Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1497

Richard Amerike a Cabot

Mae Richard Amerike, swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig, yn helpu i ariannu mordaith John Cabot i Ogledd America. Mae rhai haneswyr yn credu mai ar ei ôl ef yr enwyd y wlad newydd.

Llun: Copi o long John Cabot, y Matthew, yn harbwr Bryste · Chris Mitchell, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Masnachwr o Fryste ag enw Cymreig oedd Richard Amerike. Yng nghofnodion ei ddydd Richard ap Meryk ydyw, ap Meurig, mab Meurig, a dywed yr unig gofnod am ei wreiddiau mai o Gas-gwent y deuai.

EnwRichard ap Meryk (ap Meurig)
SwyddSwyddog tollau’r brenin ym Mryste, 1486–1502
Bu farwTua 1503
Y ffyrdd yr ysgrifennwyd enw Richard ap Meryk yng nghofnodion ei ddydd
Y ffyrdd yr ysgrifennwyd enw Richard ap Meryk yng nghofnodion ei ddydd · Llun: Evan T Jones, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Rhôl Cabot#

O 1486 bu’n swyddog tollau’r brenin ym Mryste, ac yn ddiweddarach yn siryf y dref. Pan roddodd y Brenin Harri VII £20 y flwyddyn i John Cabot ar 13 Rhagfyr 1497, wedi’i fordaith i Ogledd America, Amerike a’i gyd-swyddog Arthur Kemys a’i talodd, fel y dengys Rhôl Cabot.

America?#

Yn 1908 cynigiodd yr hynafiaethydd Alfred Hudd o Fryste mai o Amerike, ap Meryk, y cafodd America ei henw. Mae rhai awduron wedi’i ddilyn.

Daliai’r rhan fwyaf o haneswyr mai ar ôl y fforiwr Amerigo Vespucci yr enwyd America, ac ni chafwyd dogfen sy’n dangos i Amerike dalu am fordeithiau Cabot. Ond saif ei enw, a’r ap Meurig Cymraeg ynddo, yn y cofnodion wrth ochr y dynion a hwyliodd i’r wlad newydd.

Masnachwr o Fryste#

Lucy oedd enw gwraig Richard. Fe’i ceir gyntaf yng nghyfrifon tollau Bryste yn 1472, yn masnachu pysgod o Iwerddon, ac yn ddiweddarach masnachodd â Phortiwgal, Bordeaux a Sbaen. Roedd yn fwrdais Bryste erbyn canol yr 1470au.

Cymydog hael#

Rhoddodd fenthyg £50 at bridwerth gor-nai i William Canynges, a ddaliwyd gan fôr-ladron o Lydaw. Mae ffurflen dreth 1484 yn dangos Islandwr ymhlith gweision ei aelwyd. Erbyn dechrau’r 1490au roedd ei brif ystad yn Long Ashton, yng Ngwlad yr Haf.

Yng ngwasanaeth y brenin#

Yn 1485 fe’i gwnaed yn rheolwr tollau Bridgwater, porthladd a gynhwysai Minehead a Combwich, ac o fis Medi 1486 hyd fis Rhagfyr 1502 ef oedd Casglwr y Brenin ym Mryste. Yna daeth yn un o ddau siryf Bryste, a bu farw yn y swydd tua Rhagfyr 1503.

O Gas-gwent#

Ystyr Cas-gwent, ei dref enedigol, yw ‘castell Gwent’. Yn yr Oesoedd Canol hwn oedd porthladd mwyaf Cymru, yn enwog am fewnforio gwin.

Y Matthew#

Arweiniodd Cabot dair mordaith o Fryste dan freinlythyrau Harri VII, yn 1496, 1497 a 1498, a byddai pob masnach o unrhyw diroedd newydd yn mynd drwy Fryste. Daeth mordaith 1497, yn y Matthew o Fryste, o hyd i’r ‘tir newydd’, Newfoundland yn ôl pob tebyg.

Dod o hyd i’r rhòl#

Yng nghanol yr 1890au daeth Edward Scott, Ceidwad y Dogfennau yn Abaty Westminster, o hyd i ddogfen y Trysorlys sy’n dangos dwy flynedd o daliadau i Cabot gan Amerike ac Arthur Kemys. Fe’i cyhoeddwyd yn 1897, ac enwir Kemys a ‘Richard ap Meryke’ ar ben pob adran o’r cyfrif. Darllenodd Hudd ei bapur ar yr enw America i Glwb Hynafiaethol Clifton ar 21 Mai 1908.

Pres ei ferch#

Gorwedd ei ferch Joan Broke gyda’i gŵr John yn eglwys St Mary Redcliffe, Bryste, ac mae eu pres beddrod o 1538 yn enwi Richard yn dad iddi. Tynnodd y sillafiad Amerike ar y pres hwnnw sylw haneswyr diweddar am ei fod mor debyg i America. Disgrifiwyd ei arfau fel ‘paly of six, or and azure, on a fess gules, three mullets argent’: stribedi o aur a glas, gyda band coch yn dwyn tair seren arian.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

c. 1445–1503

Richard ap Meurig

Noddwr John Cabot (wedi’i gofnodi)

Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.

Richard ap Meurig

Cyn ac wedyn

  1. Buddugoliaeth Bosworth

    Mae Harri Tudur, gyda Rhys ap Thomas a miloedd o Gymry dan y ddraig goch, yn ennill ym Mosworth ac yn cael ei goroni’n Harri VII.

    Buddugoliaeth Bosworth
  2. Tywysog o’r enw Arthur

    Mae Harri VII yn enwi ei fab cyntaf yn Arthur, er anrhydedd i frenin traddodiad Cymru.

    Tywysog o’r enw Arthur
  3. Y twrnamaint yng Nghaeriw

    Mae Syr Rhys ap Thomas yn cynnal twrnamaint mawr pum diwrnod yng Nghastell Caeriw, yr olaf o’i fath ym Mhrydain.

    Y twrnamaint yng Nghaeriw
  4. Eisteddfod Caerwys

    Mae beirdd a thelynorion yn ymgynnull yng Nghaerwys yn Sir y Fflint i osod rheolau eu crefftau, dan gomisiwn gan y Goron.

    Eisteddfod Caerwys

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf