Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1523

Eisteddfod Caerwys

Mae beirdd a thelynorion yn ymgynnull yng Nghaerwys yn Sir y Fflint i osod rheolau eu crefftau, dan gomisiwn gan y Goron.

Llun: Caerwys yn Sir y Fflint o’r awyr · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1523 ymgasglodd beirdd a thelynorion gogledd Cymru yng Nghaerwys yn Sir y Fflint, dan gomisiwn a arweiniwyd gan Risiart ap Hywel o Fostyn. Eu gwaith oedd dwyn trefn ar y beirdd a’u crefft.

LleCaerwys, Sir y Fflint
Cynhaliwyd1523, ac eto yn 1567
GwobrY delyn arian

Trefn ar y beirdd#

Gosododd y cynulliad feistri hyfforddedig cerdd dafod a cherdd dant ar wahân i berfformwyr di-grefft. Câi’r rhai teilwng drwydded neu radd i ddal ati â’u celfyddyd.

Roedd y bardd mawr Tudur Aled o Lansannan yn un o’r ddau fardd a arweiniodd yr eisteddfod, ac fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno. Mae’r Bywgraffiadur yn ei dyddio’n 1524.

Sgwâr y dref yng Nghaerwys
Sgwâr y dref yng Nghaerwys · Llun: George Lloyd, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Y delyn arian#

Yn ôl yr hen reolau barddol a elwir Statud Gruffudd ap Cynan, câi’r telynor gorau delyn arian. Yng Nghaerwys roedd Rhisiart ap Hywel i roi bathodyn y delyn arian i delynor gorau Gogledd Cymru. Mae teulu Mostyn yn dal i gadw’r delyn, y tlws eisteddfodol Cymreig hynaf sydd wedi goroesi.

Yr ail Gaerwys#

Yn 1567, drwy gomisiwn a roddwyd dan Elisabeth I, cyfarfu ail eisteddfod yng Nghaerwys, wedi’i pharatoi gan William Mostyn. Gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Richard Amerike a Cabot

    Mae Richard Amerike, swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig, yn helpu i ariannu mordaith John Cabot i Ogledd America. Mae rhai haneswyr yn credu mai ar ei ôl ef yr enwyd y wlad newydd.

    Richard Amerike a Cabot
  2. Y twrnamaint yng Nghaeriw

    Mae Syr Rhys ap Thomas yn cynnal twrnamaint mawr pum diwrnod yng Nghastell Caeriw, yr olaf o’i fath ym Mhrydain.

    Y twrnamaint yng Nghaeriw
  3. Y Deddfau Uno

    Mae Cymru’n cael ei chyfeddiannu i Loegr. Daw Saesneg yn iaith y gyfraith a swyddi cyhoeddus.

    Y Deddfau Uno
  4. Llys y Sesiwn Fawr

    Rhoddir ei llysoedd uwch ei hun i Gymru, y Sesiwn Fawr, sy’n eistedd yng Nghymru tan 1830.

    Llys y Sesiwn Fawr

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf