Hanes Cymru / Cymru Heddiw

b. 1967

Carwyn Jones

Prif Weinidog Cymru am naw mlynedd, a arweiniodd yr ymgyrch a enillodd bwerau deddfu llawn i’r Senedd yn refferendwm 2011.

Llun: Adeilad y Senedd, cartref Senedd Cymru, ar lan y dŵr ym Mae Caerdydd · Wikivoyage user Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
b. 1967 (wedi’i gofnodi) Prif Weinidog 2009–2018 Cymru Heddiw Gwleidyddiaeth ac ymgyrchu
Carwyn Jones
Carwyn Jones · Llun: Wikimedia Commons · House of Lords / Roger Harris, CC BY 3.0

Bu Carwyn Jones, bargyfreithiwr Cymraeg o Ben-y-bont ar Ogwr, yn Brif Weinidog Cymru o 2009 i 2018. Gwasanaethodd yn weinidog heb fwlch o 2000 i 2018, 6,867 diwrnod, sy’n ei wneud y gweinidog Llafur a wasanaethodd hiraf yn hanes y Deyrnas Unedig.

Ganed21 Mawrth 1967, Abertawe
SwyddiAelod dros Ben-y-bont ar Ogwr 1999–2021; Cwnsler Cyffredinol 2007–2009; Prif Weinidog Cymru 2009–2018
TeitlYr Arglwydd Jones o Ben-y-bont, o 2025

Pen-y-bont ar Ogwr#

Ganed Carwyn Howell Jones yn Abertawe a’i fagu ym Mhen-y-bont ar Ogwr mewn teulu Cymraeg. O Ysgol Gyfun Brynteg aeth i Aberystwyth i astudio’r gyfraith, ac yno, yn ystod streic y glowyr 1984 a 1985, yr ymunodd â’r Blaid Lafur.

Bargyfreithiwr#

Fe’i galwyd i’r Bar yn Gray’s Inn yn 1989 a threuliodd ddeng mlynedd yn ymarfer yn Siambrau Gower yn Abertawe, mewn cyfraith teulu, troseddol ac anafiadau personol, cyn dysgu darpar fargyfreithwyr ym Mhrifysgol Caerdydd. Bu hefyd bum mlynedd ar gyngor Pen-y-bont, yn arwain ei grŵp Llafur.

Y Cynulliad cyntaf#

Yn 1999 etholodd Pen-y-bont ef i’r Cynulliad Cenedlaethol cyntaf. O 2000 bu’n weinidog amaeth a chefn gwlad, ac arweiniodd Gymru drwy glwy’r traed a’r genau yn 2001. Yn 2007 daeth yn weinidog addysg, diwylliant a’r Gymraeg, ac yna’n Gwnsler Cyffredinol Cymru.

Prif Weinidog#

Ar 1 Rhagfyr 2009 enillodd arweinyddiaeth Llafur Cymru gyda bron i 52 y cant o’r bleidlais, ac ar 10 Rhagfyr tyngodd y llw fel Prif Weinidog yn ei swyddfa ym Mharc Cathays, y trydydd arweinydd ar Lywodraeth Cymru. Pan gollodd Llafur rym yn Llundain yn 2010, ef oedd y ffigur Llafur uchaf mewn llywodraeth yn unman yn y Deyrnas Unedig.

Wedi etholiad 2011 arweiniodd lywodraeth Lafur ar ei phen ei hun, a gwasanaethodd yn Brif Weinidog hyd Ragfyr 2018, pan ddilynwyd ef gan Mark Drakeford, ei ysgrifennydd cyllid.

Athro ac arglwydd#

Yn 2020 dychwelodd i Aberystwyth yn athro’r gyfraith rhan-amser, ac yn 2025 aeth i Dŷ’r Arglwyddi fel yr Arglwydd Jones o Ben-y-bont.

Hefyd yn yr oes hon

b. 1936

Ralph Steadman

Artist inc a sblash (wedi’i gofnodi)

Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.

Ralph Steadman
1939–2017

Rhodri Morgan

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog Cymru o 2000 i 2009, a lywiodd y Cynulliad ifanc drwy ei ddegawd cyntaf.

Rhodri Morgan
b. 1941

Syr Martin Evans

Gwobr Nobel am fôn-gelloedd (wedi’i gofnodi)

Gwyddonydd a ddarganfu fôn-gelloedd embryonig mewn llygod, ac a enillodd Wobr Nobel am Feddygaeth yn 2007 tra’n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd.

Syr Martin Evans
b. 1943

Syr Terry Matthews

Arloeswr telathrebu (wedi’i gofnodi)

Peiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.

Syr Terry Matthews

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf