Y gofeb yn Llansannan i’w beirdd, gan gynnwys Tudur Aled · Llun: Wikimedia Commons · Parth cyhoeddus
3 munud o ddarllen
Tudur Aled o Lansannan oedd meistr coronog Beirdd yr Uchelwyr, yr olaf o oes fawr y canu mawl Cymraeg. Yn uchelwr ei hun ac yn grefftwr perffaith ar y gynghanedd, canodd i dai mawr Cymru gyfan, bu’n un o arweinwyr eisteddfod Caerwys yn 1523, a phan fu farw canodd naw o feirdd farwnadau iddo.FfynonellauTudur Aled (fl. 1480–1526), poet ↗J. E. Caerwyn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ym mhlwyf Llansannan, disgybl i Ddafydd ab Edmwnd; roedd yn un o’r ddau fardd a fu’n gyfrifol am gynnal eisteddfod Caerwys, a ddyddir yn 1524 yn yr erthygl, i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft; fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno; roedd Syr Rhys ap Thomas ymhlith ei noddwyr; bu farw yng Nghaerfyrddin a’i gladdu ym mynwent y brodyr yn abid Brawd Llwyd.Tudur Aled ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1465 – tua 1525) a ystyrir gan lawer yn un o’r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr; dengys y marwnadau a ganwyd iddo gan feirdd eraill ei fod yn uchelwr ei hun; ganed ym mhlwyf Llansannan, ac ymddengys mai Robert oedd enw ei dad ac Ithel enw ei daid; ei athro barddol oedd ei ewythr, Dafydd ab Edmwnd; roedd yn un o gomisiynwyr eisteddfod gyntaf Caerwys yn 1523; ei brif noddwyr oedd Salbriaid Lleweni, gerllaw Llansannan, ond crwydrodd drwy Gymru yn canu i uchelwyr a gwŷr eglwysig, megis Dafydd ab Owain, esgob Llanelwy; roedd Syr Rhys ap Thomas yn un o’i noddwyr, a chan na chanodd farwnad iddo credir iddo farw tua’r un adeg, yng Nghaerfyrddin, efallai ar ymweliad â Syr Rhys; bardd cynhyrchiol iawn ac yn feistr llwyr ar y gynghanedd a’r mesurau caeth, cedwir o leiaf 125 o’i gywyddau, y rhan fwyaf yn gerddi mawl; defnyddiai’r hen ddelweddau i’r dim ond arbrofai hefyd â delweddau a chyffelybiaethau newydd; mae ei waith yn ddrych i gyfnod o newid mawr ym mywyd Cymru; canwyd marwnadau iddo gan Ruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan, Huw ap Dafydd, Lewys Daron, Lewys Môn, Lewys Morgannwg, Morys Gethin, Raff ap Robert, Siôn ap Hywel a Siôn Ceri.
Ganed Tudur tua 1465 ym mhlwyf Llansannan, ym mryniau sir Ddinbych. Robert oedd ei dad ac Ithel ei daid, o linach Llywelyn Chwith, ac ar ochr ei dad roedd yn perthyn i Lwydiaid Chwibren, a olrheiniai eu tras i Hedd Molwynog, pennaeth un o bymtheg llwyth Gwynedd. Gallai ymffrostio yn ei dras fonheddig, a soniai’r beirdd a’i galarodd amdano fel uchelwr.FfynonellauTudur Aled (fl. 1480–1526), poet ↗J. E. Caerwyn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ym mhlwyf Llansannan, disgybl i Ddafydd ab Edmwnd; roedd yn un o’r ddau fardd a fu’n gyfrifol am gynnal eisteddfod Caerwys, a ddyddir yn 1524 yn yr erthygl, i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft; fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno; roedd Syr Rhys ap Thomas ymhlith ei noddwyr; bu farw yng Nghaerfyrddin a’i gladdu ym mynwent y brodyr yn abid Brawd Llwyd.Tudur Aled ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1465 – tua 1525) a ystyrir gan lawer yn un o’r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr; dengys y marwnadau a ganwyd iddo gan feirdd eraill ei fod yn uchelwr ei hun; ganed ym mhlwyf Llansannan, ac ymddengys mai Robert oedd enw ei dad ac Ithel enw ei daid; ei athro barddol oedd ei ewythr, Dafydd ab Edmwnd; roedd yn un o gomisiynwyr eisteddfod gyntaf Caerwys yn 1523; ei brif noddwyr oedd Salbriaid Lleweni, gerllaw Llansannan, ond crwydrodd drwy Gymru yn canu i uchelwyr a gwŷr eglwysig, megis Dafydd ab Owain, esgob Llanelwy; roedd Syr Rhys ap Thomas yn un o’i noddwyr, a chan na chanodd farwnad iddo credir iddo farw tua’r un adeg, yng Nghaerfyrddin, efallai ar ymweliad â Syr Rhys; bardd cynhyrchiol iawn ac yn feistr llwyr ar y gynghanedd a’r mesurau caeth, cedwir o leiaf 125 o’i gywyddau, y rhan fwyaf yn gerddi mawl; defnyddiai’r hen ddelweddau i’r dim ond arbrofai hefyd â delweddau a chyffelybiaethau newydd; mae ei waith yn ddrych i gyfnod o newid mawr ym mywyd Cymru; canwyd marwnadau iddo gan Ruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan, Huw ap Dafydd, Lewys Daron, Lewys Môn, Lewys Morgannwg, Morys Gethin, Raff ap Robert, Siôn ap Hywel a Siôn Ceri.
Dysgodd ei grefft gan ei ewythr, y meistr mawr Dafydd ab Edmwnd. Yn ei farwnad i Ddafydd canodd ‘F’ewythr o waed, f’athro oedd’. Enwodd fardd arall, Ieuan ap Llywelyn ap Ieuan, yn athro iddo hefyd, a chafodd ei radd farddol gyntaf mewn gwledd briodas mewn neuadd yn Nhegeingl.FfynonellauTudur Aled (fl. 1480–1526), poet ↗J. E. Caerwyn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ym mhlwyf Llansannan, disgybl i Ddafydd ab Edmwnd; roedd yn un o’r ddau fardd a fu’n gyfrifol am gynnal eisteddfod Caerwys, a ddyddir yn 1524 yn yr erthygl, i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft; fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno; roedd Syr Rhys ap Thomas ymhlith ei noddwyr; bu farw yng Nghaerfyrddin a’i gladdu ym mynwent y brodyr yn abid Brawd Llwyd.Tudur Aled ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1465 – tua 1525) a ystyrir gan lawer yn un o’r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr; dengys y marwnadau a ganwyd iddo gan feirdd eraill ei fod yn uchelwr ei hun; ganed ym mhlwyf Llansannan, ac ymddengys mai Robert oedd enw ei dad ac Ithel enw ei daid; ei athro barddol oedd ei ewythr, Dafydd ab Edmwnd; roedd yn un o gomisiynwyr eisteddfod gyntaf Caerwys yn 1523; ei brif noddwyr oedd Salbriaid Lleweni, gerllaw Llansannan, ond crwydrodd drwy Gymru yn canu i uchelwyr a gwŷr eglwysig, megis Dafydd ab Owain, esgob Llanelwy; roedd Syr Rhys ap Thomas yn un o’i noddwyr, a chan na chanodd farwnad iddo credir iddo farw tua’r un adeg, yng Nghaerfyrddin, efallai ar ymweliad â Syr Rhys; bardd cynhyrchiol iawn ac yn feistr llwyr ar y gynghanedd a’r mesurau caeth, cedwir o leiaf 125 o’i gywyddau, y rhan fwyaf yn gerddi mawl; defnyddiai’r hen ddelweddau i’r dim ond arbrofai hefyd â delweddau a chyffelybiaethau newydd; mae ei waith yn ddrych i gyfnod o newid mawr ym mywyd Cymru; canwyd marwnadau iddo gan Ruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan, Huw ap Dafydd, Lewys Daron, Lewys Môn, Lewys Morgannwg, Morys Gethin, Raff ap Robert, Siôn ap Hywel a Siôn Ceri.Dafydd ab Edmwnd ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (bl. 1450–1497), sy’n adnabyddus yn bennaf am sefydlu’n derfynol y gyfundrefn mesurau caeth a adnabyddir fel y pedwar mesur ar hugain, yn Eisteddfod Caerfyrddin 1451; brodor o Hanmer yn y Maelor Saesneg, perchen plas Yr Owredd, ac efallai’n byw am gyfnod ym Mhwllgwepra, plas teulu ei fam ger Llaneurgain; ei athro barddol oedd Maredudd ap Rhys, a bu yntau’n athro barddol i ddau o feirdd mawr cyfnod Beirdd yr Uchelwyr, Tudur Aled a Gutun Owain; ymddengys ei fod yn ewythr i Dudur Aled; enillodd y gadair yn yr eisteddfod yng Nghaerfyrddin a drefnwyd gan Ruffudd ap Nicolas; pwrpas ei ddau fesur newydd oedd bod yn brawf technegol i ddarpar feirdd er mwyn cyfyngu nifer y penceirddiaid trwyddedig; canu serch oedd ei arbenigedd, mewn arddull glasurol a gorchestol; cyfrifir ei farwnadau i Siôn Eos ac i Ddafydd ab Ieuan o Lwydiarth, Môn, ymhlith y cywyddau marwnad gorau.
Ei brif noddwyr oedd Salbriaid Lleweni, ger ei gartref, ond teithiodd hyd a lled Cymru yn canu i uchelwyr ac eglwyswyr, yn eu plith Dafydd ab Owain, esgob Llanelwy, a Syr Rhys ap Thomas, arglwydd mwyaf y de. Mae ei gerddi’n sôn am frwydr Blackheath yn 1497, lle daliodd Syr Rhys arweinydd y gwrthryfelwyr.FfynonellauTudur Aled ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1465 – tua 1525) a ystyrir gan lawer yn un o’r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr; dengys y marwnadau a ganwyd iddo gan feirdd eraill ei fod yn uchelwr ei hun; ganed ym mhlwyf Llansannan, ac ymddengys mai Robert oedd enw ei dad ac Ithel enw ei daid; ei athro barddol oedd ei ewythr, Dafydd ab Edmwnd; roedd yn un o gomisiynwyr eisteddfod gyntaf Caerwys yn 1523; ei brif noddwyr oedd Salbriaid Lleweni, gerllaw Llansannan, ond crwydrodd drwy Gymru yn canu i uchelwyr a gwŷr eglwysig, megis Dafydd ab Owain, esgob Llanelwy; roedd Syr Rhys ap Thomas yn un o’i noddwyr, a chan na chanodd farwnad iddo credir iddo farw tua’r un adeg, yng Nghaerfyrddin, efallai ar ymweliad â Syr Rhys; bardd cynhyrchiol iawn ac yn feistr llwyr ar y gynghanedd a’r mesurau caeth, cedwir o leiaf 125 o’i gywyddau, y rhan fwyaf yn gerddi mawl; defnyddiai’r hen ddelweddau i’r dim ond arbrofai hefyd â delweddau a chyffelybiaethau newydd; mae ei waith yn ddrych i gyfnod o newid mawr ym mywyd Cymru; canwyd marwnadau iddo gan Ruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan, Huw ap Dafydd, Lewys Daron, Lewys Môn, Lewys Morgannwg, Morys Gethin, Raff ap Robert, Siôn ap Hywel a Siôn Ceri.Tudur Aled (fl. 1480–1526), poet ↗J. E. Caerwyn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ym mhlwyf Llansannan, disgybl i Ddafydd ab Edmwnd; roedd yn un o’r ddau fardd a fu’n gyfrifol am gynnal eisteddfod Caerwys, a ddyddir yn 1524 yn yr erthygl, i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft; fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno; roedd Syr Rhys ap Thomas ymhlith ei noddwyr; bu farw yng Nghaerfyrddin a’i gladdu ym mynwent y brodyr yn abid Brawd Llwyd.Rhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.
Mae o leiaf 125 o’i gywyddau wedi goroesi, y rhan fwyaf yn gerddi mawl. Roedd yn feistr llwyr ar y gynghanedd a’r mesurau caeth, a defnyddiai hen ddelweddau’r beirdd i’r dim gan arbrofi hefyd â delweddau a chyffelybiaethau newydd o’i eiddo’i hun. Barnai Tudur ei hun mai Guto’r Glyn oedd y gorau o’r holl feirdd am foli gwŷr, ac mae llawer heddiw yn cyfrif Tudur ei hun yn un o’r mwyaf oll o Feirdd yr Uchelwyr.FfynonellauTudur Aled ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1465 – tua 1525) a ystyrir gan lawer yn un o’r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr; dengys y marwnadau a ganwyd iddo gan feirdd eraill ei fod yn uchelwr ei hun; ganed ym mhlwyf Llansannan, ac ymddengys mai Robert oedd enw ei dad ac Ithel enw ei daid; ei athro barddol oedd ei ewythr, Dafydd ab Edmwnd; roedd yn un o gomisiynwyr eisteddfod gyntaf Caerwys yn 1523; ei brif noddwyr oedd Salbriaid Lleweni, gerllaw Llansannan, ond crwydrodd drwy Gymru yn canu i uchelwyr a gwŷr eglwysig, megis Dafydd ab Owain, esgob Llanelwy; roedd Syr Rhys ap Thomas yn un o’i noddwyr, a chan na chanodd farwnad iddo credir iddo farw tua’r un adeg, yng Nghaerfyrddin, efallai ar ymweliad â Syr Rhys; bardd cynhyrchiol iawn ac yn feistr llwyr ar y gynghanedd a’r mesurau caeth, cedwir o leiaf 125 o’i gywyddau, y rhan fwyaf yn gerddi mawl; defnyddiai’r hen ddelweddau i’r dim ond arbrofai hefyd â delweddau a chyffelybiaethau newydd; mae ei waith yn ddrych i gyfnod o newid mawr ym mywyd Cymru; canwyd marwnadau iddo gan Ruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan, Huw ap Dafydd, Lewys Daron, Lewys Môn, Lewys Morgannwg, Morys Gethin, Raff ap Robert, Siôn ap Hywel a Siôn Ceri.Guto’r Glyn, a bard who sang during the second half of the fifteenth century (1440–1493) ↗Sir Ifor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruOs ef a ganodd y cywyddau i Syr Rhisiart Gethin a Mathau Goch, dechreuodd ychydig yn gynharach, tua 1432–5; ym marn Tudur Aled ef oedd y bardd gorau am ganu i wŷr, a dywed amdano’i hun ‘ac erioed prydydd gŵr wyf’; fe’i magwyd yng Nglyn Ceiriog, a theithiodd fel bardd i Fôn, Gwent a Gwynedd, ond Powys oedd ei fro; geilw abaty Ystrad Marchell yn ‘ein tŷ’; roedd yn hoff o eglwyswyr ac abadau; Iorciad, ac yn eu plith ei brif noddwyr roedd Wiliam Herbert, iarll Penfro, a’i frawd Syr Rhisiart Herbert o Golbrwg, a chanodd i Edward IV; ond ni allai oddef gweld Cymro’n lladd Cymro, ac yn 1468 gofynnodd i Herbert drugarhau wrth benaethiaid Gwynedd a pheidio â gadael i Saeson gymryd eu swyddi, gan ddweud ‘Dwg Forgannwg a Gwynedd, / Gwna’n un o Gonwy i Nedd’; yn ei galon roedd yn fwy o Gymro nag o Iorciad; bu farw yng Nglyn y Groes tua 1493, a gofalodd yr abad Dafydd ab Ieuan, a fu mor dyner wrtho yn ei henaint a’i ddallineb, am ei gynhebrwng a’i wledd angladd.
Yn 1523 cynhaliwyd eisteddfod fawr yng Nghaerwys yn sir y Fflint, i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft ac i wahanu’r meistri hyfforddedig oddi wrth ddiddanwyr cyffredin. Roedd Tudur Aled yn un o’r ddau fardd a’i harweiniodd, ac yno fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yn yr urdd farddol. Canodd Lewys Môn iddo ennill dwy gadair, a deellid hynny i olygu iddo gael ei wneud yn bencerdd cerdd dant yn ogystal â cherdd dafod.FfynonellauTudur Aled (fl. 1480–1526), poet ↗J. E. Caerwyn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ym mhlwyf Llansannan, disgybl i Ddafydd ab Edmwnd; roedd yn un o’r ddau fardd a fu’n gyfrifol am gynnal eisteddfod Caerwys, a ddyddir yn 1524 yn yr erthygl, i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft; fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno; roedd Syr Rhys ap Thomas ymhlith ei noddwyr; bu farw yng Nghaerfyrddin a’i gladdu ym mynwent y brodyr yn abid Brawd Llwyd.Caerwys ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Tudur Aled yn eisteddfod Caerwys yn 1523, yn nheyrnasiad Harri VIII; caniataodd Elisabeth I ail eisteddfod yn 1567, a gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd; mae Llyfr Domesday yn galw Caerwys yn dref farchnad fechan.The Caerwys Eisteddfodau of 1523 and 1567/8 ↗Ystadau Mostyn (Saesneg)Rhisiart ap Hywel o Fostyn (c.1468–1540) oedd prif gomisiynydd eisteddfod 1523, a William Mostyn (c.1521–76) a baratôdd un 1567/8, dan gomisiwn a roddwyd dan awdurdod Elisabeth I ac a gedwir o hyd ym Mhlas Mostyn; gosododd y cynulliadau feistri hyfforddedig y crefftau barddol ar wahân i berfformwyr di-grefft, a chafodd y rhai teilwng drwydded neu radd i ddal ati â’u celfyddyd.Tudur Aled ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1465 – tua 1525) a ystyrir gan lawer yn un o’r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr; dengys y marwnadau a ganwyd iddo gan feirdd eraill ei fod yn uchelwr ei hun; ganed ym mhlwyf Llansannan, ac ymddengys mai Robert oedd enw ei dad ac Ithel enw ei daid; ei athro barddol oedd ei ewythr, Dafydd ab Edmwnd; roedd yn un o gomisiynwyr eisteddfod gyntaf Caerwys yn 1523; ei brif noddwyr oedd Salbriaid Lleweni, gerllaw Llansannan, ond crwydrodd drwy Gymru yn canu i uchelwyr a gwŷr eglwysig, megis Dafydd ab Owain, esgob Llanelwy; roedd Syr Rhys ap Thomas yn un o’i noddwyr, a chan na chanodd farwnad iddo credir iddo farw tua’r un adeg, yng Nghaerfyrddin, efallai ar ymweliad â Syr Rhys; bardd cynhyrchiol iawn ac yn feistr llwyr ar y gynghanedd a’r mesurau caeth, cedwir o leiaf 125 o’i gywyddau, y rhan fwyaf yn gerddi mawl; defnyddiai’r hen ddelweddau i’r dim ond arbrofai hefyd â delweddau a chyffelybiaethau newydd; mae ei waith yn ddrych i gyfnod o newid mawr ym mywyd Cymru; canwyd marwnadau iddo gan Ruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan, Huw ap Dafydd, Lewys Daron, Lewys Môn, Lewys Morgannwg, Morys Gethin, Raff ap Robert, Siôn ap Hywel a Siôn Ceri.
Bu farw Tudur yng Nghaerfyrddin tua 1525, efallai ar ymweliad â Syr Rhys ap Thomas yn ei lys yno. Ar ei wely angau gwisgodd abid Brawd Llwyd, yn ôl arfer y dydd, a’i gladdu ym mynwent y brodyr. Canodd naw o feirdd farwnadau iddo, yn eu plith Lewys Môn, Lewys Morgannwg, Lewys Daron a Siôn Ceri, ac erys ei waith yn ddrych i gyfnod o newid mawr ym mywyd Cymru.FfynonellauTudur Aled (fl. 1480–1526), poet ↗J. E. Caerwyn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ym mhlwyf Llansannan, disgybl i Ddafydd ab Edmwnd; roedd yn un o’r ddau fardd a fu’n gyfrifol am gynnal eisteddfod Caerwys, a ddyddir yn 1524 yn yr erthygl, i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft; fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno; roedd Syr Rhys ap Thomas ymhlith ei noddwyr; bu farw yng Nghaerfyrddin a’i gladdu ym mynwent y brodyr yn abid Brawd Llwyd.Tudur Aled ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1465 – tua 1525) a ystyrir gan lawer yn un o’r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr; dengys y marwnadau a ganwyd iddo gan feirdd eraill ei fod yn uchelwr ei hun; ganed ym mhlwyf Llansannan, ac ymddengys mai Robert oedd enw ei dad ac Ithel enw ei daid; ei athro barddol oedd ei ewythr, Dafydd ab Edmwnd; roedd yn un o gomisiynwyr eisteddfod gyntaf Caerwys yn 1523; ei brif noddwyr oedd Salbriaid Lleweni, gerllaw Llansannan, ond crwydrodd drwy Gymru yn canu i uchelwyr a gwŷr eglwysig, megis Dafydd ab Owain, esgob Llanelwy; roedd Syr Rhys ap Thomas yn un o’i noddwyr, a chan na chanodd farwnad iddo credir iddo farw tua’r un adeg, yng Nghaerfyrddin, efallai ar ymweliad â Syr Rhys; bardd cynhyrchiol iawn ac yn feistr llwyr ar y gynghanedd a’r mesurau caeth, cedwir o leiaf 125 o’i gywyddau, y rhan fwyaf yn gerddi mawl; defnyddiai’r hen ddelweddau i’r dim ond arbrofai hefyd â delweddau a chyffelybiaethau newydd; mae ei waith yn ddrych i gyfnod o newid mawr ym mywyd Cymru; canwyd marwnadau iddo gan Ruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan, Huw ap Dafydd, Lewys Daron, Lewys Môn, Lewys Morgannwg, Morys Gethin, Raff ap Robert, Siôn ap Hywel a Siôn Ceri.
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.