Hanes Cymru / Cymru Heddiw

born 1969

Tanni Grey-Thompson

Rasiwr cadair olwyn o Gaerdydd a enillodd un ar ddeg o fedalau aur Paralympaidd a chwe Marathon Llundain.

Llun: Adeilad y Senedd, cartref Senedd Cymru, ar lan y dŵr ym Mae Caerdydd · Wikivoyage user Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1969 (wedi’i gofnodi) Pencampwraig Baralympaidd Cymru Heddiw Chwaraeon
Portread seneddol swyddogol y Farwnes Tanni Grey-Thompson, 2018
Portread seneddol swyddogol y Farwnes Tanni Grey-Thompson, 2018 · Llun: Chris McAndrew, CC BY 3.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Mae Tanni Grey-Thompson o Gaerdydd wedi ennill un ar ddeg medal aur Baralympaidd mewn pum Gemau, chwe buddugoliaeth ym Marathon Llundain a dros ddeg ar hugain o recordiau byd o’i chadair rasio. Mae’r Fonesig Tanni bellach yn eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, lle tyngodd ei llw yn Gymraeg.

Ganed26 Gorffennaf 1969, Caerdydd
Gemau Paralympaidd16 medal, 11 ohonynt yn aur, 1988–2004
AnrhydeddauDame 2005; y Farwnes Grey-Thompson 2010; yr Orsedd 2009

Tiny#

Fe’i bedyddiwyd yn Carys Davina Grey, ond pan welodd ei chwaer fawr Sian hi gyntaf fe’i galwodd yn “tiny”, gan ei ddweud yn “tanni”, a glynodd yr enw. Tyfodd i fyny’n defnyddio cadair olwyn, aeth i Ysgol St Cyres ym Mhenarth, a chyfrif Gareth Edwards ymhlith ei harwyr.

Rasio dros Gymru#

Dechreuodd rasio cadair olwyn yn dair ar ddeg a rasio dros Gymru gyntaf yn bymtheg, yn 1984. Yn bedair ar bymtheg enillodd ei medal Baralympaidd gyntaf, efydd yn Seoul yn 1988, ac aeth ymlaen i astudio gwleidyddiaeth yn Loughborough.

Un ar ddeg aur#

Mewn pum Gemau Paralympaidd, o Seoul i Athen, enillodd un ar bymtheg o fedalau, un ar ddeg ohonynt yn aur, gan orffen yn 2004 gydag aur yn y 100 metr a’r 400 metr. Enillodd dair medal ar ddeg ym Mhencampwriaethau’r Byd, daliodd dros ddeg ar hugain o recordiau byd, enillodd Farathon Llundain chwe gwaith a bu’n gapten ar Gymru yng Ngemau’r Gymanwlad 2006.

Deirgwaith bu’n Bersonoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru, ac yn 2019 derbyniodd Wobr Cyflawniad Oes y BBC.

Ar y sgrin#

Hi oedd y fenyw gyntaf yn y byd mewn cadair olwyn i gyflwyno ar y teledu, ac mae wedi cyflwyno i BBC Cymru ac S4C, gan gynnwys Big Welsh Challenge a Land of our Mothers, a sylwebu ar bob Gemau Paralympaidd ers Beijing yn 2008.

Y Farwnes Grey-Thompson#

Yn 2010 aeth i Dŷ’r Arglwyddi ar y croesfeinciau, gan dyngu ei llw yn Saesneg ac yn Gymraeg. Flwyddyn ynghynt, yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn y Bala, fe’i gwnaed yn aelod o’r Orsedd. Mae’n Ganghellor Prifysgol Northumbria ac yn Llysgennad UNICEF, a dywedwyd mai ei rhodd fwyaf fu newid sut mae pobl yn gweld defnyddwyr cadair olwyn, drwy fod yn hi ei hun.

Ffynonellau a darllen pellach

Olympedia (Saesneg) ↗Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

b. 1936

Ralph Steadman

Artist inc a sblash (wedi’i gofnodi)

Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.

Ralph Steadman
1939–2017

Rhodri Morgan

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog Cymru o 2000 i 2009, a lywiodd y Cynulliad ifanc drwy ei ddegawd cyntaf.

Rhodri Morgan
b. 1941

Syr Martin Evans

Gwobr Nobel am fôn-gelloedd (wedi’i gofnodi)

Gwyddonydd a ddarganfu fôn-gelloedd embryonig mewn llygod, ac a enillodd Wobr Nobel am Feddygaeth yn 2007 tra’n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd.

Syr Martin Evans
b. 1943

Syr Terry Matthews

Arloeswr telathrebu (wedi’i gofnodi)

Peiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.

Syr Terry Matthews

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf