Hanes Cymru / Cymru Heddiw

born 1967

Eluned Morgan

Gwleidydd Cymraeg o Drelái yng Nghaerdydd ac yn 2024 hi oedd y fenyw gyntaf i arwain llywodraeth Cymru.

Llun: Adeilad y Senedd, cartref Senedd Cymru, ar lan y dŵr ym Mae Caerdydd · Wikivoyage user Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1967 (wedi’i gofnodi) Prif Weinidog benywaidd cyntaf Cymru Heddiw Gwleidyddiaeth ac ymgyrchu
★ Y Cymro cyntaf Prif Weinidog benywaidd cyntaf Cymru, 2024
Eluned Morgan
Eluned Morgan · Llun: Wikimedia Commons · Welsh Government, OGL 3

Daeth Eluned Morgan o Drelái yng Nghaerdydd y fenyw gyntaf i arwain Cymru pan dyngwyd hi’n Brif Weinidog ar 6 Awst 2024. Ddeng mlynedd ar hugain ynghynt, yn 27 oed, hi oedd aelod ieuengaf Senedd Ewrop.

Ganed16 Chwefror 1967, Trelái, Caerdydd
SwyddiASE 1994–2009; Aelod o’r Senedd 2016–2026; Prif Weinidog Cymru 2024–2026
TeitlY Farwnes Morgan o Drelái, o 2011

Trelái a Glantaf#

Ganed a magwyd Mair Eluned Morgan yn Nhrelái, Caerdydd, merch y Canon Bob Morgan, cyn-arweinydd Cyngor Sir De Morgannwg, ac Elaine Morgan; mae gwreiddiau’r teulu yn Nhyddewi. Aeth i Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf, enillodd ysgoloriaeth i Goleg yr Iwerydd, ac astudiodd Astudiaethau Ewropeaidd yn Hull.

Yr ASE ieuengaf#

Wedi gweithio’n ymchwilydd i S4C a’r BBC, fe’i hetholwyd yn 1994 i Senedd Ewrop dros Ganolbarth a Gorllewin Cymru, yn 27 oed ei haelod ieuengaf. Gwasanaethodd am bymtheng mlynedd, yn llefarydd Llafur ar ynni, diwydiant a gwyddoniaeth, ac arweiniodd waith y Senedd ar gyfraith drydan newydd i Ewrop.

Ie dros Gymru#

Gartref roedd yn un o sylfaenwyr ymgyrch drawsbleidiol Ie dros Gymru dros Gynulliad Cymreig, a helpodd lunio rheolau’r Cynulliad newydd. Wedi Ewrop arweiniodd waith SWALEC yng Nghymru, gan agor ei ganolfan ynni yn Nhrefforest, a chadeiriodd Live Music Now yng Nghymru, sy’n mynd â cherddorion ifanc i gartrefi gofal ac ysgolion arbennig.

Y Farwnes Morgan o Drelái#

Yn 2011 aeth i Dŷ’r Arglwyddi fel y Farwnes Morgan o Drelái, gan siarad yno dros Lafur ar Gymru. Yn 2016 etholodd Canolbarth a Gorllewin Cymru hi i’r Senedd.

Gweinidog y Gymraeg#

O 2017 hi oedd gweinidog y Gymraeg yn Llywodraeth Cymru, yn gyntaf gyda dysgu gydol oes, yna gyda chysylltiadau rhyngwladol, ac yna gydag iechyd meddwl a llesiant. O 2021 hi oedd y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol.

Prif Weinidog#

Yng Ngorffennaf 2024 daeth y fenyw gyntaf i arwain Llafur Cymru, ac ar 6 Awst 2024, mewn cyfarfod arbennig o’r Senedd, fe’i hetholwyd yn Brif Weinidog, y fenyw gyntaf i arwain llywodraeth Cymru. Gwasanaethodd hyd 2026.

Cymdeithas a chenedl a ddylai groesawu pobl.

Eluned Morgan am Gymru, 2024

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

b. 1936

Ralph Steadman

Artist inc a sblash (wedi’i gofnodi)

Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.

Ralph Steadman
1939–2017

Rhodri Morgan

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog Cymru o 2000 i 2009, a lywiodd y Cynulliad ifanc drwy ei ddegawd cyntaf.

Rhodri Morgan
b. 1941

Syr Martin Evans

Gwobr Nobel am fôn-gelloedd (wedi’i gofnodi)

Gwyddonydd a ddarganfu fôn-gelloedd embryonig mewn llygod, ac a enillodd Wobr Nobel am Feddygaeth yn 2007 tra’n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd.

Syr Martin Evans
b. 1943

Syr Terry Matthews

Arloeswr telathrebu (wedi’i gofnodi)

Peiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.

Syr Terry Matthews

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf