Hanes Cymru / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

c. 1445–1503

Richard ap Meurig

Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.

Llun: Porthdy Mawr Castell Rhaglan · Bob McCaffrey, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 1445–1503 (wedi’i gofnodi) Noddwr John Cabot Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid Fforwyr ac anturiaethwyr
Sillafiadau ei enw mewn hen gofnodion
Sillafiadau ei enw mewn hen gofnodion · Llun: Wikimedia Commons · Evan T Jones, CC BY-SA 4.0

Ystyr yr enw

Richard ap Meurig: Richard, mab Meurig

Richard ap Meurig

  • Richard ei enw ei hun
  • ap mab (ap, o mab)
  • Meurig enw ei dad

Roedd Richard ap Meurig, Richard Amerike yn Saesneg, yn fasnachwr o Gymro ym Mryste, yn swyddog tollau’r brenin yno ac yn siryf y ddinas. Pan ddychwelodd John Cabot yn 1497 o’i fordaith i’r tir newydd dros yr Iwerydd, Richard a dalodd iddo wobr y brenin, ac yn ôl damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908, ar ei ôl ef yr enwyd y tir a ganfu Cabot yn America.

GanedTua 1440 i 1445
Ei enwRichard ap Meurig, mab Meurig
OGas-gwent, yn ôl yr unig gofnod o’i ddydd
Ei swyddSwyddog tollau’r brenin ym Mryste, 1486 hyd 1502
HefydSiryf Bryste, 1503
Bu farwTua Rhagfyr 1503

Mab Meurig#

Ffordd Saesneg o ysgrifennu’r Gymraeg ap Meurig, mab Meurig, yw Amerike, a sillafwyd ei enw mewn sawl ffordd hyd yn oed mewn papurau swyddogol. Dywed yr unig gofnod o’i ddydd ei hun sy’n sôn o ble y daeth mai o Gas-gwent, yng Ngwent, y deuai. Dywed Wicipedia iddo gael ei eni yn 1445 yn Llys Meryk, Weston under Penyard, ger Rhosan ar Wy, o deulu a ddisgynnai o ieirll Gwent.

Masnachwr o Fryste#

Gwnaeth Richard ei ffortiwn ym Mryste, un o borthladdoedd mwyaf y deyrnas. Fe’i ceir gyntaf yn ei llyfrau tollau yn 1472, yn masnachu pysgod o Iwerddon, ac yn ddiweddarach masnachai â Phortiwgal, Bordeaux a Sbaen. Erbyn canol y 1470au roedd yn fwrdais o Fryste, yn un o wŷr blaenaf y ddinas, yn ddigon cefnog i roi benthyg £50 tuag at bridwerth, a phrynodd dir yn Long Ashton dros afon Avon.

Swyddog tollau’r brenin#

Wedi i Harri Tudur gipio’r orsedd yn 1485, aeth Richard i wasanaeth y brenin. Fe’i gwnaed yn rheolwr tollau Bridgwater, ac o fis Medi 1486 hyd fis Rhagfyr 1502 roedd yn un o Gasglwyr y Brenin ym Mryste, yn casglu tollau’r brenin ar nwyddau a ddeuai i mewn ac a âi allan o’r porthladd. Pan adawodd y swydd honno fe’i dewiswyd yn un o ddau siryf Bryste, a bu farw yn y swydd tua Rhagfyr 1503.

John Cabot a’r tir newydd#

Yn 1497 hwyliodd y fforiwr John Cabot o Fryste yn y Matthew a chanfod y ‘tir newydd’ dros y cefnfor, Newfoundland yn ôl pob tebyg. Ar 13 Rhagfyr 1497 rhoddodd y Brenin Harri VII bensiwn o £20 y flwyddyn iddo, i’w dalu o dollau Bryste, a Richard ap Meurig a’i gyd-swyddog Arthur Kemys a’i talodd. Mae cyfrif brenhinol a ganfuwyd yn y 1890au, Rhôl Cabot, yn enwi ‘Richard ap Meryke’ ar ben pob adran.

Ai ar ei ôl ef yr enwyd America?#

Yn 1908 cynigiodd yr ysgolhaig o Fryste Alfred Hudd mai o Amerike y daeth yr enw America, fel diolch am ei ran ym mordaith Cabot. Mae Wicipedia’n mynd ymhellach: dywed mai Richard oedd prif noddwr llong Cabot, a adeiladwyd â derw o dir ei deulu wedi’i arnofio ar afon Gwy i Gas-gwent a thros afon Hafren i Fryste, ac iddo ofyn i Cabot enwi’r tiroedd newydd ar ei ôl yn ôl pob tebyg. Ni chafwyd rhestr o noddwyr Cabot erioed, a deil y rhan fwyaf o haneswyr mai ar ôl yr Eidalwr Amerigo Vespucci yr enwyd America, ond mae’r hawl Gymreig wedi cael cefnogaeth gan fwy nag un awdur yn ein canrif ni.

Ei deulu#

Lucy oedd enw gwraig Richard. Dim ond un o’i ferched sy’n hysbys, Joan, sy’n gorwedd wrth ochr ei gŵr John Broke yn eglwys St Mary Redcliffe ym Mryste. Mae pres eu beddrod o 1538 yn enwi Richard Amerike yn dad iddi, ac arno unwaith yr oedd ei arfau, stribedi aur a glas gyda thair seren arian ar fand coch.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Ar y llinell amser

  1. Richard Amerike a Cabot

    Mae Richard Amerike, swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig, yn helpu i ariannu mordaith John Cabot i Ogledd America. Mae rhai haneswyr yn credu mai ar ei ôl ef yr enwyd y wlad newydd.

    Richard Amerike a Cabot

Hefyd yn yr oes hon

1449–1525

Syr Rhys ap Thomas

Gwneuthurwr brenin Bosworth (wedi’i gofnodi)

Arglwydd mwyaf de-orllewin Cymru, a ddaeth â’i fyddin at Harri Tudur yn 1485 ac a urddwyd yn farchog ar faes Bosworth.

Syr Rhys ap Thomas
1457–1509

Harri Tudur

Sylfaenydd y Tuduriaid (wedi’i gofnodi)

Fe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.

Harri Tudur
c. 1465–1526

Tudur Aled

Pencerdd olaf yr uchelwyr (wedi’i gofnodi)

Bardd Llansannan, nai a disgybl Dafydd ab Edmwnd, a ganodd i dai mawr Cymru pan oedd canu’r uchelwyr ar ei anterth.

Tudur Aled
c. 1490–c. 1552

Elis Gruffydd

Milwr Calais (wedi’i gofnodi)

Milwr a chroniclydd o Sir y Fflint a ysgrifennodd hanes y byd yn Gymraeg, y cronicl hwyaf yn yr iaith, a chadw’r fersiwn hynaf o chwedl Taliesin.

Elis Gruffydd

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf