr 1717; Uchel Siryf Sir Ddinbych; rhoddodd arian i eglwys Wrecsam; yn 1718 gofynnodd Cotton Mather am ei help i Ysgol Golegol Connecticut, a sefydlwyd yn 1701, ac anfonodd Yale 417 o lyfrau, portread o’r Brenin Siôr I gan Syr Godfrey Kneller a naw bwndel o nwyddau a werthodd yr ysgol am £800; mewn diolchgarwch enwyd yr adeilad newydd yn Yale, a chyda’r amser daeth yr holl sefydliad yn Goleg Yale; mae’r portread heddiw yn Oriel Gelf Prifysgol Yale a thua 214 o’r llyfrau yn Llyfrgell Yale; bu farw yn Llundain ar 8 Gorffennaf 1721 a’i gladdu ym mynwent San Silyn, Wrecsam; yn 1927 gosodwyd llechen yn Boston ger man ei eni, yn galw Coleg Yale yn gofeb barhaol iddo yn ei wlad enedigol.
Bu’n byw y rhan fwyaf o’i flynyddoedd olaf ym Mhlas Grono, ger Erddig yn ymyl Wrecsam, ac yn ei dŷ yn Queen Square, Llundain. Bu’n Uchel Siryf Sir Ddinbych, rhoddodd arian i eglwys Wrecsam, ac ym mis Rhagfyr 1717 fe’i hetholwyd yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol, dan ei llywydd Syr Isaac Newton.FfynhonnellElihu Yale ↗Wikipedia (Saesneg)Elihu Yale (5 Ebrill 1649 – 8 Gorffennaf 1721), a anwyd yn Boston, trefedigaeth Bae Massachusetts, a fu’n byw yn America yn blentyn yn unig a threulio gweddill ei oes yn Lloegr, Cymru ac India; ystadau’r teulu yng Nghymru oedd Plas yn Iâl a Phlas Grono; sefydlwyd Tŷ Iâl yn 1480 gan Elisau ap Gruffudd, yr oedd ei fam Lowri yn nith i Owain Glyndŵr; aeth ei dad â’r teulu yn ôl i Lundain yn 1652; ymunodd â Chwmni India’r Dwyrain yn glerc yn 1670, hwyliodd am India ym mis Rhagfyr 1671 ar fordaith o chwe mis, a glanio yng Nghaer San Siôr, Madras, ar 23 Mehefin 1672; fe’i dyrchafwyd yn Ffactor yn 1678; priododd Catherine Hynmers yn Eglwys y Santes Fair, eglwys Anglicanaidd hynaf India, ar 4 Tachwedd 1680, a bu’n warden a thrysorydd yr eglwys; Meistr y Bathdy ac aelod o’r cyngor; yn 1683 un o sefydlwyr Banc Madras, yr hynaf yn India; ym mis Gorffennaf 1687 fe’i penodwyd yn Llywydd Madras a Llywodraethwr Caer San Siôr, anheddiad o ryw 300,000 o bobl; dychwelodd i Brydain yn 1699 â ffortiwn fawr, o ddiemwntau gan mwyaf, a threulio’i amser a’i gyfoeth ar ddyngarwch a chasglu celf, gan gasglu tua 10,000 o eitemau y dechreuodd eu gwerthu wedi ei farw yr arwerthiant celf ym Mhrydain; bu’n byw gan mwyaf ym Mhlas Grono, ger Erddig, ac yn Queen Square yn Llundain; fe’i hetholwyd yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol dan Syr Isaac Newton ym mis Rhagfyr 1717; Uchel Siryf Sir Ddinbych; rhoddodd arian i eglwys Wrecsam; yn 1718 gofynnodd Cotton Mather am ei help i Ysgol Golegol Connecticut, a sefydlwyd yn 1701, ac anfonodd Yale 417 o lyfrau, portread o’r Brenin Siôr I gan Syr Godfrey Kneller a naw bwndel o nwyddau a werthodd yr ysgol am £800; mewn diolchgarwch enwyd yr adeilad newydd yn Yale, a chyda’r amser daeth yr holl sefydliad yn Goleg Yale; mae’r portread heddiw yn Oriel Gelf Prifysgol Yale a thua 214 o’r llyfrau yn Llyfrgell Yale; bu farw yn Llundain ar 8 Gorffennaf 1721 a’i gladdu ym mynwent San Silyn, Wrecsam; yn 1927 gosodwyd llechen yn Boston ger man ei eni, yn galw Coleg Yale yn gofeb barhaol iddo yn ei wlad enedigol.
Yn 1718 ysgrifennodd y gweinidog Cotton Mather i ofyn am ei help i ysgol fach a sefydlwyd yn 1701, Ysgol Golegol Connecticut, a oedd angen adeilad newydd. Anfonodd Yale 417 o lyfrau, portread o’r Brenin Siôr I gan Syr Godfrey Kneller, a naw bwndel o nwyddau, a werthodd yr ysgol am £800. Mewn diolchgarwch enwyd yr adeilad newydd yn Yale, a chyda’r amser daeth yr holl ysgol yn Goleg Yale, Prifysgol Yale heddiw. Mae’r portread yno o hyd, a thua 214 o’i lyfrau yn ei llyfrgell.FfynhonnellElihu Yale ↗Wikipedia (Saesneg)Elihu Yale (5 Ebrill 1649 – 8 Gorffennaf 1721), a anwyd yn Boston, trefedigaeth Bae Massachusetts, a fu’n byw yn America yn blentyn yn unig a threulio gweddill ei oes yn Lloegr, Cymru ac India; ystadau’r teulu yng Nghymru oedd Plas yn Iâl a Phlas Grono; sefydlwyd Tŷ Iâl yn 1480 gan Elisau ap Gruffudd, yr oedd ei fam Lowri yn nith i Owain Glyndŵr; aeth ei dad â’r teulu yn ôl i Lundain yn 1652; ymunodd â Chwmni India’r Dwyrain yn glerc yn 1670, hwyliodd am India ym mis Rhagfyr 1671 ar fordaith o chwe mis, a glanio yng Nghaer San Siôr, Madras, ar 23 Mehefin 1672; fe’i dyrchafwyd yn Ffactor yn 1678; priododd Catherine Hynmers yn Eglwys y Santes Fair, eglwys Anglicanaidd hynaf India, ar 4 Tachwedd 1680, a bu’n warden a thrysorydd yr eglwys; Meistr y Bathdy ac aelod o’r cyngor; yn 1683 un o sefydlwyr Banc Madras, yr hynaf yn India; ym mis Gorffennaf 1687 fe’i penodwyd yn Llywydd Madras a Llywodraethwr Caer San Siôr, anheddiad o ryw 300,000 o bobl; dychwelodd i Brydain yn 1699 â ffortiwn fawr, o ddiemwntau gan mwyaf, a threulio’i amser a’i gyfoeth ar ddyngarwch a chasglu celf, gan gasglu tua 10,000 o eitemau y dechreuodd eu gwerthu wedi ei farw yr arwerthiant celf ym Mhrydain; bu’n byw gan mwyaf ym Mhlas Grono, ger Erddig, ac yn Queen Square yn Llundain; fe’i hetholwyd yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol dan Syr Isaac Newton ym mis Rhagfyr 1717; Uchel Siryf Sir Ddinbych; rhoddodd arian i eglwys Wrecsam; yn 1718 gofynnodd Cotton Mather am ei help i Ysgol Golegol Connecticut, a sefydlwyd yn 1701, ac anfonodd Yale 417 o lyfrau, portread o’r Brenin Siôr I gan Syr Godfrey Kneller a naw bwndel o nwyddau a werthodd yr ysgol am £800; mewn diolchgarwch enwyd yr adeilad newydd yn Yale, a chyda’r amser daeth yr holl sefydliad yn Goleg Yale; mae’r portread heddiw yn Oriel Gelf Prifysgol Yale a thua 214 o’r llyfrau yn Llyfrgell Yale; bu farw yn Llundain ar 8 Gorffennaf 1721 a’i gladdu ym mynwent San Silyn, Wrecsam; yn 1927 gosodwyd llechen yn Boston ger man ei eni, yn galw Coleg Yale yn gofeb barhaol iddo yn ei wlad enedigol.
Bu farw Elihu Yale yn Llundain ar 8 Gorffennaf 1721 a’i gladdu ym mynwent San Silyn, Wrecsam, dan feddargraff a gyfansoddodd ei hun. Yn 1968 adferwyd ei fedd gan aelodau o Brifysgol Yale, ac mae Tŵr Wrecsam eu Coleg Saybrook ar batrwm tŵr San Silyn. Yn Wrecsam, mae Coleg Iâl hefyd yn dwyn enw ei deulu.FfynonellauSt Giles’ Church, Wrexham ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys San Silyn, eglwys blwyf Wrecsam, un o eglwysi gorau Cymru, a alwyd gan Simon Jenkins yn ‘the glory of the Marches’; mae bedd Elihu Yale, cymwynaswr Prifysgol Yale, yn y fynwent ychydig i’r gorllewin o’r tŵr; i gydnabod y cysylltiad, codwyd Tŵr Wrecsam Coleg Saybrook ym Mhrifysgol Yale ar batrwm tŵr San Silyn; adferwyd y bedd yn 1968 gan aelodau o Brifysgol Yale i nodi 250 mlynedd ers y rhodd; mae arno feddargraff a gyfansoddodd ei hun sy’n dechrau ‘Born in America, in Europe bred, / In Africa travell’d and in Asia wed, / Where long he liv’d and thriv’d; in London dead’; mae’r bedd yn strwythur rhestredig Gradd II*.Elihu Yale ↗Wicipedia CymraegDyn busnes o dras Gymreig (5 Ebrill 1649 – 8 Gorffennaf 1721); rhoddwyd ei enw ar Brifysgol Iâl (Yale University) a Choleg Iâl, Wrecsam, sydd ers 2013 yn rhan o Goleg Cambria; roedd yn un o berchnogion Cwmni India’r Dwyrain ac yn ddyngarwr amlwg; o ffermdy Plas yn Iâl, Llandegla, Dyffryn Clwyd, y deuai ei rieni; fe’i ganwyd yn Boston, Massachusetts, a threuliodd weddill ei oes yng Nghymru, Lloegr ac India; bu’n gweithio am flynyddoedd yn Madras, India; fe’i claddwyd yn Eglwys San Silyn, Wrecsam.Elihu Yale ↗Wikipedia (Saesneg)Elihu Yale (5 Ebrill 1649 – 8 Gorffennaf 1721), a anwyd yn Boston, trefedigaeth Bae Massachusetts, a fu’n byw yn America yn blentyn yn unig a threulio gweddill ei oes yn Lloegr, Cymru ac India; ystadau’r teulu yng Nghymru oedd Plas yn Iâl a Phlas Grono; sefydlwyd Tŷ Iâl yn 1480 gan Elisau ap Gruffudd, yr oedd ei fam Lowri yn nith i Owain Glyndŵr; aeth ei dad â’r teulu yn ôl i Lundain yn 1652; ymunodd â Chwmni India’r Dwyrain yn glerc yn 1670, hwyliodd am India ym mis Rhagfyr 1671 ar fordaith o chwe mis, a glanio yng Nghaer San Siôr, Madras, ar 23 Mehefin 1672; fe’i dyrchafwyd yn Ffactor yn 1678; priododd Catherine Hynmers yn Eglwys y Santes Fair, eglwys Anglicanaidd hynaf India, ar 4 Tachwedd 1680, a bu’n warden a thrysorydd yr eglwys; Meistr y Bathdy ac aelod o’r cyngor; yn 1683 un o sefydlwyr Banc Madras, yr hynaf yn India; ym mis Gorffennaf 1687 fe’i penodwyd yn Llywydd Madras a Llywodraethwr Caer San Siôr, anheddiad o ryw 300,000 o bobl; dychwelodd i Brydain yn 1699 â ffortiwn fawr, o ddiemwntau gan mwyaf, a threulio’i amser a’i gyfoeth ar ddyngarwch a chasglu celf, gan gasglu tua 10,000 o eitemau y dechreuodd eu gwerthu wedi ei farw yr arwerthiant celf ym Mhrydain; bu’n byw gan mwyaf ym Mhlas Grono, ger Erddig, ac yn Queen Square yn Llundain; fe’i hetholwyd yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol dan Syr Isaac Newton ym mis Rhagfyr 1717; Uchel Siryf Sir Ddinbych; rhoddodd arian i eglwys Wrecsam; yn 1718 gofynnodd Cotton Mather am ei help i Ysgol Golegol Connecticut, a sefydlwyd yn 1701, ac anfonodd Yale 417 o lyfrau, portread o’r Brenin Siôr I gan Syr Godfrey Kneller a naw bwndel o nwyddau a werthodd yr ysgol am £800; mewn diolchgarwch enwyd yr adeilad newydd yn Yale, a chyda’r amser daeth yr holl sefydliad yn Goleg Yale; mae’r portread heddiw yn Oriel Gelf Prifysgol Yale a thua 214 o’r llyfrau yn Llyfrgell Yale; bu farw yn Llundain ar 8 Gorffennaf 1721 a’i gladdu ym mynwent San Silyn, Wrecsam; yn 1927 gosodwyd llechen yn Boston ger man ei eni, yn galw Coleg Yale yn gofeb barhaol iddo yn ei wlad enedigol.
Born in America, in Europe bred, / In Africa travell’d and in Asia wed, / Where long he liv’d and thriv’d; in London dead.
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.